Historie o ratowaniu: w Łucku odbyło się spotkanie z uczestnikami projektu «Pojednanie przez trudną pamięć»
Artykuły

«Zbieramy historie, które powinny budować nasze narody – historie o ratowaniu» – powiedziała w trakcie spotkania w Łucku Aleksandra Zińczuk, badaczka dziedzictwa niematerialnego terenów pogranicza, specjalista ds. relacji polsko-ukraińskich, poetka oraz eseistka.

30 listopada w redakcji «Monitora Wołyńskiego» odbyło się spotkanie z Aleksandrą Zińczuk, Oleksandrem Krawczukiem i Serhijem Hladyszukiem. Zaprezentowali oni kilka projektów realizowanych przez grupę społeczno-badawczą «Mowa Żywa» i służących polsko-ukraińskiemu pojednaniu.

Projekt «Pojednanie przez trudną pamięć» to realizowana od sześciu lat inicjatywa mająca na celu wzmocnienie polsko-ukraińskiego porozumienia przez informowanie o przykładach udzielania pomocy i współżyciu Ukraińców i Polaków w okresie tragicznych wydarzeń na Wołyniu i w Galicji Wschodniej w latach II wojny światowej. W jej ramach realizowane są różne działania. M.in. w ramach projektu «Opowieści z pogranicza» w Polsce w 2016 r. zbierane były relacje ustne od świadków historii, na podstawie których przygotowywany jest komiks. W formie skrótowej, bardziej przystępnej dla młodzieży, zapozna on z przykładami solidarności międzyludzkiej i gestów pomocy w okresie II wojny światowej oraz po wojnie na pograniczu polsko-ukraińskim, polsko-litewskim i polsko-niemieckim.

Temu, czym jest historia ustna, jakie ma wartości poznawcze oraz jak pracować w lokalnej społeczności na rzecz wzmocnienia dialogu międzykulturowego ma uczyć warsztat «Ambasadorowie Porozumienia». Aleksandra Zińczuk zaznaczyła, że pokazuje on, iż młode pokolenie nie ma w sobie tylu stereotypów, jak pokolenie starsze: «Oni są wolni od tego i uważają, że razem można budować przyszłość».

«Ponad sześć lat działamy z polsko-ukraińską grupą historyków, etnografów, filologów oraz archiwistów. Zbieramy historie, które powinny budować nasze narody – historie o ratowaniu» – powiedziała Aleksandra Zińczuk. Grupa badaczy, według niej, korzysta z różnych narzędzi: są to badania terenowe, historia mówiona, historia oddolna, historia zwykłych ludzi. Dodała: «Podczas naszej pierwszej ekspedycji multidyscyplinarnej zbieraliśmy ustne świadectwa i okazało się, że było to bardzo pomocne, żeby nie zamykać się w wąskiej metodologicznej «szufladzie». Druga ważna rzecz, która z sukcesem zaważyła na tym, że udało się nam zebrać niemal 300 opowieści, to był fakt, że robiliśmy to wspólnie. Był to projekt międzypokoleniowy, realizowany przez Polaków i Ukraińców».

Z dokumentacji zebranej przez grupę studentów z Lublina i Łucka w 2012 r. powstał serwis internetowy oraz publikacja książkowa w trzech językach pt. «Pojednanie przez trudną pamięć. Wołyń 1943» (jest dostępny w pliku pdf na stronie pk.org.pl). Aleksandra Zińczuk podkreśliła, że projekt nie stał się incydentalnym upamiętnieniem w postaci książki: «Zobaczyliśmy, że jest potencjał, że ludzie chcą opowiadać, że jest potrzeba nagrywania tych wspomnień». W kolejnych latach odbyły się więc wyprawy terenowe na Galicję Wschodnią, Tarnopolszczyznę, Lubelszczyznę, Śląsk, jak również na pogranicze polsko-litewskie. «W ten sposób znaleźliśmy nowe historie pomocy polsko-litewskiej, polsko-ukraińskiej, polsko-niemieckiej i oczywiście historie pomocy Żydom» – powiedziała badaczka.

Według Oleksandra Krawczuka, uczestnika projektu z Łucka, projekt pokazuje to, co było dobre w relacjach między obu narodami w okresie tragicznych wydarzeń na Wołyniu: «Wcześniej dokonywane były kalkulacje problemów, ale nie głębsze ich zrozumienie. Kiedy polscy i ukraińscy studenci zostali zaproszeni do projektu, chyba nie każdy z nich rozumiał, czym jest ten projekt i co może każdemu z nich dać. Dopiero w czasie podsumowania rozmów zmieniło się postrzeganie świata przez każdego uczestnika. Każdy z nas słyszał szczere opowieści ludzi, którzy nie cytowali na pamięć tekstów źródłowych, lecz dzielili się z nami swoimi przeżyciami. Opowiadając swoje historie mieli łzy w oczach».

Mówiąc o metodologii badań Aleksandra Zińczuk podała przykład takiego terminu, jak historia ratownicza: «Jest to termin zaproponowany przez prof. Ewę Domańską. Historia ratownicza jest nie tylko badaniem przeszłości, ale również ma służyć temu, żeby dbać o przyszłość. Jest to bliskie temu, co robimy. Zbieramy historie osób, które ratowały, które pomagały sobie w czasie II wojny światowej».

Projekt jest otwarty, ciągle włączają się w niego nowe środowiska, podmioty i organizacje. «Powstały nowe książki, gdzie historycy czy dziennikarze idąc naszym tropem i wykorzystując nasze historie stworzyli swoje publicystyczne czy historyczne teksty oraz filmy» – powiedziała Aleksandra Zińczuk.

Grupa «Mowa Żywa» realizuje również działania edukacyjne, m.in. publikacje i wystawy, prezentujące wyniki badań. «Jest ważne, żeby w przestrzeni publicznej informować społeczeństwo, dostarczać wiedzę, która czasami jest hermetycznie zamknięta albo trudno dostępna, żeby debata publiczna nie była zdominowana przez polityków» – podkreśliła Aleksandra Zińczuk.

W trakcie spotkania odbyła się również dyskusja, dotycząca m.in. traktowania historycznych wydarzeń, podejścia młodzieży do historii, konfliktu pamięci oraz modeli pojednania.

Realizatorzy projektu «Pojednanie przez trudną pamięć» podali również przykład młodego ukraińskiego historyka z Donbasu Jurija Matuszczaka: brał on aktywny udział w projekcie, a kiedy Rosja zaczęła wojnę z Ukrainą wstąpił do ochotniczego batalionu Dnipro 1, w składzie którego zginął pod Ilowajskiem. «Kilka lat temu nie sądziliśmy, że również jesteśmy świadkami historii» – podkreśliła Aleksandra Zińczuk. Dodała również, że uczestnicy projektu mają obowiązek opowiadać o takich przykładach oraz są odpowiedzialni za to, żeby stać na straży prawdy.

Natalia DENYSIUK

Foto: Anatolij OLICH

CZYTAJ TAKŻE:

POJEDNANIE PRZEZ TRUDNĄ PAMIĘĆ: W ŁUCKU ZAPREZENTOWANO WYNIKI PROJEKTU

SPOTKANIE DLA POJEDNANIA

1

2

3

4

5

6

7

8

Powiązane publikacje
Nie tylko Maria Skłodowska-Curie. Nobliści z polskimi korzeniami
Artykuły
Kojarzeni z Polską laureaci Nagrody Nobla to nie tylko doskonale przez nas pamiętani Maria Skłodowska-Curie, Henryk Sienkiewicz, Władysław Reymont, Czesław Miłosz, Lech Wałęsa, Wisława Szymborska i Olga Tokarczuk. To także rzesza m. in. naukowców, szczególnie fizyków i chemików, którzy urodzili się i wychowywali na terenie Polski (w jej dawnych i obecnych granicach), a i przebywając zagranicą, często nosili Polskę w sercu.
06 października 2022
Ocaleni od zapomnienia: Władysław Michalski
Artykuły
Akta śledztwa wszczętego w 1939 r. wobec Władysława Michalskiego, policjanta ze Zdołbicy na Rówieńszczyźnie, zawierają tylko kilka kartek. Tak wyglądała większość spraw karnych wobec funkcjonariuszy polskiej policji, których władze radzieckie aresztowały według poprzednio ułożonej listy natychmiast po wkroczeniu na tereny Polski.
06 października 2022
ABC kultury polskiej: «Kwiat Jabłoni» – muzyka, która pochwyci was w swoje objęcia
Artykuły
Ich utwór «Dziś późno pójdę spać» do września 2022 r. odtworzono na YouTube ponad 40 mln razy. Do dziś wydali płyty: «Niemożliwe», «Mogło być nic», «Live Pol’and’Rock Festival» i «Wolne serca». Piszą i śpiewają o tym, co ich dotyka, porusza, o świecie otaczającym człowieka i jego przeżyciach wewnętrznych. Szybki sukces zespołu «Kwiat Jabłoni» zaskoczył nawet jego założycieli.
05 października 2022
W Łucku rozmawiano o Kornelu Filipowiczu – klasyku literatury polskiej pochodzącym z Tarnopola
Wydarzenia
Zespół Międzynarodowego Festiwalu Literackiego «Frontera» zorganizował w Łucku spotkanie z czytelnikami i prezentację mikroserii książek Kornela Filipowicza, które ujrzały światło dzienne w tarnopolskim wydawnictwie «Krok».
04 października 2022
Rodzinne historie: Jadwiga Gusławska i jej Krzemieniec
Artykuły
Jadwiga Gusławska z Krzemieńca to współzałożycielka i pierwszy prezes Towarzystwa Odrodzenia Kultury Polskiej imienia Juliusza Słowackiego. Była redaktorem naczelnym gazety «Wspólne Dziedzictwo» wydawanej w Krzemieńcu w latach 2001–2004. Należała do grona osób, dzięki którym odradzało się Muzeum Juliusza Słowackiego. Pani Jadwiga jest społeczniczką działającą na rzecz polskiej mniejszości na Ukrainie, a także autorką piszącą do «Monitora Wołyńskiego». Dziś poznajemy jej rodzinne historie.
04 października 2022
Związki frazeologiczne: Woda z mózgu
Artykuły
Robienie tzw. wody z mózgu jest dość powszechnym zjawiskiem, do zaistnienia którego wystarczą podatni na wszelkie nawet najbardziej głupie sugestie przedstawiciele rodzaju ludzkiego. Ponieważ takowych na świecie jest jak mrówek, toteż manipulowanie opinią szarych mas przychodzi zazwyczaj zwolennikom tego typu rozwiązań bez trudu.
03 października 2022
Podczas pikniku transgranicznego w Łucku promowano dziedzictwo przyrodnicze
Wydarzenia
W Łucku został zorganizowany piknik transgraniczny. W programie wydarzenia znalazły się quest ekologiczny, otwarte dyskusje oraz piesze wycieczki po mieście – podaje Wydział Informacyjny Łuckiej Rady Miejskiej.
03 października 2022
Trwa rekrutacja do projektu «Szkoła dobrej jakości»
Konkursy
Fundacja Wolność i Demokracja zaprasza szkoły polonijne do udziału w projekcie «Szkoła dobrej jakości».
01 października 2022
Wystawa porcelany w Łucku. Można zobaczyć na niej eksponaty ze zbiorów muzeów w Łucku i Stalowej Woli
Wydarzenia
29 września w Wołyńskim Muzeum Krajoznawczym odbył się wernisaż inkluzyjnej wystawy «Sztuka dla każdego. Porcelana». Wydarzenie zostało zorganizowane w ramach projektu «Muzea pogranicza – przestrzeń dialogu międzykulturowego».
30 września 2022