Dzień 12 marca 1999 roku stał się jedną z najważniejszych dat w najnowszej historii Polski. W tym dniu Polska stała się członkiem NATO – najsilniejszego sojuszu militarnego na świecie, gwarantującego bezpieczeństwo wszystkim swoim członkom.
Dążenia Polski do uzyskania członkostwa w NATO (Sojuszu Północnoatlantyckim) wynikały głównie z negatywnych doświadczeń historycznych, zarówno tych związanych z II wojną światową, jak i powojennych, odnoszących się do dominacji ZSRR w przestrzeni geopolitycznej. Polska rozpoczęła działania dyplomatyczne zmierzające do uzyskania członkostwa w NATO w 1991 r., po rozwiązaniu Układu Warszawskiego, stając się w 1999 r. członkiem tego polityczno-wojskowego układu.
Bezpieczeństwo jest – bez wątpienia – jednym z najważniejszych fundamentów każdego państwa, a troska o jego zachowanie stanowi jedno z najżywotniejszych zobowiązań władz i obywateli wobec państwa. Historia, i ta odleglejsza, i ta nam już współczesna pokazuje, że nie wszędzie udaje się je zachować, nawet przy pełnej sprawności struktur państwowych, w tym wojskowych, politycznych, gospodarczych, informacyjnych, a nade wszystko przy świadomym swych powinności społeczeństwie. Dlatego też ów wewnętrzny potencjał należy wzmacniać odwołując się do zewnętrznych struktur i sojuszy.
W obecnej dobie działalność NATO jest postrzegana nieco inaczej niż miało to miejsce w pierwszym okresie po jej powstaniu, choć nadal organizacja ta jawi się jako gwarant pokoju i stabilizacji. Dla większości państw członkowskich UE, będących również członkami NATO, Sojusz Północnoatlantycki nadal jest fundamentem wspólnej obrony i, niezależnie od stanowisk poszczególnych państw, nadal jest korzystny dla bezpieczeństwa całej Europy. Wspólnota europejska jest przekonana, że przyszła wspólna obrona UE powinna przebiegać w możliwie jak najściślejszej współpracy z NATO. Jest także zdania, że UE i NATO mogą wzmacniać się nawzajem unikając rywalizacji. Liderzy europejscy widzą potrzebę ścisłej współpracy obu struktur w wielu obszarach, a w szczególności: w walce z międzynarodowym terroryzmem, zorganizowaną przestępczością, zagrożeniami cybernetycznymi, degradacją środowiska naturalnego i związanymi z tym zagrożeniami bezpieczeństwa, katastrofami naturalnymi i innymi, które wymagają jeszcze lepszego partnerstwa i koncentracji we wzmacnianiu kluczowych zdolności UE i NATO.
Nieprzerwanie od czasu zakończenia "zimnej wojny" NATO redefiniuje swoje priorytety. Celem tych działań jest dostosowanie metod i środków do zmieniających się warunków w otoczeniu międzynarodowym oraz jak najskuteczniejsze przeciwdziałanie zagrożeniom i adekwatne odpowiadanie na nowe wyzwania. Nakłada to na członków Sojuszu konieczność ciągłej adaptacji własnej polityki, w sposób pozwalający na realizację założonych interesów oraz wzmacniający wspólne sojusznicze rozwiązania w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony. Sam proces wypracowywania konsensu w łonie Sojuszu również rodzi liczne napięcia, co jest zjawiskiem normalnym dla struktur tworzonych przez suwerenne i demokratyczne państwa, przywykłe do budowy porozumienia w drodze dyskusji i otwartego prezentowania własnych stanowisk.
Uczestnictwo Polski w strukturach NATO oznacza przede wszystkim wzmocnienie zdolności obronnych Polski. Zmiany, jakie zaszły w ciągu ostatnich kilkunastu lat zarówno w samym NATO, jak i w strukturach polskiej armii prowadziły do rozwinięcia funkcji politycznych Sojuszu oraz przebudowy jego zdolności wojskowych. Główną cechą tych reform było m.in. przesunięcie akcentów z liczebności sił zbrojnych na rzecz mobilności i nowoczesności wojsk. Odpowiadało to zmieniającej się definicji zagrożeń i ewolucji zadań militarnych Sojuszu, które obejmować zaczęły również operacje prowadzone w odległych częściach świata.
Nie należy zapomnieć również o aspekcie gospodarczym obecności w NATO, o korzyściach bezpośrednich dla polskiej gospodarki, postrzeganej jako stabilny i przewidywalny rynek, respektujący normy prawa międzynarodowego oraz standardy praw człowieka, demokracji i wolnego handlu. W ten sposób państwo polskie wzmacnia sygnał wysyłany do potencjalnych inwestorów, zachęcając ich do długoterminowych inwestycji.
Czy przy wielości struktur regionalnych i międzynarodowych Sojusz Północnoatlantycki może skutecznie pełnić swoją rolę? Bez wątpienia tak, choć uzasadniona jest również krytyka pewnej nieporadności, czy wręcz bierności organizacji wobec wyzwań o charakterze neozimnowojennym stwarzanych przez politykę Rosji. Europa potrzebuje NATO dla bezpieczeństwa narodowego państw członkowskich oraz dla bezpieczeństwa i stabilności w strefie transatlantyckiej i w jej bezpośrednim otoczeniu. W swych podstawowych funkcjach Sojusz nie zawiódł ani w czasie zimnej wojny, ani po niej. Nic nie wskazuje na to, aby miało się to zmienić. Konieczne jest jednak, jak wyraźnie stwierdza prof. Roman Kuźniar z Uniwersytetu Warszawskiego, by Sojusz skoncentrował się na swych podstawowych zadaniach i unikał pokus „robienia wszystkiego i wszędzie” oraz by wyciągał wnioski z popełnianych błędów. Żywą dyskusję wokół funkcjonowania NATO wywołuje również kwestia jego niezależności/zależności od ONZ i decyzji Rady Bezpieczeństwa.
W coraz bardziej komplikującym się świecie zależności politycznych i gospodarczych sposób ułożenia perspektywicznych relacji między NATO i UE, oparty na zasadzie komplementarności, prowadzi do stworzenia skutecznego euroatlantyckiego tandemu bezpieczeństwa, opartego o militarne instrumenty NATO oraz ekonomiczne zasoby UE i polityczną siłę ich obydwu. Polska chce widzieć Sojusz jako strukturę, która trafnie ustawia hierarchię swoich celów i zadań, opierając ją na takich wartościach, jak własna wiarygodność, stabilność i bezpieczeństwo oraz partnerska współpraca.
Konsul Generalny RP w Łucku Beata BRZYWCZY
