Mimo wieku i w obliczu śmierci, biskup łucki Adolf Szelążek nie zostawił wiernych i odmówił wykonania rozkazu – porzucenia swojej trzody na pastwę losu.
Adolf Szelążek urodził się 30 czerwca (1 lipca) 1865 r. w Stoczku Łukowskim na Podlasiu. Jego ojciec, Stanisław Szelążek, był powiatowym urzędnikiem. Gdy mały Adolf skończył zaledwie półtora roku, w lutym 1867 r. zmarła jego matka, Marianna Gregoriew. Ojciec ożenił się z Eleonorą Dobraczyńską, która zajęła się wychowaniem syna. Po szkole chłopiec dostał się do seminarium duchownego w Płocku.
26 maja 1888 r. Adolf Szelążek otrzymał święcenia kapłańskie. Skierowano go do parafii św. Bartłomieja w Płocku. Po roku pracy duszpasterskiej wysłano go do Petersburga, aby kontynuował studia; był bowiem zdolnym i chętnym do nauki kapłanem. W Akademii Duchownej w 1895 r. Adolf Szelążek uzyskał stopień magistra teologii i wrócił do Płocka.
Najpierw pracował w miejscowym konsystorzu biskupim jako notariusz, później został kanclerzem. Od 1894 r. uczył prawa kanonicznego w swoim seminarium, następnie też ekonomii politycznej i filozofii. Nie skupiał się tylko na pracy naukowej i duszpasterskiej. Uczestniczył również w życiu publicznym: zorganizował Stowarzyszenie Robotników Chrześcijańskich i stał na czele Związku Katolickiego. W 1902 r. otrzymał godność szambelana papieskiego i kanonika gremialnego Kapituły Katedralnej Płockiej. W 1904 r. uzyskał tytuł prałata domowego Ojca Świętego. W 1903 r. Adolf Szelążek został delegowany na asesora Rzymsko-Katolickiego Kolegium Duchownego w Petersburgu. Jego fenomenalne zdolności i nieustanna praca zdumiewały: oprócz obowiązków w Kolegium, uczył w miejscowym Seminarium Duchownym prawa kanonicznego, teologii pastoralnej, ascetyki, literatury polskiej oraz języków – polskiego, łacińskiego i francuskiego. Wtedy też obronił pracę doktorską z prawa kanonicznego.
Od 1907 do 1912 r. Adolf Szelążek prowadził intensywną działalność nauczycielską i naukową. Opracowywał «Encyklopedię Katolicką», prowadził mnóstwo wykładów, odbył staż w Instytucie Psychologii Eksperymentalnej w Lipsku, a także brał udział w konferencjach naukowych za granicą. W 1909 r. Adolf Szelążek został rektorem Seminarium Duchownego w Petersburgu.
W czasie I wojny światowej pracował w Departamencie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w Warszawie. Kiedy Polska stała się niepodległą, a departament zamieniono na ministerstwo, Adolf Szelążek najpierw był doradcą do spraw kościelnych, a od 1921 r. – kierownikiem odpowiedniego wydziału. 29 czerwca 1918 r. papież Benedykt XV mianował Adolfa Szelążka biskupem tytularnym Barki. W latach 1920–1921 biskup Szelążek brał udział w pertraktacjach i opracowaniu Traktatu Pokojowego w Rydze zawartego między Polską a Związkiem Radzieckim. Na początku 1925 r. pojechał do Rzymu w celu podpisania konkordatu między Polską a Stolicą Apostolską (konkordat podpisano 10 lutego 1925 r.).
14 grudnia 1925 r. Adolf Szelążek został ordynariuszem odnowionej diecezji łuckiej, która do 28 października 1925 r. połączona była z diecezją żytomierską.
Pracy było dużo: Tereny diecezji obejmowały 39 tys. km2, w 99 parafiach pracowało 195 księży. Przed II wojną światową biskup założył dodatkowo ponad 70 parafii. W 1927 r. zorganizował synod diecezjalny i po raz pierwszy od 200 lat wysłał do Rzymu raport o sytuacji w miejscowym Kościele. 14 grudnia tegoż roku, dzięki staraniom biskupa Stolica Apostolska wydała dekret, według którego św. Teresa z Lisieux stała się patronką diecezji łuckiej. Ku jej czci w 1936 r. biskup Adolf Szelążek założył Zgromadzenie Sióstr św. Teresy od Dzieciątka Jezus, które opiekuje się dziećmi, młodzieżą oraz chorymi.
W 1928 r. biskup Szelążek założył w Łucku drukarnię, w której wydawano tygodnik «Życie Katolickie», od 1930 r. «Miesięcznik Diecezjalny Łucki» i od 1936 r. czasopismo «Pro Fide». W 1932 r. mianowano go konsultorem Świętej Kongregacji ds. Kościołów Wschodnich.
W 1939 r. władze komunistyczne zakazały biskupowi Adolfowi Szelążku pełnienia posługi pasterskiej i wyrzuciły go z rezydencji. Biskup musiał zamieszkać w małym, niewygodnym pomieszczeniu, a władze stale mu przeszkadzały. Zamknięto seminaria w Łucku i Dubnie, na terenie diecezji formalnie zlikwidowano wszystkie zakony męskie i żeńskie. Dużo duchownych aresztowano i osadzono w więzieniach i obozach, deportowano wielu miejscowych Polaków. Gdy pod koniec czerwca 1941 r. do Łucka weszli okupanci hitlerowscy, biskupowi udało się na pewien czas częściowo przywrócić struktury kościelne – były to jednak pozory swobody religijnej.
W 1944 r. znowu doszło do okupacji sowieckiej. Biskupowi rozkazano pozostawienie diecezji. Odmówił wykonania tego rozkazu, więc w nocy z 3 na 4 stycznia 1945 r. został aresztowany. Przeprowadzono krótkie «rozeznanie», następnie wysłano Szelążka do Kowla, a potem do więzienia Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego w Kijowie. Wszystkie dokumenty natychmiast skierowano do Moskwy. Biskup Adolf Szelążek zmuszony był «obchodzić» swoje osiemdziesiąte urodziny w więzieniu – był jednym z najstarszych więźniów świata. Stale podupadał na zdrowiu. W tym czasie Stolica Apostolska za pośrednictwem dyplomatów amerykańskich starała się o uwolnienie biskupa.
Chociaż Adolf Szelążek został zawiadomiony o uwolnieniu 24 kwietnia 1946 r., wyszedł na wolność dopiero 15 maja. Eskortowano go pociągiem do Polski. W sierpniu Adolf Szelążek pojechał do Warszawy. Po zawale i kilkudniowym pobycie w szpitalu biskup udał się do Bierzgłowa – byłego zamku krzyżackiego, który stał się jego ostatnim domem. Tam przez ostatnie cztery lata biskup Adolf prowadził działalność naukową і napisał główne dzieło swojego życia – «Moralne odrodzenie świata».
Adolf Szelążek zmarł 9 lutego 1950 r. w wieku 85 lat. Pogrzeb odbył się 13 lutego. Ciało biskupa złożono w podziemiu kościoła św. Jakuba w Toruniu.
4 września w Toruniu zakończył się etap diecezjalny beatyfikacji biskupa Adolfa Szelążka.
Anatoli OLICH
Foto autora
CZYTAJ TAKŻE:
NAWET W ŁAGRACH «SZPIEGOWAŁ» DLA POLSKI
KS. ANTONI CHOMICKI: PATRIARCHA PODOLA
KS. BRONISŁAW DRZEPECKI: NIEBEZPIECZNY NAWET NA ZASŁANIU
