Nauczyciele II Rzeczypospolitej to jedna z najbardziej licznych grup zawodowych, która, podobnie jak funkcjonariusze Policji Państwowej, kolejarze, urzędnicy państwowi, ucierpiała od władz komunistycznych w czasie pierwszej sowietyzacji Zachodniej Ukrainy w latach 1939–1941.

Różnica polega tylko na tym, że nauczycieli nie od razu zaliczono do kategorii wrogów. Z powodu braku sowieckich fachowców na Zachodniej Ukrainie w pierwszych miesiącach po wkroczeniu na ten teren Armii Czerwonej, które zbiegły się z początkiem nowego roku szkolnego, władze radzieckie nie wyrzuciły z pracy polskich pedagogów.

Czystki nauczycieli rozpoczęły się wiosną 1940 r. Właśnie w tym czasie do więzień radzieckich trafił Feliks Sęczkowski, nauczyciel szkoły nr 1 w Dubnie.

Urodził się w 1896 r. w rodzinie chłopskiej we wsi Luboradz w powiecie kutnowskim. Brak wiadomości o jego rodzinie, ponieważ rodzice Feliksa zmarli przed 1939 r., a rodzeństwa nie miał.

Nie wiemy również, w jaki sposób i kiedy Feliks trafił do Dubna, gdzie w latach trzydziestych mieszkał przy ulicy Zabramie 1 razem z żoną Jadwigą (ur. w 1898 r.) i dwiema córkami – Elantrą (lub Jolantą (?), ur. w 1930 r.) i Jadwigą (ur. w 1934 r.).

Wiadomo, że w 1915 r. Feliks Sęczkowski został członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej (POW). Mieszkał wówczas niedaleko granicy polsko-niemieckiej w Radzanowie, gdzie pracował jako nauczyciel. Na zlecenie POW był wywiadowcą: zbierał informację o sytuacji wojskowej, gospodarczej i politycznej przeciwnika. W 1919 r. Feliks służył w Wojsku Polskim.

Po ustanowieniu władzy radzieckiej na Ukrainie Zachodniej byli członkowie POW jako pierwsi zaczęli gromadzić się wokół idei walki z reżimem okupacyjnym na rzecz odzyskania niepodległości przez Polskę. Peowiacy z Dubna podjęli działalność w dwóch kierunkach: najpierw należało pomóc w przedostaniu się przez granicę tym osobom, które piastowały stanowiska dowódcze w Wojsku Polskim i w pierwszej kolejności zagrożone były sowieckimi represjami. Zajmowała się tym Maria Piątkowska, która znała hasła i adresy lwowskiego centrum, dzięki którym można było przekroczyć granicę z Rumunią. Inny kierunek działalności polegał na grupowaniu osób, które, jak się przynajmniej na początku wydawało, nie należały do kategorii wrogów nowych władz: nauczycieli, robotników, byłych urzędników i in. Praca z nimi miała służyć wsparciu ducha patriotycznego i działalności na rzecz szybkiego odzyskania niepodległości. Bardzo liczono na pomoc Anglii i Francji.

Z własnej inicjatywy Feliks rozpoczął pracę wśród młodych ludzi, głównie harcerzy. Mimo zakazu obchodów Święta Niepodległości Polski, 10 listopada 1939 r. zebrał kilku uczniów w szkolnej pracowni artystycznej: Zbigniewa Czeszkowskiego, Czesława Czeszkowskiego, Czapka (imię nie jest znane) i Ludwika Kanikułę. Podczas spotkania rozmawiali o odzyskaniu niepodległości, o liderach politycznych RP i ich działalności, a na zakończenie zaśpiewali hymn Polski.Feliks Sęczkowski został aresztowany 19 marca 1940 r. i osadzony w więzieniu nr 2 w Dubnie.

Podczas zatrzymania skonfiskowano mu odbiornik radiowy, zdjęcia, dowód osobisty i dziesięć tomów korespondencji marszałka Piłsudskiego. Razem z nauczycielem do więzienia trafili też jego uczniowie Bronisław Szewczyk i Stanisław Kanikuła. W czasie przesłuchań powiedzieli, że nauczyciel stworzył z byłych harcerzy prawdziwą młodzieżową organizację podziemną, której członkami byli uczniowie 7–10 klas. Młodzi ludzie mieli pełnić funkcje łączników między oddziałami organizacji podziemnej dowodzonej przez ośrodek lwowski w przypadku powstania zbrojnego przeciw reżimowi radzieckiemu.

W sprawie zeznawał także Anton Durłyk – szkolny stolarz. W październiku 1939 r. rozmawiał on z Feliksem o sytuacji, w której znaleźli się miejscowi Polacy. Anton miał zamiar uciec z Dubna za granicę. Na to Feliks odpowiedział, że tacy ludzie jak Anton będą potrzebni tutaj, na miejscu, do walki z okupantami.

21 lipca 1940 r., po zakończeniu śledztwa, starszy dowódca operacyjny Oddziału Rejonowego NKWD w Dubnie Muzyka doszedł do następującego wniosku: Feliks Sęczkowski s. Antoniego «…jest oskarżony o to, że jest aktywnym członkiem polskiej wojennej organizacji patriotycznej POW, Związku Oficerów Rezerwy RP. Będąc zdeklarowanym wrogiem reżimu radzieckiego prowadził kontrrewolucyjną działalność antyradziecką skierowaną przeciw władzom radzieckim… to znaczy jest oskarżony o przestępstwa przewidziane w art. 54–2, 54–11 UK USRR».

Decyzją Kolegium Specjalnego NKWD ZSRR z dnia 7 kwietnia 1941 r. Sęczkowski został skazany na osiem lat pozbawienia wolności. Karę odbywał w obozie «Siewpieczłag».

Według postanowienia Prokuratury Obwodu Rówieńskiego z dnia 15 września 1989 r. bohater naszego artykułu został zrehabilitowany. Dalsze losy Feliksa Sęczkowskiego i jego rodziny są nam nieznane.

Tetiana SAMSONIUK

P. S.: Materiały rubryki «Ocaleni od zapomnienia» zostały opracowane przez Tetianę Samsoniuk na podstawie akt radzieckich organów ścigania, przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, w zbiorach Zarządu KGB Ukraińskiej SRR w Obwodzie Rówieńskim (1919–1957) oraz w Archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Będziemy wdzięczni, jeżeli odezwą się Czytelnicy, krewni lub bliscy bohaterów naszej rubryki, którzy posiadają o nich dodatkowe informacje.