Kontynuujemy naszą opowieść o uczestnikach organizacji Związek Walki Zbrojnej – 2 w Dubnie. Niniejszy szkic poświęcony jest Bronisławowi Szewczykowi.

Bronisław urodził się w 1920 r. we Lwowie w rodzinie robotniczej Marcina (ur. w 1894 r.) i Aleksandry (ur. w 1895 r.) Szewczyków. Miał trzech braci: Stanisława, Wacława, Zdzisława, a także siostrę Irenę.

W Dubnie rodzina mieszkała przy ulicy Szewczenki 27. Do nadejścia władz sowieckich Bronisław uczył się w szkole handlowej, która po 17 września 1939 r. została przekształcona w szkołę ogólnokształcącą nr 11. W 1939 r. kierował szkolną organizacją młodzieżową «Sodalicja Mariańska». W tymże okresie był aktywnym członkiem organizacji «Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej». Sympatyzował z endekami, którym w Dubnie przewodniczył adwokat Michał Chraniewicz. Według Bronisława, członkiem tej partii był również ksiądz Stanisław Ziętara, o którym już pisaliśmy w poprzednich szkicach, a także jeszcze 26 osób.

Po sowieckiej reformie edukacji w 1940 r. Bronisław kontynuował naukę w dubieńskiej szkole nr 2.

Niejednokrotnie podkreślaliśmy, że jako pierwsza w organizację ruchu oporu przeciw okupacyjnym władzom bolszewickim już w październiku 1939 r. zaangażowała się polska młodzież. Szczególnie dużo ugrupowań młodzieżowych pojawiło się w Równem i Dubnie.

W pierwszych dniach października 1939 r. członkowie Związku Młodzieży Wiejskiej zaczęli jednoczyć się wokół idei odzyskania Polski. Wtedy to Bronisław Szewczyk odbył rozmowę ze swoją koleżanką z klasy Teresą Trautman, która zwerbowała go do nowo utworzonego ośrodka konspiracyjnego. O zadaniach i celach podziemia dowiedział się od Zygmunta Rumla. Szewczyk uważał, że to właśnie Rumel stoi na czele organizacji. Zygmunt Rumel uznawszy Bronisława za patriotę, poinformował go o istnieniu w Warszawie centrum podziemnego, które miało koordynować walkę o odzyskanie niepodległości przez Polskę. Wówczas Bronisław otrzymał pierwsze zadanie. W trakcie przygotowań do powstania zbrojnego, które zaplanowano na wiosnę 1940 r., Bronisław miał: а) zwiększyć liczbę członków organizacji angażując osoby wrogo nastawione do władz sowieckich, które wcześniej służyły w Wojsku Polskim (podoficerów, kaprali), młodzież, głównie gimnazjalistów, która była potrzebna do komunikacji między jednostkami podziemnymi; b) gromadzić wiadomości o liczbie i lokalizacji jednostek wojskowych, magazynów broni, innych obiektów wojskowych; c) prowadzić działania dywersyjne; d) prowadzić aktywną propagandę wśród ludności poprzez rozpowszechnianie informacji prowokacyjnej o władzy sowieckiej, produkcję i dystrybucję ulotek, wydawanie podziemnej gazety, na łamach tego pisma wzywać do zbrojnego obalenia reżimu bolszewickiego; e) rozeznać osoby, które posiadały broń lub amunicję wojskową; е) zbierać wojskowo-topograficzne mapy i plany; f) obligować – nakłaniać osoby zdolne do służby wojskowej, które można byłoby wykorzystać w chwili działań wojennych; g) informować Zygmunta Rumla o osobach aresztowanych przez NKWD w Dubnie.

Bronisław rzetelnie wypełniał swoje zadania. Prowadził aktywną propagandę antysowiecką, wykorzystując trudną sytuację materialną miejscowej ludności, która pogorszyła się jeszcze bardziej wraz z nadejściem władzy sowieckiej. 17 marca 1940 r., trzy dni przed aresztem, otrzymał od Teresy Trautman ulotki z apelem generała Sikorskiego i rozdał je swoim znajomym. Znalazł również osoby posiadające broń i wyznaczył wraz z Zygmuntem Rumlem miejsce przechowywania amunicji – miały to być grobowce na polskim cmentarzu w Dubnie.

W grudniu 1939 r. Bronisław razem ze Stanisławem Andruszką mieli zamiar wyburzyć magazyn prochu znajdujący się na przedmieściu Surmicze. Jednak Rumel kategorycznie zakazał im to robić, aby nie zwracać na siebie uwagi. Polecił Bronisławowi, aby znalazł odpowiedniego kandydata do tak zwanej «brudnej roboty» – zabójstwa funkcjonariusza NKWD z Krzemieńca. To zadanie nie zostało wykonane.

Ważnym aspektem działalności dubieńskiego ośrodka podziemnego były zamiary połączenia wysiłków z OUN. Bronisław znał Baranowskiego (imię nie jest nam znane), członka OUN ze wsi Warkowicze, ukraińskiego nacjonalistę, który z powodu swoich przekonań był więźniem obozu w Berezie Kartuskiej. Z własnej inicjatywy w październiku 1939 r. przeprowadził z nim rozmowę, której tematem było obalenie «sowietów». Obaj się dogadali, że podczas następnego spotkania opracują plan działań. Do kolejnego spotkania jednak nie doszło.

Bronisław dowodził 9-osobową grupą, do której należeli: Stanisław Andruszko, Józef Sidorowicz, Milaczewski, Zygmunt Wilkowski, Stanisław Truszkowski, Wielczyński, Pawlak, Jan Rukat, Władysław Lęczycki. Dwóch pierwszych było łącznikami.

W marcu 1940 r. NKWD zaczęło likwidację antysowieckiego ruchu oporu. Trafiła wówczas do więzienia większość młodych patriotów z Dubna i innych miast Wołynia.

Bronisław, aresztowany przez Dubieński Oddział Rejonowy NKWD 20 marca 1940 r., od razu przyznał się do tego, że stał na czele jednej z jednostek organizacji podziemnej i wypełniał zadania zlecone przez Zygmunta Rumla. Zwróćmy uwagę na to, że większość młodych mieszkańców Dubna prowadziła podziemną działalność długo przed tym, jak na Wołyń przyjechał Tadeusz Majewski i ZWZ–2 przejęło dowództwo nad podziemiem. Na przesłuchaniach w NKWD młodzi ludzie nie zawsze potrafili odpowiedzieć na pytanie, jaką nazwę miała ich organizacja, a członkowie jednej piątki nie znali się z członkami drugiej. To jednak nie przeszkodziło NKWD w likwidacji polskiego podziemia.

W styczniu 1941 r. sprawa Bronisława została przekazana do Rówieńskiego Sądu Obwodowego, którego posiedzenie pod przewodnictwem sędziego Hapona odbyło się 15 stycznia. Podczas procesu oskarżony Szewczyk powiedział: «Wiedziałem, że za swoją działalność wcześniej czy później poniosę odpowiedzialność przed władzami sowieckimi, jednak jestem patriotą i pragnąłem tylko [odrodzenia] Polski». Bronisław Szewczyk został skazany na dziesięć lat katorgi z ograniczeniem praw obywatelskich na okres trzech lat i konfiskatę całego mienia. Sąd Najwyższy USRR odrzucił jego apelację z dnia 19 stycznia 1941 r., pozostawiając na mocy wyrok. Jego los pozostaje nam nieznany.

Według decyzji Rówieńskiej Prokuratury Obwodowej z dnia 25 marca 1993 r. wobec Bronisława Szewczyka zastosowano art. 1 Ustawy USRR «O rehabilitacji ofiar represji politycznych na Ukrainie» z dnia 17 kwietnia 1991 r.

Tetiana SAMSONIUK

P. S.: Tetiana Samsoniuk jest głównym specjalistą Działu Udostępniania Informacji z Dokumentów Państwowego Archiwum Obwodu Rówieńskiego. Materiały rubryki «Ocaleni od zapomnienia» zostały opracowane według akt radzieckich organów ścigania, przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, w zbiorach Zarządu KGB Ukraińskiej SRR w Obwodzie Rówieńskim (1919–1957) oraz w Archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Będziemy wdzięczni, jeżeli odezwą się Czytelnicy, krewni lub bliscy bohaterów naszej rubryki, którzy posiadają o nich dodatkowe informacje.