Będąc na czele Komitetu Ratunku Ukrainy – organizacji, działającej na rzecz ratowania Ukraińców podczas Wielkiego Głodu, Hipolit Olgierd Boczkowski odbył wizyty w wielu krajach, opowiadając o strasznym wydarzeniu w radzieckiej Ukrainie.        

W historii czesko-ukraińskich stosunków w XX wieku zasługuje na uwagę niezmiernie ważna i ciekawa postać Hipolita Olgierda Boczkowskiego. Socjolog, etnolog i politolog był bliskim przyjacielem i nawet uczniem Tomáša Masaryka, pierwszego prezydenta Czechosłowacji. Z pochodzenia Polak, działał na polu naukowym i publicystycznym na rzecz kultury czeskiej i ukraińskiej.

Nie wiadomo, co wpłynęło na wybór życiowy młodego Hipolita i przekonało go do działania na rzecz innych kultur, a nie ojczystej. W archiwum państwowym (Держархів Кіровоградської області) pod sygnaturą ф. 722, оп. 1, спр. 1, арк. 74. znajduje się metryka Boczkowskiego, świadcząca o tym, że urodził się 1 marca 1885 r. w polskiej rodzinie i został ochrzczony w kościele w Jelizawetgradzie, a obecnie Kirowogradzie. Matka pochodziła z Litwy z rodu Rajeckich. Pod tą samą datą jest zapisany brat Hipolita – Mieczysław, który umiera w grudniu tegoż roku. W rodzinie później rodzi się jeszcze jeden syn Tadeusz. Ponieważ Boczkowski-senior pracował na kolei, rodzina co pewien czas, w związku z przydziałami na różne stanowiska, przemieszczała się z miejsca na miejsce. Prawdopodobne jest, że Hipolit urodził się w jednej z miejscowości pod Kirowogradem. Później zamieszkali w obecnym Dniepropietrowsku i w końcu osiedli w samym Kirowogradzie nieopodal dworca kolejowego. W 1903 r. chłopak skończył z wyróżnieniem miejscową szkołę i w 1905 r. emigruje z rodzinnych stron. Jego brat Tadeusz kontynuuje studia i niebawem zostaje księdzem rzymskokatolickim.

Zdolny chłopak, władający kilkoma językami, w tym gruzińskim i celtyckim, w 1906 r. na krótko osiedlił się w Krakowie. Planował kontynuację studiów ekonomicznych w tym mieście, jednak trafił na Uniwersytet Karola w Pradze na wydział filozoficzny. Studiował tu do 1909 r. Później wspominał, że do Europy jechał tak, jakby uciekał z więzienia do swego domu ojczystego.

W Pradze zapoznaje się z polskim środowiskiem, stąd pozostały wspomnienia o jego aktywnej działalności w tych strukturach. Gdy miał 22 lat, pojawiło się opracowanie jego autorstwa «Ruské politické strany a skupiny» (Rosyjskie partie polityczne oraz zrzeszenia). W 1908 r. student zbliża się ze znanym już naukowcem i politykiem Tomášem Masarykiem. Pod jego wpływem zaczyna interesować się ideami narodowymi i nacjonalistycznymi oraz odpowiednimi ruchami politycznymi. W tym czasie ukazują się artykuły na ten temat nacjonalizmu. Obiektem zainteresowania Boczkowskiego stają się prądy narodowe w Czechach i Finlandii. W pracy pomagała mu znajomość języków obcych. Pod koniec studiów Hipolit władał dwudziestoma językami, w tym językiem ukraińskim.

Po studiach Hipolit Boczkowski zaangażował się w badania ukraińskiego ruchu narodowego. W tym czasie zaczyna działać na rzecz rozwoju ukraińskiego ruchu narodowego Wacław Lipiński herbu Brodzic, Polak z Wołynia. W 1909 r. ukazuje się w Krakowie jedna z pierwszych jego prac «Szlachta na Ukrainie. Udział jej w życiu narodu ukraińskiego na tle jego dziejów». Nie wiadomo, czy pobudki działań na rzecz rozwoju kultury ukraińskiej i zaangażowania się w ideologię narodową Ukraińców były identyczne u Lipińskiego i Boczkowskiego. Faktem jest, że dzisiaj uważa się ich za założycieli nacjonalizmu ukraińskiego i zasad, którzy posłużyły do powstania ruchu narodowościowego po I wojnie światowej. Jako naukowiec, Boczkowski przyczynił się do powstania ukraińskiej dziedziny naukowej, znanej jako nacjologia, czyli nauka o nacjonalizmie. W 1910 r., w ślad za pracami Lipińskiego, spod pióra Boczkowskiego wyszła praca «Pytanie ukraińskie». W następnych latach publikuje artykuły naukowe dotyczące ruchu narodowego w środowisku polskim, białoruskim, fińskim, litewski i łotewskim. W 1916 r. w Wiedniu wydaje pracę pt. «Ujarzmione narody imperium carskiego, ich odrodzenie narodowe oraz dążenia autonomiczne».

Oprócz nauki, po 1918 r. Hipolit Boczkowski angażuje się w politykę ukraińską i przyczynia się do powstania misji dyplomatycznej (odpowiednik MSZ-u). Od 1923 r. pracuje na stanowisku docenta w ukraińskiej akademii w Pradze oraz przyjeżdża na wykłady do innej ukraińskiej placówki w Podebradach. W 1933 r. staje na czele Komitetu Ratunku Ukrainy. Była to organizacja, działająca na rzecz ratowania Ukraińców podczas Wielkiego Głodu. Stał się emisariuszem, który przekazywał prawdę o dramacie ludzi w radzieckiej Ukrainie poza jej granicami. Zmarł w 1939 r. po wybuchu II wojny światowej. Pozostawił po sobie blisko tysiąc artykułów i dziesiątki prac naukowych.

Jan MATKOWSKI