Ocaleni od zapomnienia: Jan Kornafel
Artykuły

Kontynuując cykl artykułów o uczestnikach polskiego podziemia na Wołyniu w latach 1939–1941 proponujemy uwadze czytelników szkic biograficzny o Janie Kornafelu, kierowniku Wydziału Finansowego Rówieńskiego Kuratorium Oświaty.  

Jan Kornafel urodził się w 1893 r. w Grodzisku Dolnym (obecnie województwo podkarpackie) w rodzinie chłopskiej Walentego (zmarł w 1910 r.) i Marii (ur. ok. 1860 r.) Kornafelów. Ukończył gimnazjum. Mamy wiadomości, że w przededniu II wojny światowej jego matka mieszkała w Grodzisku Dolnym, tam też mieszkała siostra Jana, Apolonia, po ślubie Pelc (ur. ok. 1890 r.).

Od 9 września 1913 r. do 1 sierpnia 1914 r. Jan Kornafel pracował w Urzędzie Akcyzowym w Krakowie. Od 2 sierpnia 1914 r. do upadku Austro-Węgier w 1918 r. przebywał w wojsku austriackim, a od 1 listopada 1918 r. do 4 maja 1920 r. służył jako podchorąży w 44. Pułku w Jarosławiu. Wiemy, że w dwudziestoleciu międzywojennym Jan Kornafel nie należał do żadnej partii politycznej II RP. Do 1938 r. był członkiem Związku Urzędników Państwowych.

Jan Kornafel przyjechał w 1921 r. z Grodziska do Równego i zaczął pracować jako nauczyciel. W 1925 r. został kierownikiem Wydziału Finansowego w Rówieńskim Kuratorium Oświaty. W Równem przez cały czas mieszkał przy ulicy Gimnazjalnej 1, dopiero od grudnia 1938 r. rodzina Kornafelów przeprowadziła się do swojego własnego domu przy ulicy Młynowskiej 28. Jednak tutaj nie udało im się zatrzymać na dłużej. W kwietniu 1940 r. przeprowadziła się do kolonii Leonówka w rejonie tuczyńskim i zamieszkała w majątku właściciela gospodarstwa rolnego Antoniego Makowskiego, u którego zatrudniła się do pracy najemnej na roli. Wiadomo, że małżeństwo nie miało dzieci.

W styczniu 1940 r. w mieszkaniu Kornafelów w Równem zjawiła się ich przyjaciółka, była urzędniczka okręgu oświatowego Helena Syrelewicz. Przybyła z Warszawy i opowiedziała, że tam już istnieje podziemie walczące o odzyskanie Polski i że w jego imieniu, w najbliższym czasie do Równego, przybędzie przedstawiciel w celu koordynacji działań polskich jednostek podziemnych w kraju. Jan zgodził się na propozycję Heleny Syrelewicz, aby przyjąć na pobyt czasowy osobę z Warszawy, która przybędzie pod pseudonimem «Jerzy» (chodziło o Jerzego Bronikowskiego).

Rzeczywiście, po dwóch tygodniach do budynku nr 28 przy ulicy Młynowskiej przybył młody mężczyzna. Był to Jerzy Bronikowski. Przedstawił się jako «Jerzy» i zaproponował Janowi zapoznanie się z dowództwem organizacji podziemnej, które w tym czasie znajdowało się w mieszkaniu Heleny Syrelewicz przy ulicy Korzeniowskiego. Tak Jan poznał Tadeusza Majewskiego, który później wybrał mieszkanie Kornafelów jako jeden z wariantów dla przyjmowania uczestników podziemia i kurierów z innych miast, którzy przybywali w sprawach organizacyjnych. Znany jest fakt, że na początku marca 1940 r. w tym mieszkaniu dwukrotnie zatrzymywała się kurierka ze Lwowa.

W tym samym dniu w mieszkaniu Kornafela odbyło się spotkanie Tadeusza Majewskiego, Jerzego Bronikowskiego i Antoniego Hermaszewskiego, podczas którego Tadeusz Majewski przedstawił się jako kierownik Związku Walki Zbrojnej na Wołyniu i zaproponował Janowi Kornafelowi i Antoniemu Hermaszewskiemu, aby dołączyli do szeregów organizacji. Jak twierdził Jan Kornafel, chętnie się zgodził dołączyć do podziemia, ponieważ był patriotą swojego kraju i ufając w pomoc Anglii i Francji, pragnął jak najszybszego odrodzenia ojczyzny. Wtedy mężczyźni złożyli przysięgę na wierność Związkowi.

Jak już zostało wspomniane, wołyńska komenda wojewódzka ZWZ–2 została podzielona na kilka oddziałów. Według zeznań Tadeusza Majewskiego, na czele IV oddziału finansów i kontroli stanął Jan Kornafel. Stał się on jednocześnie łącznikiem między Ryszardem Kasprzyckim, jednym z trójki, która przybyła z Warszawy, a Tadeuszem Majewskim. Po przybyciu do Równego, Ryszard Kasprzycki za pośrednictwem Jana Kornafela albo Antoniego Hermaszewskiego, posługując się hasłem «Jestem od Ryszarda do «Szmigla» mógł się spotkać z komendantem województwa wołyńskiego.

26 września 1940 r. III oddział Wydziału Bezpieczeństwa Państwowego Zarządu NKWD w Obwodzie Rówieńskim zaaresztował Jana Kornafela i odstawił do więzienia NKWD w Równem.

Z zabranych w czasie przeszukania rzeczy, wśród których był sowiecki dowód osobisty na nazwisko Iwana Kornafela, polska legitymacja służbowa, korespondencja na 10 kartkach, więźniowi oddano stary zegarek z białego metalu, nowy skórzany portfel i grzebień, co wynika z dokumentów potwierdzających wydanych w dniach 2 i 18 października 1940 r.

Na pierwszym przesłuchaniu Jan przyznał się do tego, że rzeczywiście był członkiem organizacji podziemnej, ale nie znał jej nazwy. Jednak w czasie jego aresztu w więzieniach NKWD już przebywali Tadeusz Majewski, Janina Dynakowska, Ryszard Kasprzycki i inni członkowie ZWZ–2, którzy na przesłuchaniach potwierdzili, że Jan Kornafel był członkiem Związku, ponadto przynależał do dowództwa organizacji. Mimo tych zeznań, Jan zaprzeczał o jakichkolwiek aktywnych działaniach ze swojej strony na rzecz podziemia, zapewniając, że nie wykonywał żadnych zadań od dowódcy organizacji w czasie jej funkcjonowania.

W akcie oskarżenia z 17 lutego 1941 r. powiedziano, że Iwan Kornafel «został oskarżony o to, że od lutego 1940 r. był aktywnym uczestnikiem polskiej powstańczej organizacji antysowieckiej Związek Walki Zbrojnej, czyli o przestępstwa określone w art. 54–2 і 54–11 КК USRR».

Postanowieniem Kolegium Specjalnego NKWD z dnia 31 maja 1941 r. Jan Kornafel został skazany na osiem lat pozbawienia wolności w obozach pracy. Karę odbywał w obozie «Siewwostłag».

Według postanowienia prokuratury obwodu rówieńskiego wobec Jana Kornafela zastosowano art. І Rozporządzenia Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z dnia 16 stycznia 1989 r. «O dodatkowych przedsięwzięciach dotyczących odnowienia sprawiedliwości wobec ofiar represji, mających miejsce w latach 30–40 – na początku lat 50».

Tetiana SAMSONIUK

P. S.: Tetiana Samsoniuk jest głównym specjalistą Działu Udostępniania Informacji z Dokumentów Państwowego Archiwum Obwodu Rówieńskiego. Materiały rubryki «Ocaleni od zapomnienia» zostały opracowane według akt radzieckich organów ścigania, przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, w zbiorach Zarządu KGB Ukraińskiej SRR w Obwodzie Rówieńskim (1919–1957) oraz w Archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Będziemy wdzięczni, jeżeli odezwą się Czytelnicy, krewni lub bliscy bohaterów naszej rubryki, którzy posiadają o nich dodatkowe informacje.

Powiązane publikacje
Ocaleni od zapomnienia: Józef Afent
Artykuły
Nasz kolejny szkic jest poświęcony Józefowi Afentowi, starszemu policjantowi ІІ komisariatu policji w Równem aresztowanemu przez władze radzieckie następnego dnia po ich wkroczeniu na tereny II Rzeczypospolitej.
21 września 2022
Ocaleni od zapomnienia: Jerzy Tołwiński
Artykuły
Jerzy Tołwiński z Równego był jednym z wielu polskich policjantów represjonowanych przez władze radzieckie w latach 1939–1941. W 1940 r. został skazany na osiem lat poprawczych obozów pracy z powodu służby w «polsko-pańskiej» policji.
09 września 2022
Ocaleni od zapomnienia: Władysław Śliwiński
Artykuły
Jednym z bohaterów książki «Związek Walki Zbrojnej – 1 w Równem. 1939–1941» wydanej niedawno przez redakcję «Monitora Wołyńskiego» był Władysław Śliwiński. Na początku 1941 r. za konspiracyjną działalność antyradziecką został skazany na 10 lat pozbawienia wolności w poprawczych obozach pracy.
25 sierpnia 2022
Ocaleni od zapomnienia: Bolesław Chyl
Artykuły
Kolejny szkic w cyklu o polskich policjantach represjonowanych przez władze radzieckie w latach 1939–1941 został poświęcony Bolesławowi Chylowi z Klewania. W listopadzie 1939 r. Trybunał Wojskowy 5 Armii Frontu Ukraińskiego skazał go na rozstrzelanie, ponieważ był policjantem i w czasach II Rzeczypospolitej «zatrzymywał komunistów».
19 lipca 2022
Antoni Maciejewski: ciąg dalszy historii
Artykuły
17 lipca 1944 r. w bitwie pod Ankoną we Włoszech zginął urodzony w Równem Antoni Maciejewski. Zanim zaciągnął się do Armii Andersa, był więźniem sowieckich łagrów, do których trafił za udział w polskiej konspiracji.
17 lipca 2022
Ocaleni od zapomnienia: Edmund Kastner
Artykuły
Kolejny szkic w cyklu o funkcjonariuszach polskiej Policji Państwowej represjonowanych przez władze radzieckie w latach 1939–1941 jest poświęcony Edmundowi Kastnerowi – policjantowi z Klewania. Na początku 1940 r. razem z kolegami i konfidentami został oskarżony o «aktywną działalność przeciw ruchowi rewolucyjnemu» і «przygotowanie zbrojnego powstania», a następnie rozstrzelany.
04 lipca 2022
«Ci ludzie chodzili tymi samymi ulicami, co ja». Zaprezentowano książkę o polskim podziemiu w Równem
Artykuły
«Jest to książka o kwestii wyboru. Podobnie jak przed nami, Ukraińcami, obecnie stoi wybór zaangażować się w walkę o niepodległość czy szukać bezpiecznego miejsca, zostać wolontariuszem czy kolaborantem, tak Polacy w 1939 r. stali przed tym samym wyborem» – powiedziała Tetiana Samsoniuk, autorka publikacji «Związek Walki Zbrojnej – 1 w Równem. 1939–1941».
11 czerwca 2022
Ocaleni od zapomnienia: Władysław Jakuszewski
Artykuły
W okresie międzywojennym Władysław Jakuszewski pracował w policji w Równem, Kowlu, Dubnie i Zdołbunowie. Został aresztowany przez NKWD w listopadzie 1939 r., a w marcu 1941 r. za «aktywną działalność przeciw ruchowi rewolucyjnemu» został skazany na osiem lat poprawczych obozów pracy.
27 maja 2022
Ocaleni od zapomnienia: Stefan Jarząbkowski
Artykuły
Stefan Jarząbkowski, policjant z Glińska Czeskiego na Rówieńszczyźnie, jest bohaterem kolejnego szkicu o funkcjonariuszach polskiej Policji Państwowej, którzy doznali represji ze strony reżimu sowieckiego.
18 marca 2022