Kolegium Specjalne NKWD ZSRR skazało Michała Roszkowskiego, starszego sędziego Łuckiego Sądu Okręgowego, na osiem lat pozbawienia wolności za «prześladowanie członków Komunistycznej Partii Zachodniej Ukrainy i osób zaangażowanych w działalność rewolucyjną».

Michał Roszkowski urodził się w 1898 r. we wsi Lgota Wielka (obecnie powiat radomszczański w województwie łódzkim). Jego ojciec, Antoni Roszkowski (ur. ok. 1859 r.), był nauczycielem. Matka, Bronisława Roszkowska, zajmowała się wychowaniem syna-jedynaka. Zmarła w 1918 r. W 1908 r. Michał zaczął naukę w szkole początkowej, którą ukończył w 1910 r. Następnie uczęszczał do szkoły realnej w Sosnowcu, a w 1918 r. rozpoczął studia na Wydziale Prawa na Uniwersytecie Warszawskim.

W styczniu 1919 r., w trakcie studiów na uniwersytecie, Michał został ochotnikiem w 36 Pułku Piechoty Wojska Polskiego, który stacjonował w garnizonie Warszawa. Od sierpnia 1919 r. walczył na wojnie polsko-bolszewickiej w składzie XVI Brygady Piechoty. W tym okresie był już plutonowym i służył w sztabie Brygady jako starszy kancelista.

W grudniu 1920 r. Michał Roszkowski został zdemobilizowany. Po wojnie kontynuował naukę na uniwersytecie. Wyższe wykształcenie zdobył w 1924 r. Jeszcze w trakcie studiów Michał Roszkowski rozpoczął pracę w jednym z warszawskich urzędów jako kancelista, a następnie objął stanowisko zastępcy kierownika Wydziału Drogowego (w aktach nie podano nazwy instytucji, tylko nazwę wydziału – przyp. aut.), gdzie pracował do 1928 r. W 1927 r. został aplikantem w warszawskim sądzie, a za jakiś czas – asystentem sędziego. W kwietniu 1929 r. zdał egzamin na sędziego i następnie został skierowany na stanowisko pomocnika Rówieńskiego Prokuratora Okręgowego. Już 1931 r. został starszym prokuratorem. Od lutego 1938 r. do września 1939 r. obejmował stanowisko starszego sędziego w Łuckim Sądzie Okręgowym.

W 1936 r. Michał Roszkowski został odznaczony Krzyżem Zasługi, a w 1939 r., po 10 latach pracy w sądzie i prokuraturze, Medalem za Długoletnią Służbę.

W Łucku mieszkał przy ulicy Mickiewicza 4 (obecnie początek ulicy Bohdana Chmielnickiego) razem z żoną Haliną (c. Władysława, ur. w 1903 r.) i synami Jackiem (ur. w 1931 r.) i Wiesławem (ur. w 1933 r.).

18 września 1939 r. Michał Roszkowski został aresztowany przez robotników – członków ochotniczej grupy komunistycznej i osadzony w więzieniu NKWD w Równem. W styczniu 1940 r. przeniesiono go do więzienia w Łucku, a akta jego sprawy przekazano do Zarządu NKWD w Obwodzie Łuckim (właśnie taka nazwa obwodu jest podana w dokumentach – przyp. autorki). W aktach sprawy, w oparciu o które napisano ten szkic, zachował się nakaz aresztowania Michała Roszkowskiego z dnia 4 marca 1940 r. W tym dniu w jego mieszkaniu w Łucku przeprowadzono rewizję.

Na przesłuchaniu, które miało miejsce 10 stycznia 1940 r., odpowiadając na pytanie śledczego o walce z ruchem rewolucyjnym, Michał Roszkowski zaznaczył: «Jestem winny tego, że jak obywatel i patriota byłego państwa polskiego rzeczywiście uczestniczyłem w walce z ruchem rewolucyjnym na Zachodniej Ukrainie. Moja działalność polegała na tym, że ja jako starszy sędzia Łuckiego Sądu Okręgowego wraz z innymi sprawami rozpatrywałem sprawy karne przeciwko komunistom i wymierzałem im karę pozbawienia wolności na różne okresy». Za działalność komunistyczną w II Rzeczypospolitej groziła kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 15 lat. W trakcie przesłuchania Michał Roszkowski przyznał się do tego, że w okresie od lutego 1938 r. do września 1939 r. wydał wyroki w 200 sprawach przeciwko działaczom KPZU. Tak dużą liczbę spraw – grupowych i indywidualnych – uzasadniał rozmachem ruchu komunistycznego, który stanowił zagrożenie dla polskiej państwowości.

Decyzją Kolegium Specjalnego NKWD ZSRR z dnia 17 maja 1941 r. Michał Roszkowski został skazany z art. 54-13 КК USRR, czyli «za aktywną walkę z ruchem rewolucyjnym», na osiem lat pozbawienia wolności w obozach pracy. Karę odbywał w obozie «Siewwostłag» (skrót z języka rosyjskiego – Północno-Wschodni Poprawczy Obóz Pracy).

15 września 1941 r. Michał Roszkowski jako obywatel Rzeczypospolitej wyszedł z obozu na mocy amnestii po układzie Sikorski–Majski.

Według postanowienia Prokuratury Obwodu Rówieńskiego, wobec Michała Roszkowskiego zastosowano art. І Rozporządzenia Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z dnia 16 stycznia 1989 r. «O dodatkowych przedsięwzięciach dotyczących odnowienia sprawiedliwości wobec ofiar represji, mających miejsce w latach 30–40 – na początku lat 50».

Dalsze losy Michała Roszkowskiego i jego rodziny nie są nam znane.

Tetiana SAMSONIUK

P. S.: Tetiana Samsoniuk jest głównym specjalistą Działu Udostępniania Informacji z Dokumentów Państwowego Archiwum Obwodu Rówieńskiego. Materiały rubryki «Ocaleni od zapomnienia» zostały opracowane według akt radzieckich organów ścigania, przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, w zbiorach Zarządu KGB Ukraińskiej SRR w Obwodzie Rówieńskim (1919–1957) oraz w Archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Będziemy wdzięczni, jeżeli odezwą się Czytelnicy, krewni lub bliscy bohaterów naszej rubryki, którzy posiadają o nich dodatkowe informacje.