Niedawno w Lublinie odbyła się prezentacja książki «Między literaturą a polityką. O Józefie Łobodowskim».

Wydanie tej pozycji było podsumowaniem treści i ducha międzynarodowej konferencji naukowej, poświęconej stuleciu urodzin polskiego pisarza Józefa Łobodowskiego. Konferencja została zorganizowana w 2009 roku, przez Katedrę Filologii Ukraińskiej UMCS wspólnie z Muzeum Literackim im. J. Czechowicza i Lubelskim Oddziałem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Postać Józefa Łobodowskiego jest mało znana naszemu czytelnikowi, chociaż swoim życiem, a zwłaszcza twórczością, związany był z Ukrainą. Za czasów radzieckich należał do grona pisarzy zakazanych. Nie wydawano go, ani nie wspominano o nim, nawet w Polsce. Nieprzypadkowo więc, monografia Ludmyły Siryk o jego życiu i twórczości, która jest jedną z pierwszych prac o pisarzu w zakresie krytyki literackiej, została nazwana «Naznaczony Ukrainą».

Zbiór naukowy «Między literaturą a polityką» stał się swoistym podsumowaniem badania dorobku literackiego Józefa Łobodowskiego, przez ukraińskich i polskich językoznawców, w ciągu ostatniego dziesięciolecia.

Józef Łobodowski – to wybitny pisarz, publicysta, tłumacz, autor 12 zbiorów poetyckich, 7 powieści, kilkuset artykułów, licznych przekładów z języka ukraińskiego, rosyjskiego, hiszpańskiego i włoskiego. Był reprezentantem pogranicza literackiego, osobą o szerokich poglądach i nieprzeciętnej wrażliwości na problemy ludzkie i narodowościowe. Posiadał dar niezwykłej politycznej przenikliwości, która czasami zamieniała się w dar przewidywania. Pisarz swobodnie czuł się wśród wielu kultur i języków, dobrze orientował się w problemach polskich i ogólnoeuropejskich.

Wielu polskich naukowców, uważa Józefa Łobodowskiego za kontynuatora «ukraińskiej szkoły» w literaturze polskiej ХХ wieku. Opiewał on piękno natury i historii ukraińskiej w takich utworach jak: «Noc na Wołyniu», «Pieśń o Ukrainie», «Koń otamana Łobody», «Pochwała Ukrainy», «Polesie» i in. Był miłośnikiem ziemi ukraińskiej, a zachwyt nią opiewa słowami:

Ale ty, Ukraino, me serdeczne karty,
co chciały być odezwą i uniwersałem,
a ulatują z wiatrem, jak gołębie białe,
jeszcze kiedyś w szczęśliwszych dniach przyszłości twojej
odczytasz, jak się czyta modlitwę przed bojem,
i uznasz za swojego, czy później czy wcześniej,
poetę, co był Lachem, a sławił cię w pieśni.
(J.Łobodowski, Pochwała Ukrainy)

Zamieszczone w zbiorze naukowym badanie Nadiji Staszenko, przedstawia fakty biograficzne, które przyczyniły się do zainteresowania pisarza historią i kulturą Ukrainy, drogi życiowe prowadzące na Ukrainę, zwłaszcza na Wołyń, tematy i motywy jego twórczości, podyktowane głęboką miłością do Ukrainy. W 1933 roku Józef Łobodowski odbywał służbę wojskową w Równem, później przez pewien czas przebywał w więzieniu w Lublinie, skazany za działalność polityczną. W latach 1937-1938 pisarz znowu powrócił na Wołyń – jako współpracownik polskiego tygodnika «Wołyń», który był wydawany w Łucku. Autor drukował tam swoje utwory publicystyczne, poświęcone stosunkom polsko-ukraińskim. Uważał, że należy współpracować w dziedzinie kulturalnej, a dopiero potem przenosić to doświadczenie na płaszczyznę polityczną.

Dużo pisał o pisarzach ukraińskich, przekładał na język polski dzieła Łesi Ukrainki, E. Małaniuka, O. Olżycza, N. Liwickiej-Chołodnej i innych. Jego poemat «Pieśń o Ukrainie» jest swoistą wędrówką przez tragiczne wydarzenia dziejów ukraińskich i roszczeniem nadziei na to, że sąsiadujące ze sobą narody – polski i ukraiński – dojdą do wzajemnego porozumienia:

Zapomnieć, co mi gorzkie serce struło,
znów Dniepr i Wisłę związać pieśni stułą,
wyprostować ścieżki młodym dziejom...

Prace polskiego pisarza na język ukraiński, tłumaczyli m.in. Swiatosław Gordyński, Jar Sławutycz, Bohdan Krawców czy Wadym Łesycz.

Na temat stosunków polsko-ukraińskich, Józef Łobodowski pisał na łamach warszawskich czasopism «Biuletyn Polsko-Ukraiński» і «Wiadomości Literackie». Polemizował ze swoimi współczesnymi na temat Ukrainy, oceny jej historii, interesów narodowościowych Ukraińców i ich pragnień niepodległościowych. Uważał kwestię ukraińską w życiu ówczesnej Polski, za jedną z najważniejszych i stale to podkreślał. W pytaniach o relacje międzynarodowe, jako główną tezę wymieniał «dekalog etyczny», który powinien stać się podstawą polityki każdego państwa.

Po drugiej wojnie światowej, przebywając na emigracji, nie przestawał pisać o stosunkach polsko-ukraińskich, a najwięcej jego publikacji na ten temat, ukazało się na łamach paryskiego pisma „Kultura”, wydawanego przez Jerzego Gedroycia. Utrzymywał ścisłe kontakty z emigracją ukraińską, drukował w jej periodykach, uczestniczył w spotkaniach, wieczorach twórczych, napisał historię literatury ukraińskiej, dzięki której, zapoznawał zwykłych Europejczyków z T. Szewczenką, E. Małaniukiem, O. Olżyczem i innymi postaciami literatury ukraińskiej.

Książka «Między literaturą a polityką. O Józefie Łobodowskim» przybliża czytelnikowi pisarza jako jedną z wybitnych postaci kultury europejskiej i wskazuje na jego osiągnięcia w różnych płaszczyznach tej dziedziny. Józef Łobodowski przyczynił się do popularyzacji kultury i historii narodów Europy Wschodniej, a szczególnie Ukrainy. Należy podkreślać znaczenie tego pisarza w budowaniu dialogu między narodami, zarówno w tamtych, jak i w czasach nam współczesnych.

Switłana KRAWCZENKO