Do grona nauczycieli, którzy doznali sowieckich represji w latach 1939–1941, należał Tadeusz Ściwiarski, który pracował we wsi Myszakowa w gminie Ludwipol (obecnie rejon berezieński w obwodzie rówieńskim).

Tadeusz Ściwiarski urodził się w 1914 r. w Sosnowcu (w okresie międzywojennym – województwo kieleckie, obecnie śląskie). Ojciec Tadeusza, Antoni Ściwiarski, s. Józefa pracował jako górnik w kopalni, zmarł w 1934 r. Matka, Franciszka c. Piotra (ur. w 1890 r.) prowadziła dom i zajmowała się wychowaniem pięciorga dzieci – Tadeusza, Eugeniusza, Krzysztofa, Ireny i Zofii (po ślubie Witkowska). Wiadomo, że cała rodzina Tadeusza po klęsce Polski w wojnie niemiecko-polskiej znalazła się na terenie Generalnego Gubernatorstwa.

Wykształcenie pedagogiczne Tadeusz Ściwiarski zdobył w 1933 r., ukończywszy seminarium nauczycielskie w Sosnowcu. W tymże roku został powołany do Wojska Polskiego. W 11 Pułku Piechoty, stacjonującym w Tarnowskich Górach, ukończył kurs przysposobienia wojskowego i szkołę podoficerską. Po demobilizacji Tadeusz Ściwiarski został wpisany na listę oficerów rezerwy w stopniu podchorążego. W 1935 r., a następnie w 1937 r. odbył ćwiczenia wojskowe. W 1936 r. awansował na stopień podporucznika rezerwy.

W 1934 r. zaczął działalność pedagogiczną. W 1935 r. objął stanowisko dyrektora szkoły we wsi Myszakowa w gminie Ludwipol na Wołyniu. W 1936 r. młody nauczyciel na własne życzenie podjął obowiązki instruktora Związku Strzeleckiego. Nie mając własnej rodziny Tadeusz Ściwiarski całkowicie poświęcił się pracy. Uczył młodzież polską geografii, historii, matematyki, wystawiał z członkami organizacji spektakle, uczył ich piosenek. Później ze słów Tadeusza funkcjonariusze NKWD wpisali do protokołu przesłuchania: «Zadanie (…) organizacji «Strzelec» polegało na tym, żeby (…) zaszczepiać członkom organizacji miłość do byłego państwa polskiego, wychowywać wiernych obrońców interesów swojego państwa (…)».

W Myszakowej do «Strzelca» przynależało 25–30 osób, przeważnie Polaków w wieku przedpoborowym (17–21 lat), dlatego głównym zadaniem Tadeusza Ściwiarskiego było szkolenie ich w zakresie przysposobienia wojskowego. W tym czasie komendantem tej organizacji był Adolf Wierzbicki. «Strzelec» współpracował ściśle z Korpusem Ochrony Pogranicza, który dostarczał materiały dydaktyczne i broń palną potrzebne do przeszkolenia młodzieży.

30 sierpnia 1939 r., czyli w przededniu II wojny światowej, podporucznik Tadeusz Ściwiarski został zmobilizowany do Wojska Polskiego. Jednostka, do której trafił, stoczyła walki z wojskiem niemieckim na froncie południowym w okolicach Przemyśla. Po porażce Tadeusz z dwudziestoosobową grupą polskich żołnierzy wyruszył do Lwowa. W Brzuchowicach dowiedzieli się, że do miasta wkroczyła Armia Czerwona. Żołnierze zostawili więc broń w brzuchowickim lesie i wyruszyli do domu.

Po powrocie do Myszakowej Tadeusz Ściwiarski zatrudnił się w miejscowej szkole i pracował w niej do chwili aresztowania.

10 kwietnia 1940 r. Tadeusz został aresztowany przez Rejonowy Oddział NKWD w Ludwipolu. Podobnie jak większość bohaterów naszych szkiców, trafił do więzienia w Równem.

Szczególne zainteresowanie śledczych wywołał fakt, że aresztowany był instruktorem Związku Strzeleckiego. Funkcjonariusze NKWD zarzucali członkom tej organizacji wspieranie polskiej policji w walce z «objawami rewolucyjnymi miejscowych chłopów w dniach obchodów świąt rewolucyjnych» oraz przygotowywanie agentów do tak zwanej «dwójki». Na skutek zeznań Tadeusza Ściwiarskiego enkawudziści wszczęli odrębne postępowanie wobec Adolfa Wierzbickiego.

Śledztwo w sprawie Tadeusza dobiegło końca 17 lipca 1940 r. Oskarżono go o to, że był «oficerem, podporucznikiem rezerwy byłego Wojska Polskiego, w 1939 r. brał udział w działaniach wojennych. W 1936 r. był instruktorem polskiej organizacji młodzieżowej «Strzelec», wychowywał jej członków w duchu patriotycznym byłego państwa polskiego, czyli przestępstw, o których mowa w art. 54-13 КК USRR».

Decyzją Kolegium Specjalnego NKWD ZSRR z dnia 25 października 1940 r. za «aktywną walkę z ruchem rewolucyjnym» Tadeusz Ściwiarski został skazany na osiem lat pozbawienia wolności w obozach pracy. Karę odbywał w obozie «Iwdelłag».

31 sierpnia 1941 r. Tadeusz Ściwiarski otrzymał zaświadczenie stwierdzające, że na podstawie Rozporządzenia Prezydium Rady Najwyższej ZSRR amnestiowano go jako polskiego obywatela i ma on prawo swobodnego przebywania na terytorium ZSRR za wyjątkiem strefy przygranicznej, stref zakazanych, miejscowości objętych działaniami wojennymi i miast reżimowych pierwszej i drugiej kategorii. W tym dokumencie widnieje zapis, że Tadeusza Ściwiarskiego skierowano do miasta Szymkent na południu Kazachstanu, wybranego przez niego jako miejsce zamieszkania.

Według postanowienia Prokuratury Obwodu Rówieńskiego z dnia 17 marca 1989 r. wobec Tadeusza Ściwiarskiego zastosowano art. І Ustawy Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z dnia 16 stycznia 1989 r. «O dodatkowych przedsięwzięciach dotyczących odnowienia sprawiedliwości wobec ofiar represji, mających miejsce w okresie lat 30–40 – na początku lat 50».

Dalsze losy Tadeusza Ściwiarskiego nie są nam znane.

W trakcie poszukiwań informacji o bohaterze tej publikacji znaleźliśmy na stronie wolyn.freehost.pl, wzmiankę o tym, że Tadeusz Ściwiarski zmarł w 2005 r. w Australii.

Tetiana SAMSONIUK

P. S.: Materiały rubryki «Ocaleni od zapomnienia» zostały opracowane przez Tetianę Samsoniuk według akt radzieckich organów ścigania, przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, w zbiorach Zarządu KGB Ukraińskiej SRR w Obwodzie Rówieńskim (1919–1957) oraz w Archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Będziemy wdzięczni, jeżeli odezwą się Czytelnicy, krewni lub bliscy bohaterów naszej rubryki, którzy posiadają o nich dodatkowe informacje.