Wołyńska Brygada Kawalerii powstała 1 kwietnia 1937 r. na skutek przemianowania Brygady Kawalerii «Równe», która z kolei została utworzona w wyniku reorganizacji jednostek kawalerii w latach 30. minionego stulecia.

Pierwszym dowódcą WBK został dotychczasowy dowódca Brygady Kawalerii «Równe», płk dypl. Adam Korytowski. W czerwcu 1939 r. zastąpił go na tym stanowisku płk dypl. Julian Filipowicz. W latach 1937–1939 jednostki WBK stacjonowały m.in. w Równem, Ostrogu, Białej Krynicy niedaleko Krzemieńca oraz w Dubnie.

13 sierpnia 1939 r. w trakcie ćwiczeń letnich odbywających się pod Łuckiem i Dubnem WBK otrzymała rozkaz mobilizacyjny.

«W sierpniu 1939 roku Wołyńska Brygada Kawalerii po sprawnie przeprowadzonej mobilizacji została przewieziona transportami kolejowymi do dyspozycji dowództwa Armii «Łódź» – pisze Wojciech Włodarkiewicz w kwartalniku «Bellona». Żołnierze WBK musieli wówczas dotrzeć w okolice wsi Mokra niedaleko Częstochowy, czyli na granicę z III Rzeszą (obecnie powiat kłobucki w województwie śląskim). «1 września 1939 roku pod Mokrą Wołyńska Brygada Kawalerii stoczyła bitwę z 4 Dywizją Pancerną Wehrmachtu, silnie wspieraną uderzeniami Luftwaffe. Osiągnęła w niej sukces, mimo przewagi przeciwnika odparła wszystkie jego natarcia i zadała mu poważne straty» – kontynuuje autor.

Bitwa pod Mokrą przeszła do historii jako jedna z największych stoczonych we wrześniu 1939 r. WBK, pokonując przeciwnika, który miał dwukrotną przewagę liczebną oraz wielokrotną pod względem uzbrojenia, dała wówczas bohaterski przykład polskim oddziałom walczącym w wojnie obronnej. Niestety w kolejnych dniach pod naporem wojska niemieckiego WBK, podobnie jak inne jednostki Wojska Polskiego, musiała cofać się na wschód. 23 września, po przegranej bitwie pod Jacnią, pułkownik Julian Filipowicz rozwiązał resztki Brygady. Resztki 19 pułku Ułanów Wołyńskich, jednej z jednostek WBK, dołączyły do Nowogrodzkiej Brygady Kawalerii, rozproszyły się jednak również po klęsce w bitwie pod Władypolem (26–27 września).

Historia WBK oraz jej zwycięska walka pod Mokrą została opisana m.in. przez Kazimierza Skrzesińskiego w książce «Wołyńska Brygada Kawalerii. Żelazna brygada», Andrzeja Wilczkowskiego w publikacji «Anatomia Boju. Wołyńska Brygada Kawalerii pod Mokrą, 1 września 1939» czy przez Andrzeja Wesołowskiego i Juliusza S. Tyma w opracowaniu «Mokra Działoszyn 1939».

W bitwie pod Mokrą brał udział m.in. rtm. Bolesław Deszert (ur. w 1901 r. w Cepcewiczach Wielkich, obecnie rejon włodzimierzecki w obwodzie rówieńskim). Po rozwiązaniu WBK powrócił na Wołyń, gdzie został aresztowany przez NKWD, a następnie rozstrzelany w Katyniu. W Równem obecnie mieszka jego siostrzenica Tamara Ostrowska, członkini Towarzystwa Kultury Polskiej w Równem im. Władysława Reymonta. Z Wołynia pochodził również Ukrainiec Włodzimierz Chołod, który zginął w bitwie pod Mokrą i jest pochowany w jednej ze zbiorowych mogił.

1 września br. odbyły się obchody 80. rocznicy Bitwy pod Mokrą, które zorganizował Urząd Gminy Miedźno w województwie śląskim. Na zaproszenie Ryszarda Sobieraja, prezesa Towarzystwa Krzewienia Tradycji Kawalerii Polskiej w Chrzanowie, w uroczystościach wzięli udział także członkowie Towarzystwa Kultury Polskiej w Równem im. Władysława Reymonta oraz przedstawiciele władz samorządowych rejonu rówieńskiego.

Uroczystości rozpoczęła przysięga wojskowa grupy żołnierzy 13. Śląskiej Brygady Obrony Terytorialnej. Pamięć ofiar bitwy uczczono Apelem Poległych oraz salwą honorową. Uczestnicy uroczystości złożyli również kwiaty i zapalili znicze przed pomnikiem Bohaterów Bitwy pod Mokrą. Obchody zakończyły się inscenizacją bitwy.

Natalia DENYSIUK, Władysław BAGIŃSKI
Fot. Mykoła MELNYK

CZYTAJ TAKŻE: 

W TYNNEM UCZCZONO PAMIĘĆ ŻOŁNIERZY KORPUSU OCHRONY POGRANICZA

W MIELNIKACH UCZCZONO PAMIĘĆ ŻOŁNIERZY KORPUSU OCHRONY POGRANICZA