Od Międzyrzecza Koreckiego do Niewirkowa jest dość blisko, około 7 km, ale proszę nie liczyć, że droga będzie łatwa do pokonania. Wyboje i kilka kilometrów kostki brukowej nie pozwolą na zaśnięcie za kierownicą.

Z braku pełnego zaufania do nawigacji opartej na GPS (mieliśmy ku temu powody) w Międzyrzeczu Koreckim (ukr. Wełyki Meżyriczi) zapytaliśmy z bratem o drogę dziadka, który siedział z wnukiem na przystanku w pobliżu pałacu Steckich. Okazało się, że jest z Niewirkowa. Siadając na tylnym siedzeniu, senior powiedział, że pokaże, gdzie mamy zawrócić, bo oni z wnukiem jadą... do Nowego Jorku. Pozostało nam udać brak zaskoczenia.

Powoli dotarliśmy do wsi. Droga słabiutka, ale przy dobrej pogodzie nie sprawia większych problemów. Kilka dni później podróżowaliśmy po Podolu i doszliśmy do wniosku, że nawet takie wołyńskie drogi wcale nie są najgorsze. Minęliśmy skręt do kościoła i ruszyliśmy dalej, ponieważ skończyły się nam zapasy wody. Okazało się, że Nowy Jork to sklep. A nawet taki sobie wiejski supermarket, w którym można kupić i chleb, i środki czystości, i naczynia. Wzięliśmy wodę mineralną, zaś dziadek za zaoszczędzone na bilecie pieniądze kupił dla wnuka lody. O tym, że wieś znała lepsze czasy, świadczy opuszczony bar kawowy położony naprzeciw «Nowego Jorku».

«Nowy York». Na maszcie – pozostałości państwowej flagi Ukrainy

Opuszczony bar kawowy

Widok na kościół

Chociaż pierwsza wzmianka o Niewirkowie pochodzi z połowy XV w., nie zachowały się w nim żadne zabytki, z wyjątkiem kościoła Trójcy Świętej, do którego zmierzaliśmy. Był tu kiedyś pałac, ale nie przetrwał. Niewirków około 1790 r. został kupiony przez Jana Steckiego, właściciela Międzyrzecza. Wraz z kilkoma innymi wioskami dał go w posagu córce Dorocie, która wyszła mąż za księcia Józefa Lubomirskiego. Małżonkowie zamieszkali w wybudowanym przez siebie nowym, drewnianym pałacu. Wówczas Niewirków był ośrodkiem lokalnego życia świeckiego. Około 1850 r. Lubomirscy sprzedali Niewirków Malińskim i przenieśli się do Francji. Zarówno pałac, jak i posiadłość zaczęły podupadać. Dwór doznał znacznych zniszczeń podczas I wojny światowej, ale budynki nadal stały. W okresie międzywojennym kwaterowali w nich żołnierze Korpusu Ochrony Pogranicza. Teraz po zabudowaniach nie ma już śladu.

Wróciliśmy do kościoła Trójcy Świętej. Przed nim zobaczyliśmy dwa filary, w tym jeden na czyimś podwórku – kiedyś było tu główne wejście na dziedziniec świątyni, jednak ogrodzenie się nie zachowało.

Dach się zawalił. Czas zostawił ślad również na czterech kolumnach podtrzymujących trójkątny fronton. Nad portalem wejściowym widnieje tablica z napisem «Z darów Twoich Tobie Boże ofiarowuję 1807 Jan Stecki». Nad tablicą – podziurawiony kulami fresk. Być może przedstawia świętą Barbarę, ponieważ fundatorką świątyni wraz z mężem Janem Steckim była Barbara Olizarowa.

Wewnątrz kawałki cegieł i zarośla czarnego bzu o wysokości człowieka.

Z całego wnętrza zachowały się tylko dwa freski w bocznych nawach, również naznaczone śladami po pociskach. Jeden przedstawia Chrystusa z napisem «Serce Jezusa, zmiłuj się nad nami», drugi – Najświętszą Maryję Pannę z napisem «Serce Maryi, ratuj nas».

Do zewnętrznej ściany świątyni przymocowano plakat przedstawiający ikonę Matki Bożej Bolesnej. To tutaj znajdował się obraz, którego kopię widzieliśmy w kościele św. Antoniego z Padwy w Korcu. Na plakacie widnieje data – 14 czerwca 2014 r. W tym dniu poświęcono krzyż pamiątkowy przy kościele. Chyba wówczas budynek został także po raz ostatni posprzątany.

Ikona Matki Bożej Cierpiącej pojawiła się w Niewirkowie w 1698 r. Ówcześni właściciele Rokszyccy zbudowali tu drewniany kościół i postawili w głównym ołtarzu swoją ikonę rodową. Przed obrazem miało miejsce wiele uzdrowień, dlatego do Niewirkowa licznie kierowały się pielgrzymki. Przeżył on czas I oraz II wojny światowej. W 1945 r., kiedy to zaczęło się wysiedlenie Polaków z Ukrainy do Polski, ikona została wywieziona przez braci Mariana i Antoniego Filończuków. Gdy przekraczali granicę, na skrzyni z obrazem zrobili posłanie dla dzieci. Gdyby ikona została znaleziona, mogliby trafić na Syberię.

Obecnie ikona Matki Boskiej Niewirkowskiej znajduje się w województwie dolnośląskim, w kościele we wsi Świątniki położonej w powiecie wrocławskim.

Rujnują się kolumny przy wejściu do kościoła

Wracamy na główną drogę, ponownie mijamy Międzyrzec Korecki, wybierając trasę szybszą i pewniejszą. W drodze powrotnej zatrzymujemy się na cmentarzu katolickim na obrzeżach Niewirkowa. Kilka nagrobków, zniszczony grobowiec, słup bramy wejściowej.

Przy drodze – nowy pomnik, postawiony w sierpniu 2015 r. przez wywiezionych w 1945 r. wołyńskich Polaków ku pamięci ich przodków. Odmawiamy przy nim «Anioł Pański». Z nowych zniczy wnioskujemy, że niedawno ktoś ten cmentarz odwiedził.

Najbardziej zaś wrył mi się w pamięć cytat z Księgi Hioba wygrawerowany na cokole jedynego (!) zachowanego nagrobka: «Byłem jakbym nie był z wnętrzności Matki przeniesiony jestem do grobu».

Ten sam cytat pasuje do innej położonej przy drodze nekropolii, już przy wyjeździe z Międzyrzecza. Spoczywają na niej Żydzi z Międzyrzecza Koreckiego, którzy zamieszkiwali miasteczko od jego założenia. Było ono jednym z ośrodków chasydyzmu, mieszkał w nim uczeń Baal Szem Towa, Dow Ber Międzyrzecki. Steccy ufundowali tu nie tylko kościół, ale także synagogę. W połowie lat 90. potomkowie Żydów z Międzyrzecza w miejscu starego cmentarza, po którym zostało jedynie kilka macew, zbudowali kompleks cmentarny.

Na początku II wojny światowej Żydzi stanowili przeważającą większość mieszkańców Międzyrzecza Koreckiego, było ich około 3 tys. Prawie wszyscy zginęli z rąk niemieckich nazistów w wąwozie w pobliżu sąsiedniej wioski Dyweń.

Tekst i zdjęcia: Anatolij OLICH

CZYTAJ TAKŻE:

W KILKA DNI PO WOŁYNIU: KORZEC

W KILKA DNI PO WOŁYNIU: U ŚWIĘTEGO ANTONIEGO W KORCU

W KILKA DNI PO WOŁYNIU: WIELKOŚĆ I UPADEK MIĘDZYRZECZA KORECKIEGO