Ocaleni od zapomnienia: Stefan Jarząbkowski
Artykuły

Stefan Jarząbkowski, policjant z Glińska Czeskiego na Rówieńszczyźnie, jest bohaterem kolejnego szkicu o funkcjonariuszach polskiej Policji Państwowej, którzy doznali represji ze strony reżimu sowieckiego.

Stefan Jarząbkowski (w materiałach sprawy karnej jego nazwisko jest zapisane w języku rosyjskim jako Яжонбковський) urodził się w 1897 r. we wsi Wólka Plebańska w województwie lubelskim w chłopskiej rodzinie. Maksym Jarząbkowski, ojciec chłopca, posiadał dziewięć dziesięcin roli, własny dom i budynki gospodarcze. Rodzina miała konie, krowy i świnie. Oprócz Stefana Jarząbkowscy mieli synów: Jana (62 lat, tutaj i dalej wiek wspominanych osób jest podawany według stanu na 1940 r.) i Stanisława (40 lat). W 1940 r. obaj bracia mieszkali w województwie lubelskim.

W 1910 r. bohater tego tekstu skończył cztery klasy szkoły wiejskiej. Od 1910 do 1919 r. pracował w gospodarstwie ojca. W 1919 r. oboje jego rodzice zmarli. W tymże roku Stefan został zmobilizowany do wojska, gdzie do 1921 r. był magazynierem w wojskowym lazarecie weterynaryjnym. Zdemobilizowano go w stopniu szeregowego, a w następnym roku rozpoczął służbę w policji w Lublinie.

W 1926 r. Jarząbkowski został młodszym policjantem w Glińsku Czeskim w powiecie rówieńskim (obecnie wieś Glińsk w Zdołbunowskiej Hromadzie w rejonie rówieńskim na Rówieńszczyźnie). Po przybyciu na wieś zamieszkał u Mykoły Jakubczyka. W 1927 r. poślubił Lubow Uglirż (35 lat) i przeprowadził się do swojego teścia Czecha Józefa Uglirża, który był właścicielem młyna parowego w Glińsku Czeskim. Stefan i Lubow wychowywali dwie córki: Irenę (10 lat) i Helenę (8 lat). W 1940 r. obie dziewczynki były uczennicami.

W 1932 r. Stefan musiał opuścić służbę z powodu traumy związanej z bójką w Nowosiołkach (obecnie wieś w Zdołbunowskiej Hromadzie). Państwo polskie przydzieliło mu rentę 90 złotych.

Aby utrzymać rodzinę Stefan Jarząbkowski otrzymał koncesję na handel alkoholem i otworzył sklep w jednej ze wsi w powiecie dubieńskim (nie udało się nam odczytać nazwy tej miejscowości w aktach sprawy karnej), dokąd przeprowadził się razem z rodziną. Później wszyscy przenieśli się do Równego, gdzie Stefan otworzył sklep, w którym sprzedawane były bakalie oraz alkohol. Po ustanowieniu władzy radzieckiej musiał zrezygnować z handlu. Od września 1939 r. był bezrobotny, dlatego z żoną i dziećmi wrócił do domu swojego teścia.

18 czerwca 1940 r. Stefan Jarząbkowski został aresztowany przez NKWD i osadzony w więzieniu w Równem.

W jego sprawie zeznawał Mykoła Jakubczyk, mieszkaniec Glińska Ukraińskiego. Oznajmił, że nie może potwierdzić faktów walki Stefana przeciw ruchowi rewolucyjnemu, co było zarzucane więźniowi jako główne przestępstwo. Jakubczyk powiedział, że Jarząbkowskiego zwolniono z policji z powodu choroby, po czym handlował w Równem, a zwłaszcza sprzedawał alkohol. Według świadka, po ustanowieniu władzy radzieckiej Stefan wrócił do Glińska i nigdzie nie pracował.

Mieszkaniec Glińska Ukraińskiego Kalenyk Warwaruk, również świadek w sprawie Jarząbkowskiego, powiedział, że w okresie, kiedy Stefan był funkcjonariuszem policji, w Glińsku Czeskim przed Świętem Konstytucji 3 Maja i Dniem Niepodległości Polski przeprowadzano aresztowania miejscowych mieszkańców. Warwaruk nie mógł potwierdzić udziału więźnia w aresztowaniach, przypuszczał jednak, że skoro ten służył w policji, to znaczy, że mógł dokonywać aresztowań. Jeśli chodzi o antyradzieckie wypowiedzi więźnia, świadek powiedział, że nic takiego nie słyszał.

Świadkiem w sprawie był także Jurij Werniuk, mieszkaniec Arestowa (obecnie Orestów w Zdołbunowskiej Hromadzie), którego w 1930 r. wezwano na posterunek policji w Glińsku z powodu nielegalnego przechowywania broni palnej. Zapewniał śledczego NKWD, że został pobity przez Stefana oraz innego funkcjonariusza policji. Tym zeznaniom więzień zaprzeczył podczas konfrontacji z Jurijem Werniukiem, która miała miejsce 7 sierpnia 1940 r.

20 sierpnia 1940 r. postępowanie wobec Stefana zostało zakończone, co stwierdza akt oskarżenia sporządzony przez funkcjonariusza oddziału śledczego Zarządu NKWD, sierżanta służby bezpieczeństwa Duchownego.

Na mocy decyzji Kolegium Specjalnego NKWD z dnia 2 listopada 1940 r. za «aktywną działalność przeciw ruchowi rewolucyjnemu» Stefan Jarząbkowski został skazany na osiem lat poprawczych obozów pracy. Karę odbywał w obozie «Iwdelłag».

Według postanowienia Prokuratury Obwodu Rówieńskiego z dnia 19 października 1989 r. Stefan Jarząbkowski został zrehabilitowany. Jego dalsze losy nie są nam znane.

Tetiana SAMSONIUK

P. S.: Materiały rubryki «Ocaleni od zapomnienia» zostały opracowane przez Tetianę Samsoniuk na podstawie akt radzieckich organów ścigania przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, w zbiorach Zarządu KGB Ukraińskiej SRR w Obwodzie Rówieńskim (1919–1957) oraz w Archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Będziemy wdzięczni, jeżeli odezwą się Czytelnicy, krewni lub bliscy bohaterów naszej rubryki, którzy posiadają o nich dodatkowe informacje.

Powiązane publikacje
Ocaleni od zapomnienia: Józef Afent
Artykuły
Nasz kolejny szkic jest poświęcony Józefowi Afentowi, starszemu policjantowi ІІ komisariatu policji w Równem aresztowanemu przez władze radzieckie następnego dnia po ich wkroczeniu na tereny II Rzeczypospolitej.
21 września 2022
Ocaleni od zapomnienia: Jerzy Tołwiński
Artykuły
Jerzy Tołwiński z Równego był jednym z wielu polskich policjantów represjonowanych przez władze radzieckie w latach 1939–1941. W 1940 r. został skazany na osiem lat poprawczych obozów pracy z powodu służby w «polsko-pańskiej» policji.
09 września 2022
Ocaleni od zapomnienia: Władysław Śliwiński
Artykuły
Jednym z bohaterów książki «Związek Walki Zbrojnej – 1 w Równem. 1939–1941» wydanej niedawno przez redakcję «Monitora Wołyńskiego» był Władysław Śliwiński. Na początku 1941 r. za konspiracyjną działalność antyradziecką został skazany na 10 lat pozbawienia wolności w poprawczych obozach pracy.
25 sierpnia 2022
Ocaleni od zapomnienia: Bolesław Chyl
Artykuły
Kolejny szkic w cyklu o polskich policjantach represjonowanych przez władze radzieckie w latach 1939–1941 został poświęcony Bolesławowi Chylowi z Klewania. W listopadzie 1939 r. Trybunał Wojskowy 5 Armii Frontu Ukraińskiego skazał go na rozstrzelanie, ponieważ był policjantem i w czasach II Rzeczypospolitej «zatrzymywał komunistów».
19 lipca 2022
Antoni Maciejewski: ciąg dalszy historii
Artykuły
17 lipca 1944 r. w bitwie pod Ankoną we Włoszech zginął urodzony w Równem Antoni Maciejewski. Zanim zaciągnął się do Armii Andersa, był więźniem sowieckich łagrów, do których trafił za udział w polskiej konspiracji.
17 lipca 2022
Ocaleni od zapomnienia: Edmund Kastner
Artykuły
Kolejny szkic w cyklu o funkcjonariuszach polskiej Policji Państwowej represjonowanych przez władze radzieckie w latach 1939–1941 jest poświęcony Edmundowi Kastnerowi – policjantowi z Klewania. Na początku 1940 r. razem z kolegami i konfidentami został oskarżony o «aktywną działalność przeciw ruchowi rewolucyjnemu» і «przygotowanie zbrojnego powstania», a następnie rozstrzelany.
04 lipca 2022
«Ci ludzie chodzili tymi samymi ulicami, co ja». Zaprezentowano książkę o polskim podziemiu w Równem
Artykuły
«Jest to książka o kwestii wyboru. Podobnie jak przed nami, Ukraińcami, obecnie stoi wybór zaangażować się w walkę o niepodległość czy szukać bezpiecznego miejsca, zostać wolontariuszem czy kolaborantem, tak Polacy w 1939 r. stali przed tym samym wyborem» – powiedziała Tetiana Samsoniuk, autorka publikacji «Związek Walki Zbrojnej – 1 w Równem. 1939–1941».
11 czerwca 2022
Ocaleni od zapomnienia: Władysław Jakuszewski
Artykuły
W okresie międzywojennym Władysław Jakuszewski pracował w policji w Równem, Kowlu, Dubnie i Zdołbunowie. Został aresztowany przez NKWD w listopadzie 1939 r., a w marcu 1941 r. za «aktywną działalność przeciw ruchowi rewolucyjnemu» został skazany na osiem lat poprawczych obozów pracy.
27 maja 2022
Ocaleni od zapomnienia: Józef Ryczak
Artykuły
Po demobilizacji z Wojska Polskiego Józef Ryczak rozpoczął pracę w polskiej Policji Państwowej. Służył m.in. w Równem. Po wkroczeniu do miasta Armii Czerwonej został aresztowany z powodu «aktywnej walki przeciw rewolucyjnemu ruchowi robotniczemu».
11 lutego 2022