Ocaleni od zapomnienia: Władysław Jakuszewski
Artykuły

W okresie międzywojennym Władysław Jakuszewski pracował w policji w Równem, Kowlu, Dubnie i Zdołbunowie. Został aresztowany przez NKWD w listopadzie 1939 r., a w marcu 1941 r. za «aktywną działalność przeciw ruchowi rewolucyjnemu» został skazany na osiem lat poprawczych obozów pracy.

Władysław Jakuszewski urodził się 13 października 1893 r. we wsi Mały Łazuczyńsk w powiecie Starokonstantynów (obecnie obwód chmielnicki) w chłopskiej rodzinie. Jego ojciec Korneliusz Jakuszewski posiadał sześć dziesięcin ziemi.

Władysław skończył dwuklasową szkołę zawodową. W latach 1915–1917 służył w wojsku carskim w stopniu chorążego. W latach 1918–1920 był podporucznikiem Wojska Polskiego, a w latach 1921–1922 – porucznikiem rezerwy.

Prawdopodobnie Władysław Jakuszewski przybył na Rówieńszczyznę jako osadnik wojskowy uzyskując 10,5 ha ziemi w Żytyniu Wielkim. Tutaj, jak dowiadujemy się z akt sprawy karnej, zaczął budować dom.

Od 1922 r. pracował w Komendzie Powiatowej Policji Państwowej w Równem. Początkowo był kancelistą. W 1926 r. został policjantem w Kowlu. W 1930 r. przeprowadził się do Dubna, gdzie zajął stanowisko komendanta kolejowego posterunku policji. Od 1936 r. był urzędnikiem I komisariatu policji w Równem. Lata 1938–1939 spędził na stanowisku komendanta kolejowego posterunku policji w Zdołbunowie, pracując jednocześnie w bibliotece policyjnej. Do jego obowiązków należało utrzymywanie porządku na dworcu kolejowym oraz zapobieganie sabotażom.

W Zdołbunowie Jakuszewski zamieszkał razem z żoną i trzema synami (12, 10 і 8 lat) przy ulicy Panieńskiej 9.

5 listopada 1939 r. Władysłąw Jakuszewski został aresztowany przez oddział NKWD w Zdołbunowie. W trakcie rewizji skonfiskowano mu paszport wydany 30 listopada 1922 r. przez urząd powiatowy w Równem, szelki, nóż i ołówek.

Wszyscy jego podwładni również zostali osadzeni w więzieniu. Podstawą aresztowania stało się oskarżenie o aktywną działalność przeciw ruchowi rewolucyjnemu. Na przesłuchaniu w dniu 1 października 1940 r. więzień powiedział, że do jego obowiązków należała «walka przeciw ruchowi rewolucyjnemu i ujawnienie osób rewolucyjnie nastawionych». Jednak, jak stwierdził aresztowany podczas przesłuchania, w czasie jego pobytu na stanowisku komendanta w przydzielonej mu dzielnicy żadnych czynów rewolucyjnych nie było, w związku z czym nie zatrzymano żadnej osoby o poglądach antypolskich. Jeśli chodzi o konfidentów, którzy jakoby musieli być na każdym posterunku policyjnym, Władysław powiedział, że ich nie potrzebował, ponieważ na jego posterunku nie ujawniano nastrojów przeciwrządowych.

Dalsza linia śledztwa, już podczas pobytu Jakuszewskiego w więzieniu NKWD w Kijowie, miała na celu pozyskanie informacji o konfidentach. 29, 30 i 31 października odbyły się kolejne kilkugodzinne nocne przesłuchania, w trakcie których więzień odpowiadał śledczemu, że poza chuliganami i złodziejami policja nikogo nie aresztowała.

W aktach śledztwa wszczętego wobec Władysława Jakuszewskiego znaleziono dwie sprzeczne wobec siebie decyzje. Pierwsza dotyczyła wyboru środka zapobiegawczego. Została wydana 9 listopada 1939 r. w Zdołbunowie przez dowódcę grupy operacyjnej NKWD USRR, podporucznika służby bezpieczeństwa Kukesa. Według niej aresztowany został oskarżony o popełnienie przestępstwa zgodnie z art. 54–13 KK USRR, czyli aktywną działalność przeciw ruchowi rewolucyjnemu. Dokument został opatrzony datą wsteczną, gdyż na protokole przeszukania i ankiecie aresztowanego widnieje data 5 listopada.

W drugiej decyzji wydanej 25 października 1940 r. przez śledczego jednostki śledczej Zarządu NKWD obwodu kijowskiego Sałę czytamy o aresztowaniu Władysława Jakuszewskiego na terenie Zachodniej Ukrainy z powodu nielegalnego przekroczenia przez niego granicy państwowej ZSRR od strony Rumunii, czyli popełnienia przestępstwa zgodnie z art. 80 KK USRR.

Z następnych dokumentów wynika, że sądownictwo sowieckie jako kluczowe wybrało przestępstwo według art. 54–13 KK USRR. 29 marca 1941 r. na mocy decyzji Kolegium Specjalnego NKWD ZSRR Władysław Jakuszewski został skazany na osiem lat poprawczych obozów pracy. Karę odbywał w obozie «Siewpieczłag».

Według postanowienia Prokuratury Obwodu Rówieńskiego z dnia 21 grudnia 1989 r. Władysław Jakuszewski został zrehabilitowany.

Dalsze losy rodziny Jakuszewskich nie są nam znane.

Tetiana Samsoniuk

P. S.: Materiały rubryki «Ocaleni od zapomnienia» zostały opracowane przez Tetianę Samsoniuk na podstawie akt radzieckich organów ścigania przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, w zbiorach Zarządu KGB Ukraińskiej SRR w Obwodzie Rówieńskim (1919–1957) oraz w Archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Będziemy wdzięczni, jeżeli odezwą się Czytelnicy, krewni lub bliscy bohaterów naszej rubryki, którzy posiadają o nich dodatkowe informacje.

Powiązane publikacje
Ocaleni od zapomnienia: Józef Afent
Artykuły
Nasz kolejny szkic jest poświęcony Józefowi Afentowi, starszemu policjantowi ІІ komisariatu policji w Równem aresztowanemu przez władze radzieckie następnego dnia po ich wkroczeniu na tereny II Rzeczypospolitej.
21 września 2022
Ocaleni od zapomnienia: Jerzy Tołwiński
Artykuły
Jerzy Tołwiński z Równego był jednym z wielu polskich policjantów represjonowanych przez władze radzieckie w latach 1939–1941. W 1940 r. został skazany na osiem lat poprawczych obozów pracy z powodu służby w «polsko-pańskiej» policji.
09 września 2022
Ocaleni od zapomnienia: Władysław Śliwiński
Artykuły
Jednym z bohaterów książki «Związek Walki Zbrojnej – 1 w Równem. 1939–1941» wydanej niedawno przez redakcję «Monitora Wołyńskiego» był Władysław Śliwiński. Na początku 1941 r. za konspiracyjną działalność antyradziecką został skazany na 10 lat pozbawienia wolności w poprawczych obozach pracy.
25 sierpnia 2022
Ocaleni od zapomnienia: Bolesław Chyl
Artykuły
Kolejny szkic w cyklu o polskich policjantach represjonowanych przez władze radzieckie w latach 1939–1941 został poświęcony Bolesławowi Chylowi z Klewania. W listopadzie 1939 r. Trybunał Wojskowy 5 Armii Frontu Ukraińskiego skazał go na rozstrzelanie, ponieważ był policjantem i w czasach II Rzeczypospolitej «zatrzymywał komunistów».
19 lipca 2022
Antoni Maciejewski: ciąg dalszy historii
Artykuły
17 lipca 1944 r. w bitwie pod Ankoną we Włoszech zginął urodzony w Równem Antoni Maciejewski. Zanim zaciągnął się do Armii Andersa, był więźniem sowieckich łagrów, do których trafił za udział w polskiej konspiracji.
17 lipca 2022
Ocaleni od zapomnienia: Edmund Kastner
Artykuły
Kolejny szkic w cyklu o funkcjonariuszach polskiej Policji Państwowej represjonowanych przez władze radzieckie w latach 1939–1941 jest poświęcony Edmundowi Kastnerowi – policjantowi z Klewania. Na początku 1940 r. razem z kolegami i konfidentami został oskarżony o «aktywną działalność przeciw ruchowi rewolucyjnemu» і «przygotowanie zbrojnego powstania», a następnie rozstrzelany.
04 lipca 2022
«Ci ludzie chodzili tymi samymi ulicami, co ja». Zaprezentowano książkę o polskim podziemiu w Równem
Artykuły
«Jest to książka o kwestii wyboru. Podobnie jak przed nami, Ukraińcami, obecnie stoi wybór zaangażować się w walkę o niepodległość czy szukać bezpiecznego miejsca, zostać wolontariuszem czy kolaborantem, tak Polacy w 1939 r. stali przed tym samym wyborem» – powiedziała Tetiana Samsoniuk, autorka publikacji «Związek Walki Zbrojnej – 1 w Równem. 1939–1941».
11 czerwca 2022
Ocaleni od zapomnienia: Stefan Jarząbkowski
Artykuły
Stefan Jarząbkowski, policjant z Glińska Czeskiego na Rówieńszczyźnie, jest bohaterem kolejnego szkicu o funkcjonariuszach polskiej Policji Państwowej, którzy doznali represji ze strony reżimu sowieckiego.
18 marca 2022
Ocaleni od zapomnienia: Józef Ryczak
Artykuły
Po demobilizacji z Wojska Polskiego Józef Ryczak rozpoczął pracę w polskiej Policji Państwowej. Służył m.in. w Równem. Po wkroczeniu do miasta Armii Czerwonej został aresztowany z powodu «aktywnej walki przeciw rewolucyjnemu ruchowi robotniczemu».
11 lutego 2022