Ocaleni od zapomnienia: Józef Afent
Artykuły

Nasz kolejny szkic jest poświęcony Józefowi Afentowi, starszemu policjantowi ІІ komisariatu policji w Równem aresztowanemu przez władze radzieckie następnego dnia po ich wkroczeniu na tereny II Rzeczypospolitej.

Z informacji zawartych w ankiecie aresztowanego, znajdującej się w aktach sprawy karnej Józefa Afenta, dowiadujemy się, że urodził się 2 lutego 1900 r. w chłopskiej rodzinie we wsi Trzebcz (w aktach brak konkretyzacji, o którą właściwie miejscowość chodzi – Trzebcz Królewski czy Trzebcz Szlachecki) w powiecie chełmińskim, obecnie położonym na terenie województwa kujawsko-pomorskiego.

Jego ojciec Antoni Afent był pracownikiem najemnym. Nie posiadamy informacji o matce. Józef ukończył cztery klasy szkoły. W 1918 r. przez sześć miesięcy służył w wojsku niemieckim, a w latach 1920–1921 kontynuował służbę w Wojsku Polskim w stopniu młodszego podoficera. W czasie służby brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej.

W Równem Józef Afent przebywał od 1923 r., kiedy rozpoczął pracę w II komisariacie policji. Był żonaty. Razem z żoną Teodozją (33 lata, tutaj i dalej wiek krewnych jest podawany według stanu na grudzień 1939 r.) i dwojgiem dzieci: synem Edwardem (9 lat) i córką Reginą (8 lat) mieszkał przy ulicy Skorupki 23.

Podobnie jak większość miejscowych polskich policjantów, Afent został aresztowany od razu po wkroczeniu Armii Czerwonej do Równego.

Mimo że przebywał w rówieńskim więzieniu NKWD od 18 września 1939 r., dochodzenie śledcze wobec niego oficjalnie wszczęto 14 grudnia 1939 r. Właśnie tę datę wpisano na decyzji o jego zatrzymaniu. 15 grudnia 1939 r. podpisano rozkaz o aresztowaniu policjanta. Nie wiemy, czy w mieszkaniu więźnia odbyło się przeszukanie. W protokole o rewizji z dnia 15 grudnia tegoż roku napisano, że niczego nie znaleziono i nie skonfiskowano.

Podczas jedynego przesłuchania, które odbyło się 17 grudnia 1939 r., śledczy wyjaśnił, że więzień pracował w policji przez 16 lat bez przerwy i rotacji. W 1938 r. awansował na starszego policjanta. Został nagrodzony medalem, który zwykle wręczano po 10 latach służby. Na pytanie śledczego o możliwych konfidentów Józef Afent krótko odpowiedział, że nie zna takich osób. W protokole odnotowano, że przyznał się do stawianych mu zarzutów dotyczących służby w policji, «działań w ramach pańskich ustaw zwalczających ruch rewolucyjny» oraz udziału w walce przeciw władzom radzieckim w latach 1920–1921.

Protokół przesłuchania zajmował półtorej strony i zawierał bardzo krótkie pytania i odpowiedzi. Udowadnia to, że dochodzenie śledcze prowadzono bardzo formalnie. Jest jasne, że radzieckie represyjne organy ścigania z góry napiętnowały Józefa jako przestępcę.

Na mocy decyzji Kolegium Specjalnego NKWD ZSRR z dnia 2 listopada 1940 r. Józef Afent został skazany na osiem lat poprawczych obozów pracy za aktywną walkę przeciw ruchowi rewolucyjnemu. Radziecki organ pozasądowy rozpoczął liczenie okresu kary nie od dnia aresztowania, jak to przewidywało prawo, a od 15 września 1939 r. – właśnie ta data widnieje na decyzji.

Bohater tego tekstu odbywał karę w obozie «Iwdelłag». W aktach sprawy brak zaświadczenia o amnestii dla niego jako obywatela II Rzeczypospolitej na podstawie Układu Sikorski-Majski.

Według postanowienia Prokuratury Obwodu Rówieńskiego z dnia 7 lipca 1989 r. Józef Afent został zrehabilitowany.

Tetiana Samsoniuk

P. S.: Materiały rubryki «Ocaleni od zapomnienia» zostały opracowane przez Tetianę Samsoniuk na podstawie akt radzieckich organów ścigania przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, w zbiorach Zarządu KGB Ukraińskiej SRR w Obwodzie Rówieńskim (1919–1957) oraz w Archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Będziemy wdzięczni, jeżeli odezwą się Czytelnicy, krewni lub bliscy bohaterów naszej rubryki, którzy posiadają o nich dodatkowe informacje.

Powiązane publikacje
Ocaleni od zapomnienia: Jerzy Tołwiński
Artykuły
Jerzy Tołwiński z Równego był jednym z wielu polskich policjantów represjonowanych przez władze radzieckie w latach 1939–1941. W 1940 r. został skazany na osiem lat poprawczych obozów pracy z powodu służby w «polsko-pańskiej» policji.
09 września 2022
Ocaleni od zapomnienia: Władysław Śliwiński
Artykuły
Jednym z bohaterów książki «Związek Walki Zbrojnej – 1 w Równem. 1939–1941» wydanej niedawno przez redakcję «Monitora Wołyńskiego» był Władysław Śliwiński. Na początku 1941 r. za konspiracyjną działalność antyradziecką został skazany na 10 lat pozbawienia wolności w poprawczych obozach pracy.
25 sierpnia 2022
Ocaleni od zapomnienia: Bolesław Chyl
Artykuły
Kolejny szkic w cyklu o polskich policjantach represjonowanych przez władze radzieckie w latach 1939–1941 został poświęcony Bolesławowi Chylowi z Klewania. W listopadzie 1939 r. Trybunał Wojskowy 5 Armii Frontu Ukraińskiego skazał go na rozstrzelanie, ponieważ był policjantem i w czasach II Rzeczypospolitej «zatrzymywał komunistów».
19 lipca 2022
Antoni Maciejewski: ciąg dalszy historii
Artykuły
17 lipca 1944 r. w bitwie pod Ankoną we Włoszech zginął urodzony w Równem Antoni Maciejewski. Zanim zaciągnął się do Armii Andersa, był więźniem sowieckich łagrów, do których trafił za udział w polskiej konspiracji.
17 lipca 2022
Ocaleni od zapomnienia: Edmund Kastner
Artykuły
Kolejny szkic w cyklu o funkcjonariuszach polskiej Policji Państwowej represjonowanych przez władze radzieckie w latach 1939–1941 jest poświęcony Edmundowi Kastnerowi – policjantowi z Klewania. Na początku 1940 r. razem z kolegami i konfidentami został oskarżony o «aktywną działalność przeciw ruchowi rewolucyjnemu» і «przygotowanie zbrojnego powstania», a następnie rozstrzelany.
04 lipca 2022
«Ci ludzie chodzili tymi samymi ulicami, co ja». Zaprezentowano książkę o polskim podziemiu w Równem
Artykuły
«Jest to książka o kwestii wyboru. Podobnie jak przed nami, Ukraińcami, obecnie stoi wybór zaangażować się w walkę o niepodległość czy szukać bezpiecznego miejsca, zostać wolontariuszem czy kolaborantem, tak Polacy w 1939 r. stali przed tym samym wyborem» – powiedziała Tetiana Samsoniuk, autorka publikacji «Związek Walki Zbrojnej – 1 w Równem. 1939–1941».
11 czerwca 2022
Ocaleni od zapomnienia: Władysław Jakuszewski
Artykuły
W okresie międzywojennym Władysław Jakuszewski pracował w policji w Równem, Kowlu, Dubnie i Zdołbunowie. Został aresztowany przez NKWD w listopadzie 1939 r., a w marcu 1941 r. za «aktywną działalność przeciw ruchowi rewolucyjnemu» został skazany na osiem lat poprawczych obozów pracy.
27 maja 2022
Ocaleni od zapomnienia: Stefan Jarząbkowski
Artykuły
Stefan Jarząbkowski, policjant z Glińska Czeskiego na Rówieńszczyźnie, jest bohaterem kolejnego szkicu o funkcjonariuszach polskiej Policji Państwowej, którzy doznali represji ze strony reżimu sowieckiego.
18 marca 2022
Ocaleni od zapomnienia: Józef Ryczak
Artykuły
Po demobilizacji z Wojska Polskiego Józef Ryczak rozpoczął pracę w polskiej Policji Państwowej. Służył m.in. w Równem. Po wkroczeniu do miasta Armii Czerwonej został aresztowany z powodu «aktywnej walki przeciw rewolucyjnemu ruchowi robotniczemu».
11 lutego 2022