Piotr Dziagacz, starszy posterunkowy z Rafałówki, został osadzony w więzieniu NKWD w grudniu 1939 r. W lutym 1941 r. z powodu «aktywnej działalności przeciw ruchowi rewolucyjnemu» został skazany na osiem lat poprawczych obozów pracy.

Piotr Dziagacz urodził się 25 czerwca 1889 r. w Opatowie (obecnie województwo śląskie). Jego ojciec Marceli Dziagacz posiadał sześć mórg ziemi. Brak innych informacji o rodzicach Piotra w aktach sprawy karnej, w oparciu o które został napisany ten szkic.

Bohater tekstu skończył sześć klas szkoły wiejskiej. Od 1910 do 1913 r. służył w wojsku carskim, skąd został zdemobilizowany jako szeregowy.

Służbę w policji polskiej rozpoczął w 1920 r. w Łodzi. Potem przenoszono go kolejno do Warszawy, Stołbców, Nowogródka і Połoczan. W 1925 r. został skierowany na stanowisko posterunkowego w Sarnach, gdzie w 1932 r. awansował na starszego posterunkowego. W 1935 r. został przeniesiony na posterunek policji w Rafałówce.

W 1939 r. Piotr Dziagacz mieszkał w Rafałówce położonej w dzisiejszym obwodzie rówieńskim, razem z żona Józefą (46 lat; tutaj i dalej wiek krewnych jest podawany według stanu na grudzień 1939 r.) i dwójką młodszych dzieci: Janiną (13 lat) i Edwardem (11 lat). Starsza córka Maria (21 lat) wyszła za mąż za Bazylego Tunickiego i mieszkała z nim w Kowlu.

Piotr Dziagacz został aresztowany 19 grudnia 1939 r. Przetrzymywany był w wewnętrznym więzieniu NKWD w Sarnach.

Podczas przesłuchania, które odbyło się w dniu zatrzymania, policjant krótko opowiedział o swojej działalności zawodowej, zaznaczając, że wykonywał specjalne polecenia komendanta posterunku polegające na śledzeniu Łukasza Bondarczuka, Mykoły Babyka, Serhija Fedorczuka, Kuźmy Ohorodnika i innych mieszkańców wsi Police w powiecie Sarny, «podejrzewanych o działalność rewolucyjną».

W wyniku śledztwa przeprowadzonego przez Piotra Dziagacza w 1938 r. Łukasz Bondarczuk, przyłapany na wieszaniu czerwonych flag, trafił do więzienia. Według Dziagacza, posterunek policji w Rafałówce miał pięciu informatorów z Rafałówki, Zełucka, Polic i Suchowoli.

21 grudnia 1939 r. oficer operacyjny Sarneńskiego Oddziału Powiatowego NKWD M. M. Kowtun wezwał Łukasza Bondarczuka na przesłuchanie jako świadka. Bondarczuk powiedział, że miał niezłe stosunki z Piotrem Dziagaczem. Po tym, jak w 1938 r. starszy posterunkowy przeprowadził przeszukanie w jego domu, aresztowano go i osadzono w więzieniu w Kowlu. Po nadejściu władz radzieckich Łukasz został uwolniony z więzienia, po czym wrócił do Rafałówki.

Podczas przesłuchania 22 grudnia 1939 r. Piotr Dziagacz przyznał się do winy. Po zakończeniu śledztwa przeniesiono go do wewnętrznego więzienia NKWD w Równem, gdzie ponad rok czekał na wyrok.

Na mocy decyzji Kolegium Specjalnego NKWD z dnia 10 lutego 1941 r. z powodu «aktywnej działalności przeciw ruchowi rewolucyjnemu» Piotr Dziagacz został skazany na osiem lat poprawczych obozów pracy. Karę odbywał w Karłagu.

Dopiero po prawie 50 latach Rówieńska Prokuratura Obwodowa postanowieniem z dnia 21 czerwca 1989 r. zrehabilitowała Piotra Dziagacza.

Poszukując informacji o dalszym losie bohatera tego szkicu i jego rodziny natrafiliśmy na «Wspomnienia Janiny Kępińskiej», opublikowane w «Biuletynie informacji bibliotecznych i kulturalnych Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Łodzi» (nr 20 (110), 2010 r. str. 6–9). Autorka, córka komendanta posterunku policji w Rafałówce Bronisława Kępińskiego, wspomina, jak w kwietniu 1940 r. wywożono ją z bratem do Kazachstanu. Opowiada, jak nimi, sierotami, zaopiekowała się pani Dziagacz, która z dwojgiem nieletnich dzieci przebywała w tym samym wagonie pociągu. Wszyscy razem trafili w okolice wsi Kusakan obwodu Kustanaj. Później sowieci zmusili panią Dziagacz do oddania cudzych dzieci do sierocińca.

Na stronie MyHeritage znaleźliśmy wzmianki o Piotrze Dziagaczu, jego żonie i trojgu dzieci, dzięki którym możemy stwierdzić, że udało się im przetrwać zawieruchę II wojny światowej.

Tetiana Samsoniuk

P. S.: Materiały rubryki «Ocaleni od zapomnienia» zostały opracowane przez doktor nauk historycznych Tetianę Samsoniuk na podstawie akt radzieckich organów ścigania przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, w zbiorach Zarządu KGB Ukraińskiej SRR w Obwodzie Rówieńskim (1919–1957) oraz w Archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Będziemy wdzięczni, jeżeli odezwą się Czytelnicy, krewni lub bliscy bohaterów naszej rubryki, którzy posiadają o nich dodatkowe informacje.