Mieszkaniec miasta Równe, Władysław Dobusz, został zatrzymany podczas próby przekroczenia granicy sowiecko-niemieckiej. Po krótkim śledztwie skazano go na 5 lat łagrów.

W meldunku skierowanym do naczelnika posterunku granicznego w Wysocku Włodzimiersko-Wołyńskiego Okręgu Granicznego zastępca instruktora politycznego Iwan Pałamarczuk napisał: «9 lutego 1940 r. będąc w patrolu sprawdzającym pokrywę śnieżną na prawej działce, idąc w kierunku chutoru Rokowce usłyszałem szczekanie psa, a w wyniku sprawdzenia zlokalizowałem dwie nieznane osoby zmierzające w kierunku linii granicznej. Natychmiast, tj. o godzinie 22.30 dnia 9 lutego 1940 r., zostali zatrzymani w pobliżu słupków granicznych nr 378–379, w odległości 200 metrów od linii granicznej. Podczas przeszukania niczego nie znaleziono, a zatrzymanych odprowadzono do posterunku».

Rysunek zatrzymania

10 lutego Władysław Dobusz został przesłuchany, a uzyskane informacje wpisano do protokołu. Z tego dokumentu możemy dowiedzieć się, że urodził się w 1922 r. w mieście Kobryń w województwie poleskim, mieszkał w mieście Równem przy ul. Cmentarnej 32. Chcielibyśmy od razu zauważyć, że we wszystkich dokumentach w języku rosyjskim imię zatrzymanego jest zapisane jako Владимир, czyli Włodzimierz, chociaż jego odręczne podpisy oraz odpis z księgi metrykalnej wyraźnie wskazują, że jego prawdziwe imię brzmiało Władysław. Dlatego o bohaterze naszego eseju piszemy jako o Władysławie, pomimo że we wszystkich dokumentach występuje on jako Włodzimierz.

Jak świadczą akta sprawy, Władysław Dobusz ukończył siedmioletnią szkołę w rodzinnym Kobryniu i oprócz języka polskiego władał językiem ukraińskim i rosyjskim. W protokole odnotowano okoliczności zatrzymania, powtarzając szczegóły zawarte we wspomnianym meldunku. Podejrzany zeznał także: «Nikt nie pomagał mi w przekraczaniu granicy, ponieważ sam wiedziałem, gdzie mogę ją przekroczyć». Jak twierdził, chciał dotrzeć do swojej siostry Emilii, która mieszkała w Garwolinie po stronie niemieckiej. Z Równego dotarł do Lubomla, a stamtąd udał się drogą Luboml–Jagodzin–Rymacze–Bereżce–Rokowce. Według niego było to jego pierwsze przekroczenie granicy.

Podczas przeszukania u Dobusza znaleziono 26 fotografii, odpis z księgi metrykalnej, dwa listy, dwie okładki do dokumentów, skórzany portfel i lusterko. Z odpisu metrykalnego wynika, że ​​Władysław Dobusz urodził się 2 sierpnia 1922 r.

Odpis z księgi metrykalnej, skonfiskowany Dobuszowi

Z ankiety aresztowanego wypełnionej 15 lutego dowiadujemy się, że ​​Władysław Dobusz pracował jako woźnica w piekarni wojskowej w Równem. Był nieżonaty. Rodzina składała się z: ojca Michała, 46 lat, matki Marii, 40 lat, braci: Józefa, 16 lat, Edwarda, 13 lat, Stanisława, 8 lat, Jana, 4 lata oraz sióstr: Jadwigi, 21 lat i Emilii, 19 lat.

9 marca Władysław Dobusz został przesłuchany przez oficera NKWD, młodszego lejtnanta Klucznikowa. Podczas przesłuchania aresztowany powiedział, że w Kowlu spotkał niejakiego Stefana Romańczuka, z którym umówili się, że wspólnie nielegalnie przekroczą granicę. Zostali zatrzymani w trakcie próby przekroczenia. W tym protokole odnotowano, że Dobusz pracował jako robotnik w cukrowni w Równem. Sprawa była jasna, więc Władysława nie wzywano na dalsze przesłuchania.

Po kilku dniach został przewieziony z więzienia we Włodzimierzu Wołyńskim do więzienia w Chersoniu, (wówczas obwód mikołajowski). Postawiono mu zarzut popełnienia przestępstwa z art. 16-80 Kodeksu Karnego Ukraińskiej SRR.

10 kwietnia śledczy z chersońskiego NKWD przeprowadził jedno przesłuchanie. Próbował się dowiedzieć, czy Władysław Dobusz miał krewnych, którzy pełnili służbę w polskiej policji, wywiadzie czy prokuraturze, na co ten odpowiedział przecząco. Na tym wstępne dochodzenie zostało ukończone.

W akcie oskarżenia, sporządzonym 13 kwietnia w Oddziale Miejskim NKWD w Chersoniu, napisano: «9 lutego 1940 r. w okolicach miasta Kowel próbował nielegalnie przekroczyć granicę państwową z zachodnich obwodów Ukraińskiej SRR do Niemiec, czyli ​​popełnił przestępstwo z art. 16-80 Kodeksu Karnego Ukraińskiej SRR».

Akt oskarżenia Władysława Dobusza

Sprawa została przekazana do rozpatrzenia przez Kolegium Specjalne NKWD ZSRR. Jak wynika z wyciągu z protokołu nr 78 z dnia 30 lipca 1940 r., Władysław Dobusz został umieszczony w poprawczym obozie pracy na okres pięciu lat, licząc od 9 lutego 1940 r.

Wyciąg z protokołu z wyrokiem wobec Władysława Dobusza

Karę odbywał w Norilłagu.

Według postanowienia Prokuratury Obwodu Wołyńskiego z dnia 25 grudnia 1989 r. Władysław Dobusz został zrehabilitowany. Dalsze jego losy nie są nam znane.

***

Ze sprawami karnymi obywateli Ukraińskiej SRR represjonowanych przez władze sowieckie można zapoznać się na stronie Archiwum Państwowego Obwodu Wołyńskiego.

(Ciąg dalszy nastąpi).

Anatol Olich