Muzeum Krajoznawcze w Bereźnem w obwodzie rówieńskim to miejsce, gdzie historia Małyńskich zyskała nowe życie. Stała ekspozycja «(Nie)Znani Małyńscy» poświęcona temu szlacheckiemu rodowi, którego losy splatały się z dziejami regionu, oferuje odwiedzającym wyjątkowe spojrzenie na przeszłość.

Muzeum mieści się w zabytkowym budynku, który został wzniesiony w latach 1902–1903 z fundacji Michała Małyńskiego, ojca Emanuela Małyńskiego, jako biuro zarządcy miasta.

W 2021 r. Muzeum Krajoznawcze w Bereźnem obchodziło 40-lecie swojego istnienia. Realizacja projektu poświęconego rodowi Małyńskich pozwoliła unowocześnić przestarzałą ekspozycję, zwrócić uwagę władz i społeczności na zabytkowy budynek oraz przekształcić Muzeum w nowoczesne centrum kulturalne i turystyczne miasta oraz regionu.

Projekt № 4REG21-27715 «Renowacja przestrzeni ekspozycyjno-wydarzeniowej Muzeum Krajoznawczego w Bereźnem» został zrealizowany w okresie od 22 lipca do 15 listopada 2021 r., w trudnych czasach epidemii koronawirusa. Jego całkowity budżet wyniósł 626 194 UAH, a finansowanie pochodziło z Ukraińskiej Fundacji Kultury.

Warto zaznaczyć, że projekt nie obejmował tradycyjnych prac remontowych, ale skupiał się na unowocześnieniu i aktualizacji metod pracy muzealnej, a także poprawie funkcji wystawienniczej, badawczej, edukacyjnej i komunikacyjnej.

Wniosek o dofinansowanie Muzeum Krajoznawczego w Bereźnem został złożony we współpracy z organizacją pozarządową «Bereźniwska Brama». Po kilku miesiącach negocjacji, Muzeum pomyślnie przeszło przez wszystkie etapy konkursu w ramach programu grantowego «Kultura. Turystyka. Regiony» realizowanego przy wsparciu Ukraińskiej Fundacji Kultury i Państwowej Agencji Rozwoju Turystyki, trafiając do pierwszej dziesiątki beneficjentów grantowych.

Witryny z wystawy «(Nie)Znani Małyńscy». Źródło: Ukraińska Fundacja Kultury

«Efektem pracy będzie innowacyjna ekspozycja muzealna, stworzenie modelu 3D straconej rezydencji Małyńskich, audiodeskrypcji, filmów wideo, interaktywnej mapy dziedzictwa kulturowego Małyńskich oraz adaptacja Muzeum dla osób z niepełnosprawnościami. Przed nami wiele interesującej i trudnej pracy, a jesienią zaprezentujemy nasze osiągnięcia» – zapowiadała w lipcu 2021 r. dyrektor Muzeum, Natalia Trochluk, pomysłodawczyni projektu.

W ramach projektu zaplanowano również szereg działań, takich jak stworzenie nowej strony internetowej oraz produktów z logo Muzeum, w tym znaczków, koszulek i pocztówek zatytułowanych «(Nie)Znani Małyńscy».

Projekt dotyczący rekonstrukcji i digitalizacji dziedzictwa rodu Małyńskich, zaplanowany na rok 2021, miał na celu zachowanie pamięci o historii tego rodu, który utracił większość swoich dóbr w wyniku zniszczeń wojennych i reorganizacji terenów.

Wszystkie te działania miały na celu przybliżenie zwiedzającym bogatego świata Małyńskich oraz pokazanie, jak głęboko ród ten był związany z Bereźnem.

Projekt opierał się na wynikach badań dotyczących życia rodu Małyńskich oraz miejsc związanych z jego historią. Jednocześnie nie uwzględniono w nim materiałów archiwalnych dotyczących Marka Emanuela Wita Małyńskiego z Państwowego Archiwum Obwodu Rówieńskiego. Jak zauważyła Natalia Trochluk w listopadzie 2024 r., badania nad życiem i działalnością Małyńskich wciąż trwają.

Muzeum kładzie szczególny nacisk na promocję dziedzictwa kulturowego rodu Małyńskich, które stanowi główną atrakcję jego zbiorów. To właśnie z Małyńskimi, którzy rozwijali tę miejscowość i wspierali innowacyjne projekty rolnicze, związana jest historia prowincjonalnego Bereźnego. Właściciele miasta pozostawili po sobie lokalne legendy i tajemnice. Ich losy to kolejna fascynująca karta w dziejach regionu.

Do realizacji projektu zaproszono znanego kijowskiego malarza, ikonografa Jurija Nikitina, który brał udział w ponad 30 indywidualnych i zbiorowych programach artystycznych. W ramach projektu artysta stworzył innowacyjne produkty kulturowe, które stały się wyróżnikiem nowej wystawy. Jednym z takich produktów była dotykowa kopia zniszczonego pałacu w Żurnem odtworzona na podstawie archiwalnych zdjęć i wydrukowana za pomocą drukarki 3D.

Model dawno zniszczonego pałacu Małyńskich pozwala dosłownie «dotknąć historii». Jego stworzenie było wyzwaniem, ponieważ dostępne były tylko dwa zdjęcia budynku. Konieczne było wykonanie rzetelnej pracy badawczej, polegającej na dokładnym zrozumieniu materiałów i technik budowy niewidocznej części pałacu. Następnie model został wykorzystany w filmie opowiadającym historię rodu Małyńskich.

3D-model pałacu Małyńskich. Źródło: Muzeum Krajoznawcze w Bereźnem

Wystawa wprowadza również elementy rozszerzonej rzeczywistości. Na przykład pocztówka przedstawiająca wieżę wodociągową, niegdyś własność Małyńskich, pozwala za pomocą aplikacji mobilnej zobaczyć jej trójwymiarową miniaturę na ekranie telefonu. Fotogrametria, zastosowana do odtworzenia takich detali, sprawia, że świat Małyńskich ożywa na oczach zwiedzających. Takie innowacje łączą tradycję z nowoczesnością, przyciągając zarówno miłośników historii, jak i młodszych odbiorców.

Dzięki audiodeskrypcji, tablicom z alfabetem Braille’a i interaktywnym elementom, ekspozycja jest w pełni dostępna dla osób z niepełnosprawnościami.

Przy wejściu do Muzeum gości wita postać Emanuela Małyńskiego – smukła, metalowa sylwetka, zapraszająca do odkrywania nieznanych historii rodu, który na zawsze wpisał się w losy Bereźnego. Ta nietypowa fotostrefa stanowi doskonały początek zwiedzania ekspozycji.

Na wystawie zaprezentowano przede wszystkim obrazy, odzież, meble oraz rzeczy domowe z pałacu w Żurnem, a także reprodukcje materiałów fotograficznych dotyczących rodu Małyńskich.

Dzwonek brązowy dla służby z pałacu Małyńskich. Źródło: Muzeum Krajoznawcze w Bereźnem

Zastawa stołowa znanego angielskiego producenta «Parma cauldon England» z logo rodu Małyńskich została wykonana na zamówienie w latach 1905–1920. Źródło: Muzeum Krajoznawcze w Bereźnem

Dla najmłodszych stworzono specjalne kolorowanki, które w prosty i angażujący sposób opowiadają historię Małyńskich. Z kolei dla starszych zwiedzających przygotowano informacyjną broszurę oraz produkty promocyjne, takie jak pocztówki czy koszulki z logo wystawy.

Wniosek z projektu jest taki, że digitalizacja i rekonstrukcja dziedzictwa kulturowego mogą pozwolić na zachowanie ważnych elementów historycznych, które zostały utracone wskutek upływu czasu lub zniszczeń wojennych.

Projekt nie tylko promuje ród Małyńskich, ale także aktywizuje społeczność lokalną. Organizowane wydarzenia, takie jak etnograficzny festiwal «Chłodna zupa u pana Małyńskiego» w parku w Żurnem, przyciągają mieszkańców i turystów, odkrywając bogactwo kulturowe Polesia. Festiwal wyróżnia się unikatową potrawą – chłodną zupą z grzybami i śledziem, pierwotnie przygotowywaną jako tradycyjne danie wigilijne, a dziś stanowiącą kulinarną atrakcję regionu.

Koperty tematyczne «(Nie)Znani Małyńscy». Źródło: Muzeum Krajoznawcze w Bereźnem

Projekt związany z Małyńskimi to nie tylko lekcja historii, ale także dowód na to, jak lokalne dziedzictwo może łączyć ludzi i inspirować do działania. Dzięki nowoczesnym rozwiązaniom, takim jak digitalizacja czy audiodeskrypcja, opowieść o tym niezwykłym rodzie jest dostępna dla każdego. To przykład, jak przeszłość może stać się fundamentem współczesnej kultury i narzędziem budowania tożsamości regionalnej.

Kateryna Hlodia

Publikacja powstała w ramach programu stypendialnego «Badaj w Polsce» Centrum Dialogu im. Juliusza Mieroszewskiego

Wszystkie publikacje z cyklu o Emanuelu Małyńskim można przeczytać tu