Ze swoją kolejną książką, zatytułowaną «Łuck: architektura. Najlepsze projekty lat 20. i 30. XX wieku», już czwartą w dorobku, zapoznał mieszkańców Łucka krajoznawca, badacz łuckiej architektury oraz kierownik Wydziału Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Łuckiej Rady Miejskiej Oleksandr Kotys.

Prezentacja nowej publikacji odbyła się 23 maja w Wołyńskiej Obwodowej Bibliotece dla Młodzieży, mieszczącej się w murach dawnego klasztoru bernardynów.

Jak poinformował autor, nowa książka jest plonem wieloletnich badań archiwalnych. Przez 13 lat opracował tysiące dokumentów Wydziału Technicznego Magistratu Miasta Łucka, dotyczących setek budynków, a także zrealizowanych i niezrealizowanych projektów z lat 20. i 30. XX wieku. Do prezentowanej książki włączono blisko sto z nich – najbardziej interesujących, wybitnych i wyrazistych projektów budynków użyteczności publicznej, obiektów oświatowych, przemysłowych, sportowych oraz budynków mieszkalnych.

Okładka książki

Badacz opowiedział o okresie międzywojennym XX wieku jako o epoce, która przyniosła na ulice miasta nowoczesną architekturę, a także wspomniał o wybitnych architektach, którzy z wielkim profesjonalizmem i twórczą pasją kształtowali ówczesnе miasto. Wśród nich – Sergiusz Tymoszenko, Franciszek Kokesz, Kazimierz Szkolnicki, Jurij Borodin, Pyłyp Pyłypczuk, Tadeusz Kraft.

«Studiując opracowania radzieckich architektów, którzy badali sytuację urbanistyczną Łucka i jej zmiany na przestrzeni dziejów, natknąłem się na tezę o «powojennym mieście na polskim szkielecie». Chodziło o to, że powojenni architekci wysoko cenili prace międzywojennych twórców, których uznawali za polskich, choć w rzeczywistości byli to przedstawiciele różnych narodowości. Uwzględnienie historycznie ukształtowanego krajobrazu Łucka, jego wzgórz, rzek i bagien, ochrona zabytkowej zabudowy, a zarazem dążenie do nadania temu wszystkiemu nowoczesnych form i zastosowania nowatorskich rozwiązań – to właśnie wyróżniało międzywojennych łuckich urbanistów. Większość z nich była fachowcami wysokiej klasy, co potwierdza fakt, że państwo przyznało im uprawnienia do projektowania wszelkiego typu obiektów. Łuck jako miasto wojewódzkie skupiał na Wołyniu najwięcej takich architektów. Poznawanie ambitnych urbanistycznych pomysłów tych architektów jest do dziś niezwykle fascynujące. Co więcej, w tworzeniu łuckiej architektury uczestniczyli także architekci z Warszawy, Krakowa czy Gdyni, co dodatkowo wzbogacało różnorodność architektoniczną miasta» – podzielił się swymi przemyśleniami z «Monitorem Wołyńskim» autor książki.

Dom rodziny Stepów. Arch. Oleksij Petrow, 1938 r.

Kino Polon. Arch. Franciszek Kokesz, 1939 r.

Oleksandr Kotys wielokrotnie podkreślał, że rozwój urbanistyczny Łucka w okresie międzywojennym był niezwykle dynamiczny, a niektóre projekty do dziś zachwycają swoim rozmachem i nowatorstwem.

«Największym odkryciem podczas badań nad architekturą międzywojennego Łucka stała się liczba i skala ówczesnych przedsięwzięć budowlanych. Setki projektów – od prywatnych domów po wielkie kina, młyny, a nawet bloki mieszkalne, od projektowania kawiarnianych ogródków po gigantyczne plany urbanistyczne, jak osuszenie doliny rzeki Hłuszec – ukazują realne możliwości i ten niezwykły kulturalny rytm, w którym żył międzywojenny Łuck. Właśnie za to tak bardzo go lubię» – wyznał autor.

Dom Zwilina Perkala, 1923 r.

Domy Guty Weinreich, 1922 r.

Willa Miny Kronsztejn. Arch. Kazimierz Szkolnicki, 1927 r.

Na zakończenie krajoznawca zapowiedział kolejne badania, w ramach których chce opowiedzieć o inwestorach i fundatorach wzorców łuckiej architektury z lat 1920–1930, dzięki którym Łuck czuje się częścią europejskiej urbanistyki.

Książka, będąca w istocie wspaniale ilustrowanym albumem ze zdjęciami, projektami i rysunkami technicznymi łuckich budowli z tamtego okresu, została wydana w tarnopolskim wydawnictwie «Krok» przy wsparciu Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w Łucku. Z książką można zapoznać się w Wołyńskiej Obwodowej Bibliotece dla Młodzieży, Wołyńskiej Obwodowej Bibliotece Naukowej imienia Ołeny Pcziłki oraz innych księgozbiorach miasta.

Roman Pawluk

Zdjęcia z prezentacji: Anna Romanczuk

Zdjęcia projektów architektonicznych udostępnione przez Oleksandra Kotysa

Na głównym zdjęciu: Domy Guty Weinreich, 1922 r.