Kontynuując cykl artykułów o uczestnikach polskiego podziemia na Wołyniu w latach 1939–1941 proponujemy uwadze czytelników szkic biograficzny o Janie Kornafelu, kierowniku Wydziału Finansowego Rówieńskiego Kuratorium Oświaty.  

Jan Kornafel urodził się w 1893 r. w Grodzisku Dolnym (obecnie województwo podkarpackie) w rodzinie chłopskiej Walentego (zmarł w 1910 r.) i Marii (ur. ok. 1860 r.) Kornafelów. Ukończył gimnazjum. Mamy wiadomości, że w przededniu II wojny światowej jego matka mieszkała w Grodzisku Dolnym, tam też mieszkała siostra Jana, Apolonia, po ślubie Pelc (ur. ok. 1890 r.).

Od 9 września 1913 r. do 1 sierpnia 1914 r. Jan Kornafel pracował w Urzędzie Akcyzowym w Krakowie. Od 2 sierpnia 1914 r. do upadku Austro-Węgier w 1918 r. przebywał w wojsku austriackim, a od 1 listopada 1918 r. do 4 maja 1920 r. służył jako podchorąży w 44. Pułku w Jarosławiu. Wiemy, że w dwudziestoleciu międzywojennym Jan Kornafel nie należał do żadnej partii politycznej II RP. Do 1938 r. był członkiem Związku Urzędników Państwowych.

Jan Kornafel przyjechał w 1921 r. z Grodziska do Równego i zaczął pracować jako nauczyciel. W 1925 r. został kierownikiem Wydziału Finansowego w Rówieńskim Kuratorium Oświaty. W Równem przez cały czas mieszkał przy ulicy Gimnazjalnej 1, dopiero od grudnia 1938 r. rodzina Kornafelów przeprowadziła się do swojego własnego domu przy ulicy Młynowskiej 28. Jednak tutaj nie udało im się zatrzymać na dłużej. W kwietniu 1940 r. przeprowadziła się do kolonii Leonówka w rejonie tuczyńskim i zamieszkała w majątku właściciela gospodarstwa rolnego Antoniego Makowskiego, u którego zatrudniła się do pracy najemnej na roli. Wiadomo, że małżeństwo nie miało dzieci.

W styczniu 1940 r. w mieszkaniu Kornafelów w Równem zjawiła się ich przyjaciółka, była urzędniczka okręgu oświatowego Helena Syrelewicz. Przybyła z Warszawy i opowiedziała, że tam już istnieje podziemie walczące o odzyskanie Polski i że w jego imieniu, w najbliższym czasie do Równego, przybędzie przedstawiciel w celu koordynacji działań polskich jednostek podziemnych w kraju. Jan zgodził się na propozycję Heleny Syrelewicz, aby przyjąć na pobyt czasowy osobę z Warszawy, która przybędzie pod pseudonimem «Jerzy» (chodziło o Jerzego Bronikowskiego).

Rzeczywiście, po dwóch tygodniach do budynku nr 28 przy ulicy Młynowskiej przybył młody mężczyzna. Był to Jerzy Bronikowski. Przedstawił się jako «Jerzy» i zaproponował Janowi zapoznanie się z dowództwem organizacji podziemnej, które w tym czasie znajdowało się w mieszkaniu Heleny Syrelewicz przy ulicy Korzeniowskiego. Tak Jan poznał Tadeusza Majewskiego, który później wybrał mieszkanie Kornafelów jako jeden z wariantów dla przyjmowania uczestników podziemia i kurierów z innych miast, którzy przybywali w sprawach organizacyjnych. Znany jest fakt, że na początku marca 1940 r. w tym mieszkaniu dwukrotnie zatrzymywała się kurierka ze Lwowa.

W tym samym dniu w mieszkaniu Kornafela odbyło się spotkanie Tadeusza Majewskiego, Jerzego Bronikowskiego i Antoniego Hermaszewskiego, podczas którego Tadeusz Majewski przedstawił się jako kierownik Związku Walki Zbrojnej na Wołyniu i zaproponował Janowi Kornafelowi i Antoniemu Hermaszewskiemu, aby dołączyli do szeregów organizacji. Jak twierdził Jan Kornafel, chętnie się zgodził dołączyć do podziemia, ponieważ był patriotą swojego kraju i ufając w pomoc Anglii i Francji, pragnął jak najszybszego odrodzenia ojczyzny. Wtedy mężczyźni złożyli przysięgę na wierność Związkowi.

Jak już zostało wspomniane, wołyńska komenda wojewódzka ZWZ–2 została podzielona na kilka oddziałów. Według zeznań Tadeusza Majewskiego, na czele IV oddziału finansów i kontroli stanął Jan Kornafel. Stał się on jednocześnie łącznikiem między Ryszardem Kasprzyckim, jednym z trójki, która przybyła z Warszawy, a Tadeuszem Majewskim. Po przybyciu do Równego, Ryszard Kasprzycki za pośrednictwem Jana Kornafela albo Antoniego Hermaszewskiego, posługując się hasłem «Jestem od Ryszarda do «Szmigla» mógł się spotkać z komendantem województwa wołyńskiego.

26 września 1940 r. III oddział Wydziału Bezpieczeństwa Państwowego Zarządu NKWD w Obwodzie Rówieńskim zaaresztował Jana Kornafela i odstawił do więzienia NKWD w Równem.

Z zabranych w czasie przeszukania rzeczy, wśród których był sowiecki dowód osobisty na nazwisko Iwana Kornafela, polska legitymacja służbowa, korespondencja na 10 kartkach, więźniowi oddano stary zegarek z białego metalu, nowy skórzany portfel i grzebień, co wynika z dokumentów potwierdzających wydanych w dniach 2 i 18 października 1940 r.

Na pierwszym przesłuchaniu Jan przyznał się do tego, że rzeczywiście był członkiem organizacji podziemnej, ale nie znał jej nazwy. Jednak w czasie jego aresztu w więzieniach NKWD już przebywali Tadeusz Majewski, Janina Dynakowska, Ryszard Kasprzycki i inni członkowie ZWZ–2, którzy na przesłuchaniach potwierdzili, że Jan Kornafel był członkiem Związku, ponadto przynależał do dowództwa organizacji. Mimo tych zeznań, Jan zaprzeczał o jakichkolwiek aktywnych działaniach ze swojej strony na rzecz podziemia, zapewniając, że nie wykonywał żadnych zadań od dowódcy organizacji w czasie jej funkcjonowania.

W akcie oskarżenia z 17 lutego 1941 r. powiedziano, że Iwan Kornafel «został oskarżony o to, że od lutego 1940 r. był aktywnym uczestnikiem polskiej powstańczej organizacji antysowieckiej Związek Walki Zbrojnej, czyli o przestępstwa określone w art. 54–2 і 54–11 КК USRR».

Postanowieniem Kolegium Specjalnego NKWD z dnia 31 maja 1941 r. Jan Kornafel został skazany na osiem lat pozbawienia wolności w obozach pracy. Karę odbywał w obozie «Siewwostłag».

Według postanowienia prokuratury obwodu rówieńskiego wobec Jana Kornafela zastosowano art. І Rozporządzenia Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z dnia 16 stycznia 1989 r. «O dodatkowych przedsięwzięciach dotyczących odnowienia sprawiedliwości wobec ofiar represji, mających miejsce w latach 30–40 – na początku lat 50».

Tetiana SAMSONIUK

P. S.: Tetiana Samsoniuk jest głównym specjalistą Działu Udostępniania Informacji z Dokumentów Państwowego Archiwum Obwodu Rówieńskiego. Materiały rubryki «Ocaleni od zapomnienia» zostały opracowane według akt radzieckich organów ścigania, przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, w zbiorach Zarządu KGB Ukraińskiej SRR w Obwodzie Rówieńskim (1919–1957) oraz w Archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Będziemy wdzięczni, jeżeli odezwą się Czytelnicy, krewni lub bliscy bohaterów naszej rubryki, którzy posiadają o nich dodatkowe informacje.