Szkic o Janie Królu, nauczycielu wychowania fizycznego i muzyki w gimnazjum w Sarnach, jest kontynuacją cyklu artykułów poświęconych osobom pracującym jako nauczyciele w okresie międzywojennym, które w latach 1939–1941 doznały represji ze strony władz radzieckich.
Jan Król urodził się w 1896 r. w Tarnowie (obecnie województwo małopolskie). Jego ojciec Ignacy Król pracował jako malarz. Matka Paulina Król (ur. w 1866 r.), jak wynika z ankiety aresztowanego, która zachowała się w aktach śledztwa, była urzędniczką. W aktach są też informacje o tym, że na początku II wojny światowej mieszkała w Tarnowie przy ulicy Narutowicza 7.
Oprócz Jana w rodzinie było jeszcze sześcioro dzieci. W 1939 r. najstarszy z nich Aleksander (ur. w 1891 r.) pracował jako inżynier wojskowy i mieszkał w Warszawie przy ulicy Ikara 1, Maria (ur. w 1894 r.) wyemigrowała do Ameryki, Jadwiga (ur. w 1897 r.) również mieszkała w Warszawie, Zygmunt (ur. w 1898 r.) pracował jako nauczyciel plastyki w Krakowie, Tadeusz (ur. w 1900 r.) był nauczycielem w Wieluniu (obecnie województwo łódzkie), zaś najmłodszy Stanisław (ur. w 1914 r.) mieszkał w Tarnowie.
W latach 1915–1918 Jan Król był podporucznikiem wojska austriackiego. W latach 1918–1922 służył w Wojsku Polskim i uczestniczył m.in. w wojnie polsko-bolszewickiej. Na początku lipca 1920 r. walczył pod Równem, gdzie Wojsko Polskie poniosło porażkę. Został zdemobilizowany z wojska w stopniu porucznika rezerwy.
W 1923 r. przyjechał do brata, inżyniera wojskowego, mieszkającego w Warszawie. U Aleksandra mieszkał podczas studiów na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie ukończył kurs wychowania fizycznego.
Pierwszym miejscem pracy Jana Króla w 1925 r. było gimnazjum w mieście Prużany (obecnie Białoruś). W 1929 r. przeniósł się do Sarn, gdzie pracował w gimnazjum jako nauczyciel wychowania fizycznego i muzyki.
W Sarnach mieszkał przy ulicy Rycerskiej 27 wraz z żoną Felicją (c. Jana, ur. w 1908 r. w Wilnie), z którą wziął ślub w 1934 r. i synem Andrzejem Wacławem (ur. w 1935 r.). Żona była nauczycielką fizyki w gimnazjum w Sarnach.
19 grudnia 1939 r. Sarneński Powiatowy Oddział NKWD aresztował Jana Króla. Powodem aresztowania było «ujawnienie tajemnicy państwowej».
W nocy z 17 na 18 grudnia 1939 r. Jan powiedział Felicji, że 15 grudnia był w NKWD, gdzie wyraził pisemną zgodę na współpracę i pomoc organom ścigania. Swój czyn tłumaczył w następujący sposób: «Jeśli chodzi o to, że mnie przestrzegano, iż nie wolno ujawniać swoich związków z NKWD, pamiętam o tym dobrze, jednak nie mogłem ukrywać tego przed swoją żoną. Uważałem, że nieetyczne jest donoszenie NKWD na swoich kolegów… Jako polski patriota i oficer Wojska Polskiego nie mogę działać na rzecz władz radzieckich i zdradzać swoich kolegów, którzy będą występować przeciw reżimowi radzieckiemu…».
Świadkiem w sprawie Jana Króla była jego żona. To właśnie ona 18 grudnia о 10.00 przyszła do Powiatowego Oddziału NKWD w Sarnach i doniosła o rozmowie z mężem.
Jana Króla oskarżono o przestępstwo z art. 109 КК USRR. W chwili zakończenia śledztwa, 22 lipca 1940 r., aresztowany przebywał w więzieniu nr 1 NKWD w Charkowie. Decyzją Kolegium Specjalnego NKWD z dnia 18 października 1940 r. Jan Król został uznany za «element społecznie niebezpieczny» і skazany na osiem lat obozów pracy. Karę odbywał w obozie «Uchtiżemłag».
W aktach archiwalnych dotyczących Jana Króla zachowało się zaświadczenie z dnia 25 sierpnia 1941 r., z którego wynika, że po podpisaniu Układu Sikorski-Majski między ZSRR a Rządem RP na uchodźstwie Jan Król jako polski obywatel został zwolniony z obozu na mocy amnestii przewidzianej w Dekrecie Prezydium Rady Najwyższej ZSRR. Następnie udał się do miasta Buzułuk w obwodzie czkałowskim.
Według postanowienia Prokuratury Obwodu Rówieńskiego z dnia 7 lipca 1989 r. wobec Jana Króla zastosowano art. І Ustawy Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z dnia 16 stycznia 1989 r. «O dodatkowych przedsięwzięciach dotyczących odnowienia sprawiedliwości wobec ofiar represji, mających miejsce w okresie lat 30–40 – na początku lat 50».
Dalsze losy Jana Króla i jego rodziny nie są nam znane.
Tetiana SAMSONIUK
P. S.: Materiały rubryki «Ocaleni od zapomnienia» zostały opracowane przez Tetianę Samsoniuk na podstawie akt radzieckich organów ścigania, przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, w zbiorach Zarządu KGB Ukraińskiej SRR w Obwodzie Rówieńskim (1919–1957) oraz w Archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Będziemy wdzięczni, jeżeli odezwą się Czytelnicy, krewni lub bliscy bohaterów naszej rubryki, którzy posiadają o nich dodatkowe informacje.
CZYTAJ TAKŻE:
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: ALFRED AUSOBSKI
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: FELIKS SĘCZKOWSKI
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JULIAN KRÓL
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: MICHAŁ MICKIEWICZ
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: STANISŁAW CAŁA
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JAN JUCZEWSKI
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JEWLAMPIJ HRYHORJEW
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: WALERIAN ŚLIWIŃSKI
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: NINA OSSOWSKA
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: OLIMPIUSZ MAZUR
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: MECHEL GLASS
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: ALEKSANDER ZGLINICKI
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: EDWARD CHLEBIK
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: TADEUSZ ŚCIWIARSKI
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: CZESŁAW BOGDANOWICZ
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: WACŁAWA CAŁOWA
