W cyklu artykułów o nauczycielach represjonowanych przez władze radzieckie w latach 1939–1941 proponujemy Czytelnikom «Monitora Wołyńskiego» szkic biograficzny o Glibie Nickiewiczu, nauczycielu szkoły podstawowej we wsi Smyga.
Glib Nickiewicz urodził się w 1896 r. we wsi Słobódka w guberni kijowskiej w rodzinie nauczyciela Włodzimierza Nickiewicza. Matka chłopca zmarła w 1904 r., najprawdopodobniej po urodzeniu syna Mikołaja. W 1926 r. Mikołaj wyjechał do Bułgarii. Od tej pory bracia z nieznanych nam powodów przestali się ze sobą kontaktować. Ich ojciec zmarł w 1931 r.
Glib Nickiewicz uczęszczał do Rówieńskiej Szkoły Realnej, której sześć klas skończył w 1914 r. Siódmą klasę uzupełnił w Kijowie w 1915 r.
W 1916 r. Glib został skierowany do Drugiej Moskiewskiej Szkoły Podchorążych. Pod koniec tegoż roku po otrzymaniu stopnia podchorążego, jak dowiadujemy się ze sprawy karnej założonej przez NKWD w 1940 r., przebywał na «froncie rumuńskim» w 4. Dywizji Strzeleckiej. W 1917 r. został odznaczony Orderem Świętego Stanisława III stopnia za udział w udanym manewrze wojsk rosyjskich wobec wojsk niemieckich. W 1918 r. został zdemobilizowany, a już wiosną 1919 r. znowu zaciągnięty do wojska – tym razem do Armii Czerwonej. Służył w Kijowskim Okręgu Wojskowym, w 2. Berdyczowskim Pułku Rezerwowym, który od jesieni brał udział w walkach przeciw Wojsku Polskiemu. Co prawda informacje z tego okresu jego życia, zawarte w aktach archiwalnych, są sprzeczne. Wymieniono np. w nich nazwy stopni wojskowych, których nie było w Armii Czerwonej. Po analizie sprawy karnej mamy wątpliwości także co do tego, czy rzeczywiście służył w Armii Czerwonej, czy jednak w Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej.
W 1922 r. Glib Nickiewicz został zdemobilizowany i wkrótce otrzymał oficjalne zezwolenie na przeprowadzkę do Polski, gdzie mieszkała jego rodzina.
W 1923 r. jako szeregowego wezwano go na szkolenia wojskowe prowadzone przez Wojsko Polskie. Po pięciu tygodniach otrzymał stopień plutonowego i został rezerwistą WP.
Glib Nickiewicz mieszkał z rodziną na wsi Smyga w powiecie dubieńskim (obecnie rejon dubieński w obwodzie rówieńskim). Żona Gliba, Helena (c. Leonarda, ur. w 1898 r.) zajmowała się wychowaniem ich syna Andrzeja (ur. w 1933 r.). Małżonkowie pobrali się w 1927 r. i aby było to możliwe Glib, Ukrainiec o wyznaniu prawosławnym, musiał wypełnić wolę ojca Heleny – przejść na katolicyzm.
W okresie międzywojennym Nickiewicz pracował jako księgowy w administracji tartaku. Ukraińcy rzadko otrzymywali takie stanowiska, dlatego inni pracownicy zachowywali wobec niego dystans. Jakąkolwiek krytykę czy stawiane przez niego wymogi odbierali jako «znęcanie się nad narodem ukraińskim», co później w pełni zostało zaznaczone w protokołach śledczych w postaci zeznań.
Po ustanowieniu władzy radzieckiej Glib zatrudnił się w szkole podstawowej w Smydze. Na początku 1940 r. do Werbskiego Oddziału Rejonowego NKWD dotarła informacja o tym, że «…w przeszłości był oficerem wojsk – dawnego carskiego i byłego polskiego oraz prowadzi działalność antyradziecką». Stało się to podstawą do jego aresztowania 13 kwietnia 1940 r.
Główna wina nauczyciela, według śledczego, polegała na tym, że w 1938 r. odrzucił prośbę Fedora Malka o włączenie sowieckiej audycji radiowej w swoim domowym odbiorniku radiowym. Argumentował to tym, że w Związku Radzieckim nic dobrego się nie dzieje, tylko jeden do drugiego strzela. Fedir Malek, występujący jako świadek w sprawie Nickiewicza, w czasie przesłuchania potwierdził ten fakt. Kilku pracowników tartaku, zeznających w sprawie, poświadczyło jego bezczelne zachowanie w stosunku do podwładnych. Niektórzy z nich opowiedzieli, że Glib pobił chłopca tylko za to, że ten rozmawiał z nim po ukraińsku. Jednak żaden z nich nie był świadkiem wydarzenia, wszyscy tylko słyszeli o tym fakcie, podobnie jak o innych przypadkach «prowadzonej przez Nickiewicza działalności przeciw ludności robotniczej».
Do oskarżeń kierowanych przeciwko Glibowi dodano też przejście na katolicyzm, które wg śledczych zaprowadziło go na «…drogę działalności nacjonalistycznej». Natomiast w akcie oskarżenia z dnia 15 maja 1940 r. stwierdzono, że Glib Nickiewicz w 1923 r. służył w Wojsku Polskim, a następnie został rezerwistą w stopniu plutonowego, wzmacniając w ten sposób «burżuazyjny ustrój» państwa polskiego.
Decyzją Kolegium Specjalnego NKWD z dnia 2 listopada 1940 r. Glib Nickiewicz został uznany za «element społecznie niebezpieczny» і skazany z art. 54-13 i 54-10 cz. І КК USRR na osiem lat obozów pracy. Karę odbywał w obozie «Iwdelłag».
Według postanowienia Prokuratury Obwodu Rówieńskiego z dnia 2 sierpnia 1989 r. wobec Gliba Nickiewicza s. Włodzimierza zastosowano art. І Ustawy Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z dnia 16 stycznia 1989 r. «O dodatkowych przedsięwzięciach dotyczących odnowienia sprawiedliwości wobec ofiar represji, mających miejsce w okresie lat 30–40 – na początku lat 50».
Tetiana SAMSONIUK
P. S.: Materiały rubryki «Ocaleni od zapomnienia» zostały opracowane przez Tetianę Samsoniuk na podstawie akt radzieckich organów ścigania, przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, w zbiorach Zarządu KGB Ukraińskiej SRR w Obwodzie Rówieńskim (1919–1957) oraz w Archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Będziemy wdzięczni, jeżeli odezwą się Czytelnicy, krewni lub bliscy bohaterów naszej rubryki, którzy posiadają o nich dodatkowe informacje.
CZYTAJ TAKŻE:
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: EUGENIUSZ BYLINA
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: MAGDALENA DZIERŻAK
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: STANISŁAW OSTROWSKI
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JAN KRÓL
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: ALFRED AUSOBSKI
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: FELIKS SĘCZKOWSKI
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JULIAN KRÓL
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: MICHAŁ MICKIEWICZ
