Józef Reszczyński z kolonii Dołganiec w powiecie kostopolskim w przededniu II wojny światowej został zmobilizowany do policji. Z tego powodu po ustanowieniu władzy radzieckiej został aresztowany przez NKWD i następnie skazany na pięć lat łagrów.

Józef Reszczyński urodził się w 1891 r. w kolonii Dołganiec w powiecie kostopolskim. Jego rodzice posiadali osiem dziesięcin ziemi, dwa konie, cztery krowy, dwie świnie, własny dom, stodołę i oborę. Rodzina składała się z ośmiu osób: ojca, matki i sześciorga dzieci, o których brak wiadomości w aktach sprawy karnej, na podstawie której został napisany ten szkic biograficzny.

Józef był analfabetą, do szkoły nie chodził. Do 1921 r. pracował w gospodarstwie ojca. W latach 1921–1922 służył w 58 Pułku Piechoty w Poznaniu. Z wojska został zdemobilizowany jako szeregowy.

W 1927 r. Józef Reszczyński ożenił się z Antoniną (nazwisko panieńskie nie jest nam znane, 38 lat; tutaj i dalej wiek krewnych jest podawany według stanu na 1940 r.). Przez dwa lata małżonkowie mieszkali w domu ojca Józefa, a w 1929 r. otrzymali od niego jedną dziesięcinę ziemi i zaczęli prowadzić osobne gospodarstwo. Reszczyńscy wychowywali sześcioro dzieci: Juliana (12 lat), Henryka (10 lat), Konstantego (5 lat), Zofię (6 lat), Wandę (8 lat) i Franciszka (2 lata).

W przededniu wojny niemiecko-polskiej Józef został zmobilizowany do policji. Najpierw przebywał na posterunku w Janowej Dolinie, gdzie otrzymał mundur i odbył szkolenia wojskowe, m.in. dotyczące posługiwania się bronią. Po kilku dniach został skierowany do Kostopola, skąd eskortując pociąg z aresztantami trafił do Berezy Kartuskiej. Tam zostawiono go, aby pilnował więźniów politycznych. Z zeznań Józefa dowiadujemy się, że miał ich nadzorować w czasie sprzątania ulic, kopania rowów i innych prac z udziałem aresztantów.

Z powodu zbliżania się Armii Czerwonej 300 pracowników więzienia skierowano do Kobrynia, a stąd do Kamienia Koszyrskiego. Tutaj Rzeszczyński i dwie inne osoby zostali rozbrojeni przez radzieckich żołnierzy, po czym skierowani do domu. W dokumentach śledztwa nie ma wiadomości o tym, jak się potoczyły losy pozostałych policjantów i strażników obozu «Bereza Kartuska».

W postanowieniu o aresztowaniu z dnia 9 kwietnia 1940 r. zaznaczono: «Józef Reszczyński s. Jana do nadejścia Armii Czerwonej służył w polskiej policji, specjalnie został skierowany do Berezy Kartuskiej, gdzie okazał szczególne okrucieństwo wobec więźniów politycznych». Taki opis przestępstw w sprawach represjonowanych policjantów spotykamy po raz pierwszy.

Do izby zatrzymań w Kostopolu Józef Reszczyński trafił 10 kwietnia 1940 r., w tym dniu został aresztowany przez Kostopolski Oddział Rejonowy NKWD. Później przeniesiono go do rówieńskiego więzienia NKWD. Podczas śledztwa okazało się, że łączny staż służby Józefa w policji wynosił kilka tygodni, z których siedem dni spędził w Janowej Dolinie, resztę w Berezie Kartuskiej. Józef powiedział, że nie uczestniczył w biciu więźniów politycznych w Berezie, ale w pierwszym dniu po przybyciu widział, jak na dziedzińcu obozu strażnicy znęcają się nad więźniem. Nie potrafił wymienić ich nazwisk, gdyż po tak krótkim czasie pobytu w Berezie Kartuskiej nie zdążył nikogo poznać. Ponadto zaznaczył, że konwojował więźniów poza obozem, a wewnątrz te funkcje pełnili inni strażnicy.

W sprawie Reszczyńskiego zeznawał księgowy Kostopolskiego Urzędu ds. Łączności Dmytro Łebid. Podczas przesłuchania 22 kwietnia 1940 r. powiedział, że 1 września (według innych źródeł – 3 września) 1939 r. został aresztowany jako element politycznie niepewny wobec władz polskich i skierowany do obozu w Berezie Kartuskiej. Pociąg, w którym Łebidia wieziono do obozu, był konwojowany przez Reszczyńskiego. Po spotkaniu ze znajomym Dmytro zapytał go, czy będzie jechał z powrotem. Chciał, żeby Józef zawiadomił jego żonę, gdzie będzie więziony. Policjant powiedział jednak, że musi pozostać w Berezie Kartuskiej. Na pytanie śledczego «Czy wie Pan, jak Reszczyński traktował więźniów politycznych w Berezie Kartuskiej?» Dmytro Łebid odpowiedział: «W drodze Reszczyński traktował nas dobrze, nie wiem jak było później w Berezie Kartuskiej, bo nie widziałem go, gdyż on naszej grupy nie pilnował. Jednak należy powiedzieć, że wszyscy rezerwiści bardzo znęcali się wówczas nad więźniami».

Do akt śledztwa Józefa Reszczyńskiego dołączono zaświadczenie sporządzone przez sekretarza Kostopolskiego Komitetu Wykonawczego 29 czerwca 1940 r. Po «przybyciu na miejsce», czyli do wsi Dołganiec, okazało się, że «według zeznań mieszkańców wsi Reszczyński zachowywał się wobec więźniów politycznych bestialsko». Kogo dokładnie z mieszkańców przepytywał sekretarz і czy byli oni świadkami okrutnych zachowań Józefa, w dokumencie nie napisano. Możemy stwierdzić, że zaświadczenie swoim stylem nie odróżnia się od dokumentów o podobnej treści wydawanych przez lokalne władze na zlecenie NKWD.

Na mocy decyzji Kolegium Specjalnego NKWD z dnia 25 października 1940 r. Józef Reszczyński został uznany za element społecznie niebezpieczny i skazany na pięć lat poprawczych obozów pracy. Karę odbywał w obozie «Uchtiżemłag».

Według postanowienia Prokuratury Obwodu Rówieńskiego z dnia 25 sierpnia 1989 r. Józef Reszczyński został zrehabilitowany. Dalsze losy bohatera tego szkicu i jego rodziny nie są nam znane.

Tetiana SAMSONIUK

P. S.: Materiały rubryki «Ocaleni od zapomnienia» zostały opracowane przez Tetianę Samsoniuk na podstawie akt radzieckich organów ścigania przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, w zbiorach Zarządu KGB Ukraińskiej SRR w Obwodzie Rówieńskim (1919–1957) oraz w Archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Będziemy wdzięczni, jeżeli odezwą się Czytelnicy, krewni lub bliscy bohaterów naszej rubryki, którzy posiadają o nich dodatkowe informacje.

CZYTAJ TAKŻE:

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: LUDWIK PARZÓCH

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: PIOTR KRAL

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: ADAM ZDOLIŃSKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: MARCIN WALCZAK

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: GRZEGORZ GOTKOWICZ

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JÓZEF BROSZCZYK

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JAN TURCZYN

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: PIOTR KRAL

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: HENRYK PYT

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JERZY STECKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: STEFAN ŁANUCHA

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: RADZIECKIE REPRESJE WOBEC FUNKCJONARIUSZY POLSKIEJ POLICJI PAŃSTWOWEJ