ABC kultury polskiej: B – jak Beksiński Zdzisław
Artykuły

Demoniczna legenda towarzyszyła Beksińskiemu za życia, a po jego śmierci czarne barwy przybrały jeszcze bardziej intensywny odcień.

O sztuce współczesnej można rozprawiać długo i do upadłego. Należy tylko zadać pytanie, czy o upadłego i umęczonego odbiorcę nam chodzi? Cóż nam po upadłym człowieku, któremu pchamy pod nos wiekopomne dzieło, które nas doprowadza co najmniej do ekstazy, a jego do obłędu. Zatem należy wybrać metodę małych kroczków, aby podczas robienia zbyt dużego, nie potknąć się o ramę obrazu i nie paść na przysłowiową twarz.

Sztuki, tak jak różnorodności w jedzeniu lub miłości, musimy się nauczyć. Jeśli przez całe życie jemy tylko kotlet schabowy, ziemniaczki zapiekane z mizerią oraz zupę pomidorową, tudzież rosół, to nasz język, brzuch i cały nasz organizm może się zbuntować, gdy bez żadnego przygotowania i potrzebnych nauk wstępnych, wszak gra wstępna naprawdę nie jest przereklamowana, zafundujemy mu przeżycia z rozdziału potrawy dziwne a egzotyczne typu smażone robale i chrząszcze a mniej dramatycznie choćby grasicę, która już swoją nazwą może nas sponiewierać. Zatem jeśli człowiek był wychowywany tylko i wyłącznie na monumentalnej sztuce socrealizmu lub neoklasycyzmu tudzież radosnym, dość oczywistym, ładnym i łatwym w odbiorze, choć nie pozbawionym ogromnej dozy symbolizmu, realizmie – to jak można zachęcić takiego, uprzejmie proszę o wybaczenie, dość konserwatywnego oraz zachowawczego w swoich uniesieniach odbiorcę i, uwaga, przekonać go do tak zwanej sztuki współczesnej?

Dla wielu, co nie jest piękne, co nie może radośnie ozdobić ściany w przedpokoju lub bezproblematycznie zawisnąć obok telewizora, jest tylko i wyłącznie bohomazem, chorym wytworem jeszcze bardziej chorej wyobraźni jeszcze bardziej chorego człowieka, zwanego przez niektórych, równie jak on sam chorych, artystą. Przecież, za przeproszeniem, każdy głupi może postawić kilka kolorowych kresek oraz plamek albo ustawić psa i koguta na koniu i nazwać to dziełem sztuki. Koszmar! A czy obraz może przerażać, czy to jest w ogóle dopuszczalne, aby bać się tego, co zostało na płótnie uwiecznione? Czy pan malarz dokonując swego dzieła nie powinien dostarczać odbiorcy pięknych, subtelnych a nade wszystko estetycznych doznań?!

Zdzisław Beksiński zginął w dramatycznych okolicznościach, zamordowany we własnym mieszkaniu. 21 lutego 2005 r. umarł po otrzymaniu siedemnastu ciosów nożem zadanych przez syna znajomego. Beksiński przez całe swoje życie obsesyjnie obawiał się nieznajomych. Morderca należał do kręgu ludzi zaufanych. Jego ojciec remontował i opiekował się mieszkaniem artysty. Zabójca wyniósł z miejsca zbrodni dwa aparaty fotograficzne i płyty CD o wartości zaledwie tysiąca złotych. Tyle kosztowała śmierć Człowieka.

Fascynacja horrorem, okrucieństwem, wręcz wampirycznymi wizjami przejawiającymi się w pracach malarza sprawiają, że on sam staje się prawie prorokiem przewidującym i przepowiadającym własną śmierć. Pierwsze wystawy Beksińskiego wywołały sensację, a samego autora okrzyknięto skandalistą. Mgliste krajobrazy, szkielety wychodzące z grobów, rozpadające się trumny, potwory bez głów, krzyże oplecione strzępami ludzkiego ciała tworzą atmosferę mroku i grozy. Demoniczna legenda towarzyszyła artyście za życia, a po jego śmierci czarne barwy przybrały jeszcze bardziej intensywny odcień.

Życie Zdzisława Beksińskiego, jego relacje z najbliższymi – żoną i synem Tomaszem (znanym dziennikarzem muzycznym, który pięć lat przed śmiercią ojca w dzień Wigilii popełnił samobójstwo), jego twórczość oraz realia czasów, w których przyszło artyście tworzyć, stało się kanwą wbijającego w ziemię filmu Jana P. Matuszewskiego «Ostatnia rodzina» ze znakomitym Andrzejem Sewerynem w roli głównej.

Gabriela WOŹNIAK-KOWALIK,

nauczycielka skierowana do Łucka i Kowla przez ORPEG

CZYTAJ TAKŻE:

ABC KULTURY POLSKIEJ: A JAK ASAMBLAŻ

Powiązane publikacje
ABC kultury polskiej: Ewa Rossano – harmonia brązu i szkła
Artykuły
Ewa Rossano należy do niezwykle interesujących głosów współczesnej sztuki. Jej liczne rzeźby są opowieścią o sile i kruchości człowieka, trwaniu i przemijaniu. Część jej prac to brąz – symbol wielkiego ciężaru i brzemię dramatycznej historii człowieka, a druga część to szkło – światło i blask wspaniałych jego osiągnięć. Artystka maluje także obrazy oraz robi etiudy filmowe.
13 marca 2026
ABC kultury polskiej: Ludzie gór. Wanda Rutkiewicz i Jerzy Kukuczka
Artykuły
Ludzie gór nie należą wyłącznie do geografii. Do mniejszych i większych wzniesień, które przeciętnego człowieka przyprawiają o zawrót głowy. Przynależą do pewnego sposobu myślenia, do wewnętrznego krajobrazu, w którym granice wyznacza nie mapa, lecz odwaga i strach, upór i zwątpienie, a także samotność.
06 lutego 2026
ABC kultury polskiej: «Wratislavia Cantans» – Wrocław śpiewa od 60 lat!
Artykuły
Festiwal, który powstał w 1966 r., pokazuje nam przez lata, że muzyka jest sztuką spotkania ze sobą tych, którzy grają i śpiewają z tymi, którzy słuchają we wspólnej, przyjaznej i interesującej przestrzeni.
22 stycznia 2026
ABC kultury polskiej: Na świątecznym stole
Artykuły
Historia, tradycja i kultura każdego narodu to także kuchnia i potrawy podawane na świąteczny stół. W Polsce tę prawdę widać szczególnie wyraźnie podczas Wigilii, kiedy to na białym obrusie pojawiają się dania, które, choć nieraz przechodzą subtelne modernizacje lub ulegają dziwnym i nie zawsze przemyślanym przemianom, w swej istocie pozostają nośnikiem pamięci o dawnych czasach, wierzeniach, a nawet o sposobie myślenia naszych przodków.
23 grudnia 2025
ABC kultury polskiej: «Halo, halo, Polskie Radio Warszawa!»
Artykuły
Kto by pomyślał, że Polskie Radio jest z nami już sto lat. Wyobrażam sobie życie bez telewizji, ale bez radia już nie. Towarzyszyło mi zawsze. Należę do tej grupy, która szczególnie była związana z Programem 3 Polskiego Radia, z programem satyrycznym «60 minut na godzinę» emitowanym w latach 1974 – 1981 i z «Listą Przebojów Programu 3» Marka Niedźwieckiego nadawaną od 1982 r. do 2020 r.
12 grudnia 2025
ABC kultury polskiej: Książę celuloidu
Artykuły
Michał Waszyński to wielobarwna, wielowarstwowa i paradoksalna postać, której życiorys jest gotowym scenariuszem filmowym.
28 listopada 2025
ABC kultury polskiej: Zbigniew Cybulski – buntownik w ciemnych okularach
Artykuły
Była zima roku 1967. 8 stycznia Zbigniew Cybulski, najpopularniejszy wtedy aktor w Polsce, zginął tragicznie na dworcu kolejowym we Wrocławiu, wskakując z peronu do pociągu ekspresowego «Odra» odjeżdżającego do Warszawy. Po jego śmierci Telewizja Polska zorganizowała pokaz filmów z jego udziałem. Pamiętam, że jako dziecko oglądałem je u sąsiadów na czarno-białym telewizorze.
04 listopada 2025
ABC kultury polskiej: Konkurs Chopinowski
Artykuły
W tym roku w Warszawie po raz dziewiętnasty spotkali się najlepsi wirtuozi fortepianu. Było to święto muzyki wybitnego polskiego pianisty i kompozytora, światowych talentów, wielkich emocji, ale także kontrowersji wokół werdyktu jury. To wszystko pod nazwą Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina.
30 października 2025
ABC kultury polskiej: Festiwale filmowe nad Wisłą
Artykuły
Jeśli jesteś wielkim fanem kina, przyjazd do Polski na wybrany festiwal filmowy jest jak najbardziej wskazany. Polska kinematografia od lat nie tylko tworzy dzieła doceniane na międzynarodowych arenach, ale także gości twórców z całego świata na prestiżowych festiwalach.
15 października 2025