Kontynuując publikację wspomnień prof. Zygmunta Wirpszy, ur. w 1928 r. w Równem, proponujemy Państwu kolejne dwa fragmenty zatytułowane «Powrót do Polski» oraz «Wycieczki z Polski na Wołyń».
Powrót do Polski
WRACALIŚMY! Na granicy sowiecko-polskiej ludzie chcieli ziemię całować. My planowaliśmy zatrzymać się na Ziemiach Odzyskanych. Gdy przejeżdżaliśmy przez Radom daliśmy znać naszej rodzinie, że jedziemy. W Radomiu mieliśmy stryja Bronisława, kuzynkę Halinkę Wirpszę i innych. Halinka wyskoczyła za nami, bo przejechaliśmy już do następnej stacji – Skarżyska-Kamiennej, i zawróciła nas z powrotem do Radomia. Stryj miał na ulicy Szewskiej ogromny pokój z kuchnią oraz obok warsztat papierniczy z maszynami do wytwarzania pudeł i toreb, w tym ogromne maszyny do ciągłej produkcji toreb. Zatrudniał dwie osoby. Zatrzymał nas w swym mieszkaniu. Ponadto, były jeszcze inne mieszkania, jedno na ul. Rwańskiej, po Ottonku Wirpszy, który zginął w Powstaniu Warszawskim.
Na ul. Rwańskiej był też «Masacentrum» – sklep maszyn i urządzeń masarskich, który prowadził mój kuzyn Mietek Ostankowicz. Ja trochę dorabiałem wytwarzaniem toreb i pudełek «po godzinach».
W Radomiu poszedłem od razu do I klasy Liceum Ogólnokształcącego im. Jana Kochanowskiego w dawnym gmachu Pijarów. Ukończyłem I i II klasę liceum, zaliczyłem bal maturalny i poszedłem na studia na Wydziale Chemii Technicznej Politechniki Wrocławskiej. Tam czekało już przygotowane dla nas przez rodzinę (Bolek Borkowski) trzypokojowe mieszkanie przy ul. Rozbrat, w którym zamieszkaliśmy, a które zajmuje obecnie córka Reni, Ewa Bielawska, z mężem Przemkiem i dwoma synami.
CZYTAJ TAKŻE: OCALENI OD ZAPOMNIENIA: OLGIERD WIRPSZA
Janka Hofman z matką też zamieszkała we Wrocławiu, początkowo na Rynku. Wyszła za mąż za Gączaruka, z którym później rozwiodła się. Jej córka Ewa ma męża i dwoje dzieci. Prowadzą Biuro Podróży we Wrocławiu. Janka Gączaruk jest w moim wieku.
Halina Malisz wyszła za mąż za Bolesława Karnego (umarł w 2017 r.), ma syna i córkę oraz wnuka. Mieszka w Warszawie przy ul. Mokotowskiej.
Pozostali członkowie naszego Internatu albo nie żyją, albo nie mam o nich wiadomości.
Wycieczki z Polski na Wołyń
Wołyń – kraj moich przodków (nie całkiem). Ciągnęło mnie, aby zwiedzić kraj mego dzieciństwa. Pierwszy raz wyjechałem z dwutygodniową wycieczką seniorów do sanatorium nad jeziorem, na rogu pomiędzy Polską a Białorusią. Piękna okolica. Cechą charakterystyczną jeziora była zawartość w nim dezynfekującej soli srebra. Opowiadano, że za dawnych czasów, wpędzano do jeziora stado sparszywiałych koni, które po takiej kąpieli zdrowiały.
Drugi raz wybraliśmy się w celu przypomnienia sobie Równego i Chodos. Wynajęliśmy samochód, którym obwoził nas kierowca Polak – Ukrainiec. Najpierw pojechaliśmy obejrzeć Równe. Ulica Jagiellońska, na której kiedyś mieszkałem, miała teraz inną nazwę, a na miejscu naszego domu znajdował się ogromny gmach nieczynnej cukrowni, z powybijanymi szybami. Pozostała tyko dawna nazwa ulicy Kopernika, obok której był, jak poprzednio, browar. Okolica trochę się zmieniła. Do Chodos dojechaliśmy późnym popołudniem. Rzeka Horyń była teraz powolna, wezbrana, mleczno-biała.
Zygmunt Wirpsza. Wjazd do Równego Równe.
Była ul. Jagiellońska. Ruina cukrowni w miejscu mojego przedwojennego zamieszkania
Z miejsca, które pamiętałem, bo spadłem tam kiedyś na głowę, pokazano nam, dokąd jechać nad obóz domków kampingowych. Dojechaliśmy tam, za wsią, do ogrodzenia z bramą zamkniętą na kłódkę. Stanęliśmy pod bramą i poszliśmy szukać gospodarza. Był nim starszy Ukrainiec. Nie bardzo był pewien, czy są wolne miejsca, ale w końcu pokazał nam domek z trochę plugawą pościelą. W przelocie mignęło nam kilku barczystych osiłków i roznegliżowanych dziewcząt. Ciągle nie byliśmy pewni, czy będziemy mogli się wyspać. Gospodarz powiedział, że jego goście będą obchodzić urodziny i trudno będzie o spokojną noc. W pewnej chwili nasz kierowca szturchnął nas w bok i szeptem powiedział: «Uciekajmy szybko stąd». Posłuchaliśmy dobrej rady, szybko pożegnali gospodarza i opuścili ogrodzenie. Nasz samochód był już tak zastawiony innymi samochodami, że trudno było nim wyjechać. Jakoś wyplątaliśmy się z zastawienia i szczęśliwie odjechaliśmy.
Chodosy. Zygmunt i Elżbieta Wirpsza z córką przedwojennego arendarza sadu i jej synem.
Tymczasem zapadła już noc. Po ciemku, powoli, dojechaliśmy do skraju wsi i zapukaliśmy do najbliższej chałupy. Wyszedł rozmamłany, pijany, nie całkiem przytomny chłop, nie nadający się do rozmowy. Więcej szczęścia mieliśmy w drugiej chałupie, którą otworzyła nam pani w średnim wieku i zaprosiła do środka. Oprócz gospodyni byli tam córka i syn w wieku poborowym. Poczęstowali nas kolacją i pozwolili przenocować. W toku rozmowy okazało się, że gospodyni jest córką tego arendarza, który kiedyś w Chodosach arendował u pana Gorczyńskiego sad owocowy. Następnego dnia zwiedzaliśmy samochodem okolicę, a za przewodnika służył syn gospodyni. Rzeka Horyń już nie była tak czysta, jak niegdyś, lecz była mleczno-biała od mleczarni i spiętrzona pod zaporą. Na szczycie Białej Góry nad Horyniem, stał zamknięty budynek wypoczynkowy, nazywany (nie wiem czemu) «domem Gorczyńskiego». Przed wojną tego budynku nie było. Wróciliśmy samochodem i pożegnaliśmy kierowcę. Na tym skończyłem wędrówkę po wspomnieniach. (Ciąg dalszy tu).
Zygmunt Wirpsza. Horyń. Biała Góra
Zygmunt WIRPSZA
Zdjęcia pochodzą z rodzinnego archiwum Zygmunta Wirpszy
CZYTAJ TAKŻE:
WSPOMNIENIA ZYGMUNTA WIRPSZY Z WOŁYNIA, SYBERII I KAZACHSTANU. CZĘŚĆ 1: WOŁYŃ
WSPOMNIENIA ZYGMUNTA WIRPSZY Z WOŁYNIA, SYBERII I KAZACHSTANU. CZĘŚĆ 3: KAZACHSTAN POŁUDNIOWY
