ABC kultury polskiej: Henryk Sienkiewicz – pisarz spełniony
Artykuły

Henryk Sienkiewicz był czytany, był potrzebny, był tłumaczony na inne języki, był własnością narodu jako pisarz, który nie zapomniał o swoich korzeniach i pamiętał, że w jego sercu bije polskie serce.

 W podziękowaniu za Nagrodę Nobla w 1905 r. Henryk Sienkiewicz powiedział: «[…] zaszczyt ten, cenny dla wszystkich, o ileż jeszcze cenniejszym być musi dla syna Polski!… Głoszono ją umarłą, a oto jeden z tysiącznych dowodów, że ona żyje!.. Głoszono ją niezdolną do myślenia i pracy, a oto dowód, że działa!.. Głoszono ją podbitą, a oto nowy dowód, że umie zwyciężać!»

Przez całe swoje życie twórca «Quo vadis» pamiętał o tym, że jest Polakiem i w ten trudny czas narodu bez państwa dawał nadzieję, pisał «ku pokrzepieniu serc», mówił, że Polacy potrafią się zjednoczyć, że jako naród są, żyją i mają wspaniałą przeszłość, która da im znowu wolność.

Krytykowano go jednak za bezkrytyczny stosunek wobec szlachty, za błędy i zafałszowania historyczne, za konserwatyzm, za uproszczenia psychologiczne, sentymentalizm. Atakowali go Stanisław Brzozowski, Wacław Nałkowski i Witold Gombrowicz, który napisał w swoim «Dzienniku»: «Czytam Sienkiewicza. Dręcząca lektura. Mówimy: to dosyć kiepskie, i czytamy dalej. Powiadamy: ależ to taniocha – i nie możemy się oderwać. Wykrzykujemy: nieznośna opera! i czytamy w dalszym ciągu, urzeczeni. Potężny geniusz! – i nigdy chyba nie było tak pierwszorzędnego pisarza drugorzędnego. To Homer drugiej kategorii, to Dumas Ojciec pierwszej klasy. Trudno też w dziejach literatury o przykład podobnego oczarowania narodu, bardziej magicznego wpływu na wyobraźnię mas».

Ale wygrywał ze wszystkimi jednym: był czytany, był potrzebny, był tłumaczony na inne języki, był własnością narodu jako pisarz, który nie zapomniał o swoich korzeniach i pamiętał, że w jego sercu bije polskie serce.

Sienkiewicz studiował medycynę i prawo, ale potem zdecydował się na wydział filologiczno-historyczny. Został dziennikarzem. Pisał artykuły do gazet, podróżował do Ameryki Północnej i Afryki, skąd przysyłał bardzo ciekawe felietony. Wydał je potem w książkach «Listy z podróży do Ameryki» oraz «Listy z Afryki».

W swoich nowelach Henryk Sienkiewicz poruszył problem niedoli chłopów polskich, dzieci pokrzywdzonych przez los, ciężkie życie emigrantów polskich, ale też bardzo trudne warunki życia pod zaborami, szczególnie pruskim i rosyjskim.

Jego Trylogia «Ogniem i mieczem», «Potop» i «Pan Wołodyjowski» jest czytana do dziś. Została sfilmowana. Pamiętamy te filmy ze znakomitymi rolami Daniela Olbrychskiego i Tadeusza Łomnickiego.

Dla młodzieży polecić można jego powieść «W pustyni i w puszczy». Jest to opowieść o Stasiu i Nel, dwójce dzieci i ich przygodach w Afryce, w czasie powstania Mahdiego w Sudanie.

W roku 1900 Sienkiewicz dostał od narodu posiadłość w Oblęgorku. Dziś mieści się tam poświęcone mu muzeum. Wcześniej od anonimowego czytelnika otrzymał 15 tys. rubli i przekazał je na leczenie ludzi zarażonych gruźlicą.

Wszystkie miłości Sienkiewicza miały na imię Maria. Napisała o tym książkę Barbara Wachowicz zatytułowaną «Marie jego życia». Były to: Kellerówna, Szetkiewiczówna, Wołodkowiczówna, Radziejewska, Babska. Z Marią Babską przeżył ostatnie szczęśliwe lata swego życia.

Sienkiewicz angażował się w wiele akcji społecznych, między innymi w 1890 r. włączył się w organizację roku Mickiewiczowskiego. Zabiegał o stworzenie muzeum i postawienie pomnika Adama Mickiewicza w Warszawie. W 1889 r. ufundował stypendium im. Marii Sienkiewiczowej dla literatów żyjących w ciężkich warunkach materialnych.

Doprowadził do stworzenia sanatorium przeciwgruźliczego dla dzieci na Bystrem i kościół w Zakopanem. W Oblęgorku utworzył ochronkę dla dzieci. W 1905 r. był jednym z założycieli Towarzystwa Polskiej Macierzy Szkolnej. Został także członkiem Towarzystwa Tajnego Nauczania w Warszawie.

Zabierał głos w sprawach publicznych i politycznych, między innymi wielokrotnie występował przeciw pruskiej polityce germanizacyjnej. Był głosem narodu polskiego w okresie zaborów.

W 1905 r. w odpowiedzi na ankietę paryskiej gazety «Le Courrier Européen» Henryk Sienkiewicz napisał: «Należy miłować Ojczyznę nade wszystko i należy myśleć przede wszystkim o jej szczęściu. Ale jednocześnie pierwszym obowiązkiem prawdziwego patrioty jest czuwać nad tym, by idea jego Ojczyzny nie tylko nie stanęła w przeciwieństwie do szczęścia ludzkości, lecz by się stała jedną z jego podstaw. Tylko w tych warunkach istnienie i rozwój Ojczyzny staną się sprawą, na której całej ludzkości zależy. Innymi słowy, hasłem wszystkich patriotów powinno być: przez Ojczyznę do ludzkości, nie zaś: dla Ojczyzny przeciw ludzkości».

Wiesław PISARSKI,
nauczyciel języka polskiego skierowany do Łucka przez ORPEG

Strony internetowe:

http://www.noblisci.pl/1905-henryk-sienkiewicz/

https://culture.pl/pl/tworca/henryk-sienkiewicz

https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Sienkiewicz-Henryk;3975002.html 

Powieści:

Trylogia: «Ogniem i mieczem», «Potop», «Pan Wołodyjowski»
«Quo vadis»
«Krzyżacy»
«W pustyni i w puszczy»

Nowele:

«Szkice węglem»
«Janko Muzykant»
«Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela»
«Latarnik»
«Bartek Zwycięzca»
«Sachem»

CZYTAJ TAKŻE:

ABC KULTURY POLSKIEJ: KAŻDY Z NAS JEST DZIECKIEM KOCHANOWSKIEGO

ABC KULTURY POLSKIEJ: ANDRZEJ STASIUK – CUD DOŚWIADCZANIA ŻYCIA

ABC KULTURY POLSKIEJ: WSZECHŚWIAT STANISŁAWA LEMA

KSIĘGI OLGI TOKARCZUK

ABC KULTURY POLSKIEJ: W JEGO KSIĄŻKACH ZNAJDZIESZ TO, CO DLA CIEBIE NAJWAŻNIEJSZE

ABC KULTURY POLSKIEJ: TADEUSZ RÓŻEWICZ – PO PROSTU CZYTAĆ

ABC KULTURY POLSKIEJ: JÓZEF ŁOBODOWSKI – BUNTOWNIK Z WYBORU

Powiązane publikacje
ABC kultury polskiej: Skandaliści w sztuce
Artykuły
Od zawsze artyści poszukiwali nowych środków artystycznego wyrazu, ciekawszych form oraz obszarów, w których mogliby wytyczać ścieżki prowadząc swoich widzów w nieznane lub niejednoznaczne stany emocjonalne. Takie zabiegi światu wiadome są od lat.
23 września 2022
ABC kultury polskiej: Marian Kociniak – niezapomniany Grzegorz Brzęczyszczykiewicz
Artykuły
Szerokiej publiczności polskiej najbardziej znany jest z trylogii komediowej «Jak rozpętałem II wojnę światową», z legendarnego kabaretu Marcina Wolskiego «60 minut na godzinę», gdzie odtwarzał rolę Maniusia oraz z roli Murgrabi z serialu «Janosik».
08 września 2022
ABC kultury polskiej: Kuszenie Świętego Antoniego
Artykuły
Każdy turysta i rodowity mieszkaniec Krakowa ma szanse odwiedzić kilkadziesiąt muzeów oferujących bogate, interesujące a częstokroć unikalne zbiory. Oczywiście skrajną naiwnością wykazałby się ten, kto chciałby owe skarby w krótkim czasie obejrzeć.
26 sierpnia 2022
ABC kultury polskiej: Ignacy Gogolewski – mistrz mowy polskiej
Artykuły
Wiele postaci literackich kojarzymy z aktorami, którzy wcielili się w role bohaterów wybitnych dzieł przeniesionych na duże lub małe ekrany. Jedną z takich postaci jest Ignacy Gogolewski, który zagrał Antka Borynę w serialu na podstawie powieści Władysława Reymonta «Chłopi» powstałym w latach 1971–1973 oraz jego wersji kinowej w reżyserii Jana Rybkowskiego z roku 1973.
29 lipca 2022
ABC kultury polskiej: Kaśka Sochacka – upór i talent
Artykuły
Upór, pracowitość, talent i odrobina szczęścia doprowadziły ją do popularności, dużej liczby fanów jej niezwykłego głosu oraz przyznania dwóch Fryderyków w 2022 r. za Fonograficzny Debiut Roku i za Album Roku Indie Pop za płytę «Ciche dni».
14 lipca 2022
ABC kultury polskiej: «Wiosna, ach to ty»
Artykuły
Radosne ćwierkanie ptaków, namacalne, rozleniwiające ciepło słonecznych promieni, pędzące po błękitnym niebie kawalkady już nie szarych chmur lecz białych, puchatych obłoków. Nowe pokłady energii, wszechobecna zieleń świeżych szat świata i nadzieje na lepsze jutro… Jak tu nie kochać wiosny? Z pewnością uwielbiali ją także polscy artyści przełomu XIX i XX wieku.
31 maja 2022
ABC kultury polskiej: Paweł Łoziński – reżyser w drodze
Artykuły
Paweł Łoziński to znany w Polsce reżyser, scenarzysta i producent interesujących filmów dokumentalnych. W wywiadzie dla internetowego radia «357» na pytanie: «Kim jesteś?» odpowiedział: «Człowiekiem w drodze».
24 maja 2022
Konopnicka: zawłaszczenia i rewizje
Artykuły
Była kobietą niezwykłą. Cechowała ją odwaga, determinacja, a przede wszystkim – niebywała ciekawość świata. Badacze jej życia i twórczości wiedzą to od dawna. Tymczasem większość osób przemierzających nazwane jej imieniem ulice ma w głowie zupełnie inny obraz. Staje im przed oczami matrona w długiej sukni, często w towarzystwie dzieci. Połączenie Matki Polki z narodowym wieszczem. 23 maja obchodzimy 180. rocznicę urodzin Marii Konopnickiej.
23 maja 2022
«Tam, gdzie grał – był teatr narodowy». Wspomnienie o Jerzym Treli
Artykuły
Był żywym pomnikiem teatru, a niektórzy mawiali wręcz, że «tam, gdzie gra Trela, tam jest teatr narodowy». Wybitny polski aktor Jerzy Trela zmarł 15 maja w Krakowie w wieku 80 lat.
18 maja 2022