ABC kultury polskiej: Kultowa trylogia
Artykuły

«Sami swoi», «Nie ma mocnych», «Kochaj albo rzuć» – kultowa polska trylogia, którą musisz obejrzeć.

W naszych kulturalnych rozważaniach sięgnijmy dziś do polskiej kinematografii. To nasz kolejny krok. Zróbmy go. Oglądajmy filmy. A najlepiej polskie komedie.

Na pierwszy ogień proponuję kultową trylogię: «Sami swoi» z roku 1967 (schyłek epoki Władysława Gomułki), «Nie ma mocnych» 1974 r. (początek epoki Edwarda Gierka) i «Kochaj albo rzuć» z 1977 r. (schyłek epoki Edwarda Gierka).

Sami swoi

Scenariusz do filmów napisał Andrzej Mularczyk, reżyserem był Sylwester Chęciński. W role Pawlaka i Kargula wcielili się Wacław Kowalski i Władysław Hańcza. Córkę Pawlaków zagrała Anna Dymna.

Film «Sami swoi» opowiada o losach repatriantów zza Buga – o rodzinach Pawlaków i Kargulów, pokłóconych jeszcze w czasach przedwojennych. Po II wojnie światowej zmuszone były do opuszczenia Kresów Wschodnich i osiedlenia się na Ziemiach Odzyskanych. Oczywiście los sprawił, że w nowym miejscu również zamieszkali obok siebie.

Geneza filmu ma prawdziwe podłoże. Andrzej Mularczyk zapamiętał, że jego stryj krzyknął do rodziny w pociągu: «Wysiadamy, bo tu nasze ludzie są», gdy jadąc z Boryczówki (wieś w rejonie trembowelskim w obwodzie tarnopolskim na Ukrainie) na Ziemie Odzyskane, zobaczył na łące krowę swojego sąsiada i krewnego, Mikołaja Polakowskiego.

Sukces filmu «Sami swoi» spowodował powstanie kontynuacji: «Nie ma mocnych» i «Kochaj albo rzuć».

Dlaczego można wielokrotnie oglądać trylogię Chęcińskiego? Przede wszystkim za kreacje Kargula i Pawlaka. Ale inne postaci są tutaj równie dopracowane. Mają swój wyrazisty charakter. Mamy tu wiele dialogów, które śmieszą nas nieustannie, nawet po tylu latach. Wydarzenia osadzone są w realiach dawnej wsi, z jej tradycjami, sposobem widzenia świata i tego, co jest ważne w życiu.

Trylogia Chęcińskiego się nie zestarzała i długo jeszcze świecić będzie jasno w dziesiątce najlepszych polskich kultowych komedii. W 2012 r. pierwsza część trylogii o repatriantach zza Buga «Sami swoi» znalazła się na szczycie rankingu najchętniej oglądanych polskich filmów telewizyjnych. Obejrzało ją 4,5 mln widzów.

Kargul i Pawlak od ponad dwudziestu lat mają swoje muzeum w Lubomierzu. Ekspozycja zawiera plakaty, płot oddzielający posesje głównych bohaterów, fragment muru z napisem «3 x NIE», ziemię z Krużewnik, sprzęty i urządzenia wykorzystywane w czasach powojennych przez osadników.

Polecam tę kultową trylogię z całego serca. Będziecie się jednocześnie śmiać i uczyć języka polskiego.

Wiesław PISARSKI,
nauczyciel skierowany przez ORPEG do pracy dydaktycznej w Kowlu

Na zachętę cytaty, które się nie starzeją:

Witia Pawlak: Toż to swojska krowa, tatko! Na całym świecie takiej nie ma, tylko w Krużewnikach! Przecie to Mućka – Kargulowa! Kargule tu są!
Kazimierz Pawlak: Bandyty! Ot, znaczy się, znaleźli my swoje miejsce.

«Klaczkę masz oźrebić, Witię bogato ożenić, a Pawła od maleńkości z karabinem oswajać… dopóki Kargul żyje».

«Sąd sądem, a sprawiedliwość musi być po naszej stronie».

«To już czwarta wojna w moim życiu, w tym dwie światowe!»

«A ja jej powiedziałam, że socjalizm to równość i coś tam jeszcze». 

Pawlak: «I uwierzyła?»

«Z bliska to masz ze trzy lata więcej».

«A na całe Kargulowe plemię i pole spuść, dobry Panie, wszystkie plagi egipskie. Tylko się nie pomyl i nas, Pawlaków, sąsiadów Kargulowych, nie doświadczaj, bo my się swojej miedzy trzymamy».

«Za demokracji wszystko niczyje».

«Rower poniemiecki, a kot z miasta Łodzi pochodzi».

«Pawlak: Kargul, podejdź no do płota!

Kargul: A na co?
Pawlak: Podejdź – jako i ja podchodzę.
Kargul: No podszedł. I co?
Pawlak: A teraz zdejm czapkie, jak i ja zdjął.
Kargul: A… a na co mnie to?
Pawlak: Na okoliczność. Że nasza wędrówka ludów już się zakończyła. I trzeba było wojny, żeby zdobyć pokój. A teraz… płacz. Władek! Nie wstydź się! Płacz! I tak nikt nie widzi. Wszystkie i tak płaczą. Władek!
Kargul: Kaźmirz! (…)
Kargul: A ty czego nie płaczesz?
Pawlak: A bo to ostatni raz się godzą? Patrzeć wolę».

CZYTAJ TAKŻE:

ABC KULTURY POLSKIEJ: CZARODZIEJSKI ŚWIAT JÓZEFA MEHOFFERA

ABC KULTURY POLSKIEJ: JACEK MALCZEWSKI – OBSESJA ŚMIERCI I PASJA ŻYCIA

ABC KULTURY POLSKIEJ: ARTUR GROTTGER – MALARZ NIEPODLEGŁEJ

ABC KULTURY POLSKIEJ: KOSSAKOWIE – DZIADEK, OJCIEC I SYN

ABC KULTURY POLSKIEJ: MAŁY WIELKI CZŁOWIEK – JAN MATEJKO

ABC KULTURY POLSKIEJ: A JAK ASAMBLAŻ

ABC KULTURY POLSKIEJ: B – JAK BEKSIŃSKI ZDZISŁAW

ABC KULTURY POLSKIEJ: C JAK JAN CYBIS

ABC KULTURY POLSKIEJ: D JAK DUNIKOWSKI XAWERY

ABC KULTURY POLSKIEJ: ERNO ERB – NIEZWYKŁY MALARZ ZWYCZAJNYCH LUDZI

ABC KULTURY POLSKIEJ: F JAK FAŁAT I FANGOR

Powiązane publikacje
ABC kultury polskiej: Skandaliści w sztuce
Artykuły
Od zawsze artyści poszukiwali nowych środków artystycznego wyrazu, ciekawszych form oraz obszarów, w których mogliby wytyczać ścieżki prowadząc swoich widzów w nieznane lub niejednoznaczne stany emocjonalne. Takie zabiegi światu wiadome są od lat.
23 września 2022
ABC kultury polskiej: Marian Kociniak – niezapomniany Grzegorz Brzęczyszczykiewicz
Artykuły
Szerokiej publiczności polskiej najbardziej znany jest z trylogii komediowej «Jak rozpętałem II wojnę światową», z legendarnego kabaretu Marcina Wolskiego «60 minut na godzinę», gdzie odtwarzał rolę Maniusia oraz z roli Murgrabi z serialu «Janosik».
08 września 2022
ABC kultury polskiej: Kuszenie Świętego Antoniego
Artykuły
Każdy turysta i rodowity mieszkaniec Krakowa ma szanse odwiedzić kilkadziesiąt muzeów oferujących bogate, interesujące a częstokroć unikalne zbiory. Oczywiście skrajną naiwnością wykazałby się ten, kto chciałby owe skarby w krótkim czasie obejrzeć.
26 sierpnia 2022
ABC kultury polskiej: Ignacy Gogolewski – mistrz mowy polskiej
Artykuły
Wiele postaci literackich kojarzymy z aktorami, którzy wcielili się w role bohaterów wybitnych dzieł przeniesionych na duże lub małe ekrany. Jedną z takich postaci jest Ignacy Gogolewski, który zagrał Antka Borynę w serialu na podstawie powieści Władysława Reymonta «Chłopi» powstałym w latach 1971–1973 oraz jego wersji kinowej w reżyserii Jana Rybkowskiego z roku 1973.
29 lipca 2022
ABC kultury polskiej: Kaśka Sochacka – upór i talent
Artykuły
Upór, pracowitość, talent i odrobina szczęścia doprowadziły ją do popularności, dużej liczby fanów jej niezwykłego głosu oraz przyznania dwóch Fryderyków w 2022 r. za Fonograficzny Debiut Roku i za Album Roku Indie Pop za płytę «Ciche dni».
14 lipca 2022
ABC kultury polskiej: «Wiosna, ach to ty»
Artykuły
Radosne ćwierkanie ptaków, namacalne, rozleniwiające ciepło słonecznych promieni, pędzące po błękitnym niebie kawalkady już nie szarych chmur lecz białych, puchatych obłoków. Nowe pokłady energii, wszechobecna zieleń świeżych szat świata i nadzieje na lepsze jutro… Jak tu nie kochać wiosny? Z pewnością uwielbiali ją także polscy artyści przełomu XIX i XX wieku.
31 maja 2022
ABC kultury polskiej: Paweł Łoziński – reżyser w drodze
Artykuły
Paweł Łoziński to znany w Polsce reżyser, scenarzysta i producent interesujących filmów dokumentalnych. W wywiadzie dla internetowego radia «357» na pytanie: «Kim jesteś?» odpowiedział: «Człowiekiem w drodze».
24 maja 2022
Konopnicka: zawłaszczenia i rewizje
Artykuły
Była kobietą niezwykłą. Cechowała ją odwaga, determinacja, a przede wszystkim – niebywała ciekawość świata. Badacze jej życia i twórczości wiedzą to od dawna. Tymczasem większość osób przemierzających nazwane jej imieniem ulice ma w głowie zupełnie inny obraz. Staje im przed oczami matrona w długiej sukni, często w towarzystwie dzieci. Połączenie Matki Polki z narodowym wieszczem. 23 maja obchodzimy 180. rocznicę urodzin Marii Konopnickiej.
23 maja 2022
«Tam, gdzie grał – był teatr narodowy». Wspomnienie o Jerzym Treli
Artykuły
Był żywym pomnikiem teatru, a niektórzy mawiali wręcz, że «tam, gdzie gra Trela, tam jest teatr narodowy». Wybitny polski aktor Jerzy Trela zmarł 15 maja w Krakowie w wieku 80 lat.
18 maja 2022