Dla wielu ludzi nazwisko niezwykłego malarza, jakim był Edward Okuń, kojarzyć się może przede wszystkim z tym, że był świadkiem zamachu na Gabriela Narutowicza i wraz z jednym z adiutantów prezydenta zatrzymał zamachowca Eligiusza Niewiadomskiego.
Tymczasem artysta uważany był za jednego z największych indywidualistów tworzących na przełomie XIX i XX wieku. Inspiracje twórcze czerpał ze sztuki włoskiego renesansu, własnej, ogromnej wrażliwości oraz nurtu secesji. Połączenie wszystkich tych elementów sprawiło, że malarz wypracował swój własny, niepowtarzalny styl. Nieco baśniowy, czasem nadmiernie dekoracyjny, z charakterystyczną dla siebie falistą linią rysunku, ale niebywale ujmujący, przenoszący widza w zupełnie inny wymiar. Poczynając od obrazu «Widok z okna», w którym artysta wykorzystuje motyw tak lubiany przez wielu ludzi – bezkresnej przestrzeni widzianej przez otwarte okno. Uchylone drzwi, bramy, niedomknięte furtki niosą w sobie ogromny ładunek symbolicznego przekazu. Jeśli do tego dołożymy fascynujące, świetliste, modulowane barwy, jakimi malarz się posługuje, osiągniemy efekt absolutnego zachwytu i oczarowania, taki sam, jak przy jednym z najbardziej rozpoznawalnych dzieł Okunia – «My i wojna».
Widok z okna
My i wojna
Jest taki obraz, znajdujący się na liście dzieł zaginionych artysty, «Autoportret z motylem», który znany jest jedynie z czarno-białych reprodukcji, nawiasem mówiąc nie najlepszej jakości. Na szczęście jednak ta mizerna jakość nie odbiera dziełu tego, co stanowi najważniejszy przekaz. Oto jawią się nam dwa światy, które współistnieją równolegle, nigdy się nie przecinając. Jeden z nich to rzeczywistość, a drugi to świat wyobraźni. Jeden to ten prawdziwy, mocno stąpający po ziemi, a drugi magiczny i wyrafinowany świat baśni. Jakże tu blisko do pełnego malarstwa symbolicznego i wspaniałej, dekoracyjnej i niezwykłej w swym przekazie secesji. Jasno widać, że ta magiczna przestrzeń jest malarzowi bardzo bliska. To w niej czuje się najlepiej, to ona pozwala mu na odcięcie od banalności i zła dnia codziennego. Charakterystycznym elementem twórczości Okunia, wynikającym niewątpliwie z ogromnej wrażliwości artysty, jest częste nawiązywanie do motywów związanych z muzyką – «Śmierć Paganiniego», «Cztery struny skrzypiec».
Podczas malowania artysta oddawał się tworzeniu w sposób absolutny i całkowity. Do namalowania obrazu lub ilustracji przygotowywał się z systematycznością i precyzją godną naukowca. Znana jest opowieść o tym, jak Okuń wymusił na wydawnictwie «Gebethner i Wolff» organizację i sfinansowanie wyjazdu do Egiptu po tym, jak wymieniona oficyna zleciła mu wykonanie ilustracji do książki «Faraon» Bolesława Prusa, albowiem sama lektura powieści dla malarza była absolutnie niewystarczająca.
Wyśmienitym podsumowaniem życia i twórczości Edwarda Okunia może być jego ostatni autoportret z żoną, obraz «My i wojna». Oto widzimy dwoje podążających przez świat wędrowców. W plątaninie drapieżnych, groźnych, niesamowitych, uskrzydlonych wężo-smoków maszerują Okuniowie. On, odziany w długą, czarną pelerynę, ukrywa pod jej połą swoją żonę. Chroni i odseparowuje ją od okrutnego, agresywnego świata. Jednak zło, za wszelką cenę próbuje przeniknąć do ich życia. Zło uosabia postać starej kobiety usiłującej wedrzeć się pod pelerynę i zmącić spokój idących ludzi. Na razie się jej to nie udaje. Ale jest cierpliwa i będzie czekać na dogodną okazję. Taka nadarzy się w pewien styczniowy dzień 1945 roku. Na ulicy w Skierniewicach, od przypadkowego strzału, zginie jeden z najbardziej niezwykłych polskich malarzy.
Gabriela WOŹNIAK-KOWALIK,
nauczycielka skierowana do Łucka i Kowla przez ORPEG
CZYTAJ TAKŻE:
ABC KULTURY POLSKIEJ: OLGA BOZNAŃSKA – «SZARA MALARKA»
ABC KULTURY POLSKIEJ: ANDRZEJ PĄGOWSKI – CHŁOPAK Z PLAKATEM
ABC KULTURY POLSKIEJ: SZTUKA JEST UCIECZKĄ
ABC KULTURY POLSKIEJ: WŁADYSŁAW PODKOWIŃSKI – MALARZ WIELU I TYLKO JEDNEGO OBRAZU
ABC KULTURY POLSKIEJ: ANDRZEJ WRÓBLEWSKI – BUNTOWNIK, LEGENDA POLSKIEJ SZTUKI WSPÓŁCZESNEJ
ABC KULTURY POLSKIEJ: WIECZNIE POSZUKUJĄCY TADEUSZ MAKOWSKI
ABC KULTURY POLSKIEJ: PIOTR MICHAŁOWSKI – ROMANTYK W SŁUŻBIE NIEPODLEGŁEJ
ABC KULTURY POLSKIEJ: JACEK MALCZEWSKI – OBSESJA ŚMIERCI I PASJA ŻYCIA
ABC KULTURY POLSKIEJ: ARTUR GROTTGER – MALARZ NIEPODLEGŁEJ
