ABC kultury polskiej: Edward Okuń – malarz nie(co) zapomniany
Artykuły

Dla wielu ludzi nazwisko niezwykłego malarza, jakim był Edward Okuń, kojarzyć się może przede wszystkim z tym, że był świadkiem zamachu na Gabriela Narutowicza i wraz z jednym z adiutantów prezydenta zatrzymał zamachowca Eligiusza Niewiadomskiego.

Tymczasem artysta uważany był za jednego z największych indywidualistów tworzących na przełomie XIX i XX wieku. Inspiracje twórcze czerpał ze sztuki włoskiego renesansu, własnej, ogromnej wrażliwości oraz nurtu secesji. Połączenie wszystkich tych elementów sprawiło, że malarz wypracował swój własny, niepowtarzalny styl. Nieco baśniowy, czasem nadmiernie dekoracyjny, z charakterystyczną dla siebie falistą linią rysunku, ale niebywale ujmujący, przenoszący widza w zupełnie inny wymiar. Poczynając od obrazu «Widok z okna», w którym artysta wykorzystuje motyw tak lubiany przez wielu ludzi – bezkresnej przestrzeni widzianej przez otwarte okno. Uchylone drzwi, bramy, niedomknięte furtki niosą w sobie ogromny ładunek symbolicznego przekazu. Jeśli do tego dołożymy fascynujące, świetliste, modulowane barwy, jakimi malarz się posługuje, osiągniemy efekt absolutnego zachwytu i oczarowania, taki sam, jak przy jednym z najbardziej rozpoznawalnych dzieł Okunia – «My i wojna».

ABC Widok

Widok z okna

ABC Myi wojna

My i wojna

Jest taki obraz, znajdujący się na liście dzieł zaginionych artysty, «Autoportret z motylem», który znany jest jedynie z czarno-białych reprodukcji, nawiasem mówiąc nie najlepszej jakości. Na szczęście jednak ta mizerna jakość nie odbiera dziełu tego, co stanowi najważniejszy przekaz. Oto jawią się nam dwa światy, które współistnieją równolegle, nigdy się nie przecinając. Jeden z nich to rzeczywistość, a drugi to świat wyobraźni. Jeden to ten prawdziwy, mocno stąpający po ziemi, a drugi magiczny i wyrafinowany świat baśni. Jakże tu blisko do pełnego malarstwa symbolicznego i wspaniałej, dekoracyjnej i niezwykłej w swym przekazie secesji. Jasno widać, że ta magiczna przestrzeń jest malarzowi bardzo bliska. To w niej czuje się najlepiej, to ona pozwala mu na odcięcie od banalności i zła dnia codziennego. Charakterystycznym elementem twórczości Okunia, wynikającym niewątpliwie z ogromnej wrażliwości artysty, jest częste nawiązywanie do motywów związanych z muzyką – «Śmierć Paganiniego», «Cztery struny skrzypiec».

Podczas malowania artysta oddawał się tworzeniu w sposób absolutny i całkowity. Do namalowania obrazu lub ilustracji przygotowywał się z systematycznością i precyzją godną naukowca. Znana jest opowieść o tym, jak Okuń wymusił na wydawnictwie «Gebethner i Wolff» organizację i sfinansowanie wyjazdu do Egiptu po tym, jak wymieniona oficyna zleciła mu wykonanie ilustracji do książki «Faraon» Bolesława Prusa, albowiem sama lektura powieści dla malarza była absolutnie niewystarczająca.

Wyśmienitym podsumowaniem życia i twórczości Edwarda Okunia może być jego ostatni autoportret z żoną, obraz «My i wojna». Oto widzimy dwoje podążających przez świat wędrowców. W plątaninie drapieżnych, groźnych, niesamowitych, uskrzydlonych wężo-smoków maszerują Okuniowie. On, odziany w długą, czarną pelerynę, ukrywa pod jej połą swoją żonę. Chroni i odseparowuje ją od okrutnego, agresywnego świata. Jednak zło, za wszelką cenę próbuje przeniknąć do ich życia. Zło uosabia postać starej kobiety usiłującej wedrzeć się pod pelerynę i zmącić spokój idących ludzi. Na razie się jej to nie udaje. Ale jest cierpliwa i będzie czekać na dogodną okazję. Taka nadarzy się w pewien styczniowy dzień 1945 roku. Na ulicy w Skierniewicach, od przypadkowego strzału, zginie jeden z najbardziej niezwykłych polskich malarzy.

Gabriela WOŹNIAK-KOWALIK,
nauczycielka skierowana do Łucka i Kowla przez ORPEG 

CZYTAJ TAKŻE:

ABC KULTURY POLSKIEJ: OLGA BOZNAŃSKA – «SZARA MALARKA»

ABC KULTURY POLSKIEJ: ANDRZEJ PĄGOWSKI – CHŁOPAK Z PLAKATEM

ABC KULTURY POLSKIEJ: SZTUKA JEST UCIECZKĄ

ABC KULTURY POLSKIEJ: WŁADYSŁAW PODKOWIŃSKI – MALARZ WIELU I TYLKO JEDNEGO OBRAZU

ABC KULTURY POLSKIEJ: ANDRZEJ WRÓBLEWSKI – BUNTOWNIK, LEGENDA POLSKIEJ SZTUKI WSPÓŁCZESNEJ

ABC KULTURY POLSKIEJ: WIECZNIE POSZUKUJĄCY TADEUSZ MAKOWSKI

ABC KULTURY POLSKIEJ: PIOTR MICHAŁOWSKI – ROMANTYK W SŁUŻBIE NIEPODLEGŁEJ

ABC KULTURY POLSKIEJ: JACEK MALCZEWSKI – OBSESJA ŚMIERCI I PASJA ŻYCIA

ABC KULTURY POLSKIEJ: ARTUR GROTTGER – MALARZ NIEPODLEGŁEJ

ABC KULTURY POLSKIEJ: KOSSAKOWIE – DZIADEK, OJCIEC I SYN

ABC KULTURY POLSKIEJ: MAŁY WIELKI CZŁOWIEK – JAN MATEJKO

Powiązane publikacje
ABC kultury polskiej: Ignacy Gogolewski – mistrz mowy polskiej
Artykuły
Wiele postaci literackich kojarzymy z aktorami, którzy wcielili się w role bohaterów wybitnych dzieł przeniesionych na duże lub małe ekrany. Jedną z takich postaci jest Ignacy Gogolewski, który zagrał Antka Borynę w serialu na podstawie powieści Władysława Reymonta «Chłopi» powstałym w latach 1971–1973 oraz jego wersji kinowej w reżyserii Jana Rybkowskiego z roku 1973.
29 lipca 2022
ABC kultury polskiej: Kaśka Sochacka – upór i talent
Artykuły
Upór, pracowitość, talent i odrobina szczęścia doprowadziły ją do popularności, dużej liczby fanów jej niezwykłego głosu oraz przyznania dwóch Fryderyków w 2022 r. za Fonograficzny Debiut Roku i za Album Roku Indie Pop za płytę «Ciche dni».
14 lipca 2022
ABC kultury polskiej: «Wiosna, ach to ty»
Artykuły
Radosne ćwierkanie ptaków, namacalne, rozleniwiające ciepło słonecznych promieni, pędzące po błękitnym niebie kawalkady już nie szarych chmur lecz białych, puchatych obłoków. Nowe pokłady energii, wszechobecna zieleń świeżych szat świata i nadzieje na lepsze jutro… Jak tu nie kochać wiosny? Z pewnością uwielbiali ją także polscy artyści przełomu XIX i XX wieku.
31 maja 2022
ABC kultury polskiej: Paweł Łoziński – reżyser w drodze
Artykuły
Paweł Łoziński to znany w Polsce reżyser, scenarzysta i producent interesujących filmów dokumentalnych. W wywiadzie dla internetowego radia «357» na pytanie: «Kim jesteś?» odpowiedział: «Człowiekiem w drodze».
24 maja 2022
Konopnicka: zawłaszczenia i rewizje
Artykuły
Była kobietą niezwykłą. Cechowała ją odwaga, determinacja, a przede wszystkim – niebywała ciekawość świata. Badacze jej życia i twórczości wiedzą to od dawna. Tymczasem większość osób przemierzających nazwane jej imieniem ulice ma w głowie zupełnie inny obraz. Staje im przed oczami matrona w długiej sukni, często w towarzystwie dzieci. Połączenie Matki Polki z narodowym wieszczem. 23 maja obchodzimy 180. rocznicę urodzin Marii Konopnickiej.
23 maja 2022
«Tam, gdzie grał – był teatr narodowy». Wspomnienie o Jerzym Treli
Artykuły
Był żywym pomnikiem teatru, a niektórzy mawiali wręcz, że «tam, gdzie gra Trela, tam jest teatr narodowy». Wybitny polski aktor Jerzy Trela zmarł 15 maja w Krakowie w wieku 80 lat.
18 maja 2022
Ochman – głos Polski prosto z Ameryki
Artykuły
Syn Polaków od lat mieszkających w USA wraca do Polski studiować śpiew solowy, dla sprawdzenia zgłasza się do telewizyjnego talent show i wygrywa. Oto Krystian Ochman – młody muzyk, który reprezentował Polskę w konkursie Eurowizja 2022 w Turynie, zdobywając dla nas 12. miejsce.
16 maja 2022
ABC kultury polskiej: Bez reszty oddany teatrowi
Artykuły
Kiedy ten wielki aktor umierał na serce 22 lutego 1992 r. w Teatrze Nowym w Poznaniu, jego ostatnie słowa były cytatem z «Króla Leara» Williama Shakespeare’a.
12 maja 2022
ABC kultury polskiej: Wacław Szymanowski – artysta, który wyrzeźbił muzykę
Artykuły
Konkurs Chopinowski za każdym razem rozpala do czerwoności emocje melomanów. Wiem coś na ten temat, albowiem, jak wielu podobnych mi ludzi, zawsze z wypiekami na twarzy oczekuję na werdykt jury. Przy tej okazji, wcześniej czy później, na ekranie telewizora musi pojawić się jedna z najbardziej znanych i rozpoznawalnych rzeźb.
19 kwietnia 2022