Na XX wieku ciążą największe przestępstwa ludzkości. Człowiek wobec człowieka pozostawał wilkiem. Dwie wojny, dwa totalitarne systemy, zagłada narodu żydowskiego, zimna wojna, użycie broni nuklearnej, niemieckie obozy zagłady i sowiecki GUŁAG, Wielki Głód na Ukrainie, czystki, prześladowanie przeciwników systemu komunistycznego.
Gustaw Herling-Grudziński został pisarzem zbierając swoje wspomnienia z «nieludzkiej ziemi», pisząc o jednym z systemów totalitarnych minionego wieku, który chciał zniszczyć człowieka. W latach 1940–1942 przebywał najpierw w więzieniu w Witebsku, potem w łagrze w Jercewie, następnie poprzez Wołogdę dotarł do Ługowoje w Kazachstanie i został wcielony do Armii Andersa.
«Inny świat» został wydany w roku 1951 w Londynie i należał do tzw. literatury emigracyjnej, czyli książek, które nie mogły ukazać się w Polsce ze względu na komunistyczną cenzurę. Jest to lektura obowiązkowa dla każdego, kto zastanawia się nad tym, co to znaczy być człowiekiem. Gdzie są granice człowieczeństwa, moralności, litości, sumienia, uczciwości i godności ludzkiej. Każe zastanowić się czytelnikowi także nad tym, jak my zachowalibyśmy się w rzeczywistości sowieckich łagrów: pracując ponad siły, głodując, będąc niszczonym na każdym kroku, by stać się człowiekiem złagrowanym, który zapomina, że może istnieć normalny świat, gdzie panują ludzkie zasady i normy etyczne.
«Spośród wielu książek, jakie czytałem na temat przeżyć ofiar więzień i obozów sowieckich, «Inny świat» Gustawa Herlinga zrobił na mnie największe wrażenie i jest najlepiej napisany. Posiada on spotykaną w bardzo rzadkim stopniu siłę prostego i żywego opisu i jest rzeczą zupełnie niemożliwą zakwestionować w jakimkolwiek miejscu jego prawdomówność» – napisał Bertrand Russell.
Gustaw Herling-Grudziński znany jest też ze swoich interesujących opowiadań. Warto polecić do przeczytania tom «Wieża i inne opowiadania» z roku 1988, które stały się debiutem Grudzińskiego jako pisarza w Polsce. W swoich utworach zmusza czytelnika do rozważań nad kondycją człowieka, namysłu nad tym, co jest dobrem, a co złem, jakie jest jego miejsce i przeznaczenie w tym świecie jako samotnej jednostki walczącej o zaistnienie i przetrwanie w każdy możliwy sposób. Każe zastanowić się nad ciemnymi i jasnymi stronami naszych działań jako ludzi, godzenia się na życie takie, jakie jest wokół nas, pogodzenia się ze śmiercią i utratą tego, co dla nas najważniejsze. Pisarz sięga do naszych doświadczeń metafizycznych i transcendentalnych.
Trzeba też sięgnąć do jego «Dziennika pisanego nocą», który tworzył od roku 1971 do samej śmierci. Opowiada w nim o swoich lekturach, o malarstwie, spotkaniach literackich, podróżach, fragmentach swojej biografii. Autor wraca w «Dzienniku» też do «Innego świata», który naznaczył go niezatartym piętnem do samego końca życia.
Gustaw Herling-Grudziński. Zdjęcie zrobione w więzieniu w Grodnie w 1940 r. Źródło: Wikipedia.
Przez większość życia Grudziński odczuwał na własnej skórze niszczącą siłę komunizmu. Uważał, że walczyć z nim musi każdy pisarz. «Cóż zaś dzisiaj – po uwolnieniu Europy od koszmaru hitlerowskiego niewolnictwa – istnieje bardziej ludzkiego i godnego najwyższych wysiłków pisarskich, niż uwolnić ją od widma niewolnictwa komunistycznego? Póki choć jeden wolny i uczciwy pisarz potrafi utrzymać pióro w ręce, powinien uderzać nim bezlitośnie w zbrodnie grobu katyńskiego, lochów Łubianki i katorgi obozów, pamiętając, że w każdym ułamku sekundy, w którym na białej karcie papieru pisze jedno zaledwie słowo, setki upadających z wycieńczenia cieni ludzkich zaświadcza swoim życiem o prawdziwości jego na białych równinach Syberii i Kołymy. Gdzie znajdzie pisarz naprawdę wart tego imienia prostszy i bardziej ludzki cel dla swojej twórczości w naszych czasach pogardy» –powiedział Gustaw Herling-Grudziński podczas wręczenia mu w 1951 r. Nagrody Stowarzyszenia Kombatantów.
Obelisk poświęcony Gustawowi Herlingowi-Grudzińskiemu, odsłonięty we wrześniu 2009 r. w miejscowości Jercewo, gdzie znajdował się łagier, w którym pisarz był więziony. Źródło: Wikipedia.
Gustawa Herlinga-Grudzińskiego można nazwać realistą, metafizykiem, moralistą, wojownikiem walczącym z komunizmem, pisarzem szukającym jasnej strony zakamarków duszy ludzkiej, pisarzem pełnym nadziei, że dobro jednak będzie w człowieku zwyciężać, a świat trwać dzięki dobrym ludziom.
Wiesław PISARSKI,
nauczyciel języka polskiego skierowany do Kowla przez ORPEG
CZYTAJ TAKŻE:
ABC KULTURY POLSKIEJ: KRZYSZTOF KIEŚLOWSKI – RZEMIEŚLNIK FILMU
ABC KULTURY POLSKIEJ: SIĘGNIJ DO SERCA POLSKIEJ MUZYKI ROZRYWKOWEJ
ABC KULTURY POLSKIEJ: «MIŚ» I «PSY», CZYLI «TEN W LUSTRZE TO NIESTETY JA»
ABC KULTURY POLSKIEJ: KULTOWA TRYLOGIA
ABC KULTURY POLSKIEJ: REJS DONIKĄD W OPARACH SOCJALISTYCZNYCH ABSURDÓW
ABC KULTURY POLSKIEJ: MASZ OCHOTĘ NA KOGEL-MOGEL?
ABC KULTURY POLSKIEJ: MAREK EDELMAN – NAJSZLACHETNIEJSZY Z NAJSZLACHETNIEJSZYCH
