W latach 1939–1941 na terenach okupowanych przez Armię Czerwoną od 17 września 1939 r., do więzień radzieckich trafiło wielu mieszkańców środkowych regionów Polski, którzy uciekali tu przed okupacją niemiecką. Był wśród nich także nauczyciel Edmund Welzandt.
Edmund Welzandt urodził się w 1908 r. w Berlinie. Jego ojciec Kazimierz Welzandt pracował jako stolarz w jednej z berlińskich fabryk. W 1918 r. rodzina przeprowadziła się do Poznania, gdzie ojciec nadal pracował w zawodzie. Matka Edmunda, Halina Welzandt (ur. w 1888 r.), wychowywała pięcioro dzieci – Edmunda, Waleriana (ur. w 1914 r.), Leokadię (ur. w 1907 r.), Irenę (ur. w 1915 r.) i Anila (ur. w 1928 r.). W 1935 r. ojciec Edmunda zmarł.
Podstawowe wykształcenie chłopiec zaczął zdobywać, kiedy rodzina mieszkała w Niemczech. Później do 1923 r. uczył się w Poznaniu. W tymże roku Edmund Welzandt dostał się na uczelnię pedagogiczną, którą ukończył w 1928 r.
Pierwszym miejscem zatrudnienia młodego nauczyciela była szkoła we wsi Jarząbkowo w województwie poznańskim (obecnie województwo wielkopolskie). W 1930 r. przeprowadził się do Wrześni, a później do Orzeszkowa w Wielkopolsce. Do sierpnia 1939 r. kilka razy zmieniał szkoły.
Z nieznanych nam powodów Edmund Welzandt nie służył w Wojsku Polskim i prawdopodobnie dlatego nie trafił na wojnę niemiecko-polską we wrześniu 1939 r. Natomiast w pierwszych dniach września otrzymał od władz lokalnych nakaz ewakuacji. Przez Warszawę i Radzymin wraz z innymi uchodźcami Edmund dotarł do Bełżca, a stamtąd na granicę niemiecko-radziecką, która powstała w czasie ich podróży na wschód.
Podczas jednego z przesłuchań Edmund Welzandt powiedział, że zatrzymano ich po niemieckiej stronie granicy na dwie godziny i dopiero kiedy uzbierało się ponad 30 uchodźców, przepuszczono w kierunku Rawy Ruskiej. Radziecka straż graniczna zatrzymała ich, aby dowiedzieć się, dlaczego przekraczają granicę i zapisać dane osobowe. Edmund powiedział, że jedzie na terytorium ZSRR, aby zobaczyć się z teściem.
Z Rawy Ruskiej pociągiem przybył do Lwowa, a stamtąd do Smygi, gdzie mieszkał jego teść. Było to 15 października 1939 r. Edmund planował, że wkrótce do niego dołączy jego żona Halina (ur. w 1914 r.), ale nie udało się jej wyjechać z niemieckiej strefy okupacyjnej. W Smydze Edmund zatrudnił się w suszarni w fabryce sklejki.
Do rówieńskiego więzienia były nauczyciel trafił 22 czerwca 1940 r., kiedy został aresztowany przez Werbski Oddział Rejonowy NKWD.
Oskarżono go o nielegalne przekroczenie granicy. Funkcjonariusze NKWD zarzucali więźniowi szpiegostwo na rzecz Niemiec, a także to, że chciał wrócić do Generalnego Gubernatorstwa, aby zabrać do siebie żonę, czego wcale nie ukrywał. Wszystko to traktowano jako przestępstwa z art. 80 Kodeksu Karnego ZSRR.
Na mocy decyzji Kolegium Specjalnego NKWD z dnia 26 września 1940 r. Edmund Welzandt został skazany na trzy lata obozów pracy. Karę odbywał w obozie «Kargopolłag».
Na stronie kresy-siberia.org znaleźliśmy informację o tym, że Edmund Welzandt, ur. w 1908 r., służył w 13 kompanii zaopatrzenia II Korpusu Polskiego we Włoszech, czyli w Armii Andersa. Przypuszczamy, że chodzi o bohatera tego tekstu. Jego dalsze losy nie są nam znane.
Tetiana SAMSONIUK
P. S.: Materiały rubryki «Ocaleni od zapomnienia» zostały opracowane przez Tetianę Samsoniuk na podstawie akt radzieckich organów ścigania, przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, w zbiorach Zarządu KGB Ukraińskiej SRR w Obwodzie Rówieńskim (1919–1957) oraz w Archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Będziemy wdzięczni, jeżeli odezwą się Czytelnicy, krewni lub bliscy bohaterów naszej rubryki, którzy posiadają o nich dodatkowe informacje.
CZYTAJ TAKŻE:
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JAN BLAIKE
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: WŁADYSŁAW DROZD
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JÓZEF HERDUŚ
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: GLIB NICKIEWICZ
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: EUGENIUSZ BYLINA
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: MAGDALENA DZIERŻAK
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: STANISŁAW OSTROWSKI
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JAN KRÓL
OCALENI OD ZAPOMNIENIA: ALFRED AUSOBSKI
