ABC kultury polskiej: «Miś» i «Psy», czyli «Ten w lustrze to niestety ja»
Artykuły

Jeśli interesujesz się polskim filmem, te obrazy powinieneś poznać, nie tylko ze względu na wspaniałe role polskich aktorów, ale też dlatego, że wpisały się one na stałe w świadomość kilku pokoleń Polaków.

Co łączy «Misia» i «Psy»? Dlaczego o filmach mających tak różne stylistyki można pisać pod jednym tytułem, w jednym artykule? Dlaczego są arcydziełami?

Obraz Stanisława Barei zatytułowany «Miś» powstał w roku 1980. Był satyrą na absurdy życia w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Tytułowy, słomiany miś jest symbolem bylejakości, szarości, długich kolejek, tymczasowości życia w socjalistycznym świecie. Możemy zobaczyć, jak w kiosku sprzedaje się mięso spod lady, a w barze mlecznym sztućce są przytwierdzone łańcuchami do stołów tak, żeby nikt ich nie ukradł. Na lotnisku Okęcie widzimy tabliczkę, że najbliższy taras widokowy znajduje się we Wrocławiu.

ABC Mis Psy 1

Film Władysława Pasikowskiego «Psy» powstał w roku 1992. Opowiada o mrocznych latach przełomu, gdy milicję zamieniono na policję, o czasie, kiedy milicjanci musieli przejść weryfikację i zdecydować, co dalej robić ze sobą.

Reżyserowi udało się w ramach dobrze poprowadzonego wątku sensacyjnego ukazać dużą część prawdy o latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku – o przejściu ze świata absurdu socjalistycznego w świat kapitalistyczno-mafijnego przełomu, porachunków gangsterskich, oczerniania się i wybielania, palenia i niszczenia dokumentów, oszustw, handlu narkotykami i kradzionymi samochodami.

ABC Mis Psy 3

Co może łączyć te dwa różne obrazy? Są one opowieścią o nas samych z lat, które istnieją już wyłącznie w naszej pamięci. Komedia «Miś» w swej karykaturalno-kabaretowej formie ukazuje nas wpisanych w ramy absurdalnego socjalistycznego życia, a «Psy» przedstawiają lata dziewięćdziesiąte, lata polskich przemian, jako pozbawione moralności szukanie szybkiego wzbogacenia się, czas przekrętów i oszustw. Po szarzyźnie przychodzi wolność i z tą wolnością trzeba coś zrobić. Odnaleźć się, zachować moralność lub ją utracić, spalić ubeckie papiery lub je zachować, współpracować z komunistami czy odciąć się od nich, być dalej uczciwym lub ukraść pierwszy milion i potem zostać biznesmenem.

«Miś» ma formę kabaretowych skeczy z socjalizmu z główną rolą Stanisława Tyma jako Ryszarda Ochódzkiego, a «Psy» są bardzo dobrym filmem sensacyjnym ze świetną rolą Bogusława Lindy. «Miś» jest epopeją, w której widzimy się w krzywym zwierciadle Barei z lat «najlepszego ustroju na świecie», a «Psy» epopeją pierwszych lat odzyskiwania wolności, dzikiego kapitalizmu, przemian ustrojowych, wyborów moralnych, życia mafijnego, szybkiego bogacenia się najsprytniejszych, brudnego zdobywania pieniędzy, powiązania świata sędziowskiego z przestępczym oraz odnajdowania się dawnych ubeków w nowej rzeczywistości.

Pasikowski zrobił świetny film sensacyjny z bogatym tłem dotyczącym przemiany jedynie słusznego ustroju na świat, w którym rządzi przemoc, a Bareja świetny obraz komediowy o tym, dlaczego socjalizm musiał upaść. Obaj nie skoncentrowali się tylko na fabule, ale przedstawili całe tło społeczno-obyczajowe, w jakim dzieje się akcja i rozgrywają perypetie bohaterów. Zarówno Ryśka, jak i Franza darzymy sympatią, mimo, że jeden robi przekręty jako prezes klubu «Tęcza», a drugi jest ubekiem, który strzelał do Polaków, pałował rodaków i teraz pali dokumenty mówiące o tym, co system robił z ludźmi.

W filmach są dwie przejmujące sceny: w «Misiu», kiedy Ewa Bem śpiewa pastorałkę o Jezusie, miś spada na ziemię i roztrzaskuje się, a w «Psach», kiedy ubecy niosą na ramionach pijanego kolegę i śpiewają «Balladę o Janku Wiśniewskim». W obu słyszymy chichot historii, która śmieje się z ludzkich marzeń i pragnień, z nadziei na lepszy, sprawiedliwszy świat.

Oba dzieła trochę inaczej, ale wiele mówią o nas - Polakach. Polecam je koneserom i miłośnikom kina polskiego. Te obrazy zasłużyły nie tylko na Oskara, ale na nieustanne przypominanie, bo «Tradycja to dąb, który tysiąc lat rósł w górę. Niech nikt kiełka małego z dębem nie przymierza. Tradycja naszych dziejów jest warownym murem; to jest właśnie kolęda, świąteczna wieczerza, to jest ludu śpiewanie, to jest ojców mowa, to jest nasza historia, której się nie zmieni. A to, co dookoła powstaje od nowa, to jest nasza codzienność, w której my żyjemy».

Wiesław PISARSKI,
nauczyciel języka polskiego skierowany przez ORPEG do pracy dydaktycznej w Kowlu

Kultowe cytaty:

«Miś»:

«Właśnie do ciebie dzwonię, żeby ci powiedzieć, że nie mogę z tobą rozmawiać».

«Jedziecie do stolicy kraju kapitalistycznego. Który to kraj ma być może nawet tam i swoje... plusy. Rozchodzi się jednak o to, żeby te plusy nie przesłoniły wam minusów!»

«Klient w krawacie jest mniej awanturujący się».

«– Bardzo porządna dziewczyna.
– Trudno, co robić».

«Psy»:

«– Czy jest pan gotów stać na straży porządku prawnego, odnowionej, demokratycznej Rzeczpospolitej Polskiej?
– Bezapelacyjnie, do samego końca... mojego lub jej...»

«Nazywam się major Bień i mam stopień majora. Od wczoraj jesteście moimi podwładnymi, a ja jestem waszym bezpośrednim przełożonym. Teraz jesteście w policji, a nie w ubecji. Wiecie jaka jest różnica? W ubecji nic się nie robiło i brało się za to duże pieniądze, a w policji trzeba będzie harować non-stop i nie będzie za to żadnych kokosów. Nikt nie będzie tu miał trzydziestu nagan, bo po drugiej wyleci na zbity pysk i teść generał nie pomoże».

CZYTAJ TAKŻE:

ABC KULTURY POLSKIEJ: KULTOWA TRYLOGIA

ABC KULTURY POLSKIEJ: REJS DONIKĄD W OPARACH SOCJALISTYCZNYCH ABSURDÓW

Powiązane publikacje
ABC kultury polskiej: Skandaliści w sztuce
Artykuły
Od zawsze artyści poszukiwali nowych środków artystycznego wyrazu, ciekawszych form oraz obszarów, w których mogliby wytyczać ścieżki prowadząc swoich widzów w nieznane lub niejednoznaczne stany emocjonalne. Takie zabiegi światu wiadome są od lat.
23 września 2022
ABC kultury polskiej: Marian Kociniak – niezapomniany Grzegorz Brzęczyszczykiewicz
Artykuły
Szerokiej publiczności polskiej najbardziej znany jest z trylogii komediowej «Jak rozpętałem II wojnę światową», z legendarnego kabaretu Marcina Wolskiego «60 minut na godzinę», gdzie odtwarzał rolę Maniusia oraz z roli Murgrabi z serialu «Janosik».
08 września 2022
ABC kultury polskiej: Kuszenie Świętego Antoniego
Artykuły
Każdy turysta i rodowity mieszkaniec Krakowa ma szanse odwiedzić kilkadziesiąt muzeów oferujących bogate, interesujące a częstokroć unikalne zbiory. Oczywiście skrajną naiwnością wykazałby się ten, kto chciałby owe skarby w krótkim czasie obejrzeć.
26 sierpnia 2022
ABC kultury polskiej: Ignacy Gogolewski – mistrz mowy polskiej
Artykuły
Wiele postaci literackich kojarzymy z aktorami, którzy wcielili się w role bohaterów wybitnych dzieł przeniesionych na duże lub małe ekrany. Jedną z takich postaci jest Ignacy Gogolewski, który zagrał Antka Borynę w serialu na podstawie powieści Władysława Reymonta «Chłopi» powstałym w latach 1971–1973 oraz jego wersji kinowej w reżyserii Jana Rybkowskiego z roku 1973.
29 lipca 2022
ABC kultury polskiej: Kaśka Sochacka – upór i talent
Artykuły
Upór, pracowitość, talent i odrobina szczęścia doprowadziły ją do popularności, dużej liczby fanów jej niezwykłego głosu oraz przyznania dwóch Fryderyków w 2022 r. za Fonograficzny Debiut Roku i za Album Roku Indie Pop za płytę «Ciche dni».
14 lipca 2022
ABC kultury polskiej: «Wiosna, ach to ty»
Artykuły
Radosne ćwierkanie ptaków, namacalne, rozleniwiające ciepło słonecznych promieni, pędzące po błękitnym niebie kawalkady już nie szarych chmur lecz białych, puchatych obłoków. Nowe pokłady energii, wszechobecna zieleń świeżych szat świata i nadzieje na lepsze jutro… Jak tu nie kochać wiosny? Z pewnością uwielbiali ją także polscy artyści przełomu XIX i XX wieku.
31 maja 2022
ABC kultury polskiej: Paweł Łoziński – reżyser w drodze
Artykuły
Paweł Łoziński to znany w Polsce reżyser, scenarzysta i producent interesujących filmów dokumentalnych. W wywiadzie dla internetowego radia «357» na pytanie: «Kim jesteś?» odpowiedział: «Człowiekiem w drodze».
24 maja 2022
Konopnicka: zawłaszczenia i rewizje
Artykuły
Była kobietą niezwykłą. Cechowała ją odwaga, determinacja, a przede wszystkim – niebywała ciekawość świata. Badacze jej życia i twórczości wiedzą to od dawna. Tymczasem większość osób przemierzających nazwane jej imieniem ulice ma w głowie zupełnie inny obraz. Staje im przed oczami matrona w długiej sukni, często w towarzystwie dzieci. Połączenie Matki Polki z narodowym wieszczem. 23 maja obchodzimy 180. rocznicę urodzin Marii Konopnickiej.
23 maja 2022
«Tam, gdzie grał – był teatr narodowy». Wspomnienie o Jerzym Treli
Artykuły
Był żywym pomnikiem teatru, a niektórzy mawiali wręcz, że «tam, gdzie gra Trela, tam jest teatr narodowy». Wybitny polski aktor Jerzy Trela zmarł 15 maja w Krakowie w wieku 80 lat.
18 maja 2022