«Od najmłodszych lat rysowałem, malowałem, pisałem wiersze. Nadal to robię. Stworzyłem kilkaset fotografii, kilkanaście murali, kilkadziesiąt okładek, kilkaset portretów, kilka tysięcy rysunków, ale najbardziej dumny jestem z ponad 1300 plakatów» – tak o sobie mówi artysta grafik Andrzej Pągowski.
Jest jednym z największych mistrzów polskiego plakatu, a jego prace na zawsze zrosły się z filmami m.in. Andrzeja Wajdy, Krzysztofa Kieślowskiego, Juliusza Machulskiego. Trafiły też do kolekcji m.in. Centrum Pompidou w Paryżu, Muzeum Wiktorii i Alberta w Londynie i Museum of Modern Art w Nowym Jorku. Jednocześnie Andrzej Pągowski pomagał zaprojektować malowanie ogonów samolotów LOT-u oraz kręcił teledyski dla polskich gwiazd. Diagnoza? Niewątpliwie artystyczne ADHD.
Andrzej Pągowski to jeden z najbardziej znanych polskich grafików i plakacistów wywodzących się z tzw. «polskiej szkoły plakatu». Zanim jednak na zawsze, w rzeczywistości, utrwaliła się ta nazwa oraz wszelkie dokonania artystyczne z tym związane, tacy artyści jak Jan Lenica, Eryk Lipiński, Jan Młodożeniec czy Franciszek Starowieyski przeszli długą i żmudną drogę. Nim więc przybliżymy postać samego artysty warto kilka słów napisać o tym, czym była owa szkoła.
O trudnych początkach sztuki medialnej jaką jest plakat niech zaświadczy pewna anegdota. Po wojnie spotkało się dwóch malarzy: Lipiński z Tomaszewskim. Mówi Lipiński do Tomaszewskiego: «Wiesz co, mam fajny pomysł, będziemy robili plakaty filmowe». Tomaszewskiego mało zawał nie zabił. Powiedział: «Jak to będziemy robili plakaty filmowe? My? Prawdziwi artyści? To jest niemożliwe».
Plakat jako forma przekazu łączący w sobie elementy graficzne oraz informację tekstową, należy do tzw. grafiki użytkowej. Najczęściej ukryte są w nim zróżnicowane znaczeniowo, wielowarstwowe treści, jest pełen symboliki, aluzji i niedomówień, które w sposób groteskowy, a częstokroć zabawny potrafią mówić także o rzeczach smutnych. Poważna refleksja pojawia się i towarzyszy tematom pozornie banalnym i błahym. Ta forma wizualnego przekazu towarzyszyła Polakom w najtrudniejszych i najważniejszych chwilach. Przez dziesięciolecia plakat agitował, nawoływał, mobilizował, kiedy indziej cieszył się chwilami wolności, czy po prostu upragnioną normalnością. Jako medium niezwykle aktywne i stosunkowo tanie, był barometrem zmian, napięć oraz nastrojów społecznych. W czasach, gdy państwowość była zagrożona lub po prostu jej nie było, przypominał o tradycji, wplatając w treści informacyjne czy reklamowe motywy ludowe i regionalne.
W przeciwieństwie do tego, jak zawód projektanta oraz rolę posteru definiował znany francuski designer Cassandre plakat polski wyzwolił się od surowych oraz bezwzględnych praw reklamy i konkurencji, graficy nie byli już tylko rzemieślnikami na usługach firm. Efektem tego, niejednoznaczna pozycja plakatu, umiejscowiona pomiędzy sztuką a prozaiczną użytkowością, przesunęła się zdecydowanie w stronę sztuki, a artyści mogli skupić się wyłącznie na formie i to w dodatku takiej, jaką dyktował im własny gust, wyobraźnia i dojrzałość plastyczna.
Charakterystyczne dla polskiej szkoły plakatu artystyczne środki wyrazu to: sugestia, skróty pojęciowe, skojarzenia, metafora, aluzje i bardzo lubiane podteksty. Często wykorzystywanymi przez grafików elementami są też odniesienia do ludzkich instynktów – erotyki, strachu, macierzyństwa. Język przekazu sprawiał, że plakat polski był i jest niesłychanie intrygujący, a jednocześnie nie do końca zrozumiały bez odpowiedniej wiedzy o realiach lub historycznych analogiach. Taki sposób posługiwania się grafiką wciąż mobilizuje odbiorcę i nieustająco podwyższa poprzeczkę intelektualną.
Szansa uzewnętrznienia własnego indywidualnego odczuwania, widzenia świata oraz intelektu stała się zasadą i właściwie pozostała najważniejszą cechą rozpoznawczą polskiej szkoły plakatu, jednocześnie jednak stanowi klamrę łączącą prace wykonane w rozmaitych stylach i technikach. «Wszystko polega na umiejętności zagrania cudzego tematu po swojemu» – to stwierdzenie jednego z najbardziej znanych polskich grafików, Lenicy, stało się wyznacznikiem numer jeden dobrego plakatu.
Przedstawicielem tego właśnie nurtu w sztuce jest urodzony 19 kwietnia 1953 r. w Warszawie Andrzej Pągowski. «Zdobył kilkadziesiąt laurów w konkursie «Najlepszy Plakat Warszawy», kilkakrotnie zwyciężał w konkursie na Najpopularniejszy Plakat Miesiąca, był wielokrotnie nagradzany i wyróżniany w konkursach magazynu «The Hollywood Reporter» na Najlepszy Plakat Filmowy i Telewizyjny w Los Angeles (tzw. plakatowe Oscary) oraz w Międzynarodowym Konkursie na Plakat Filmowy w Chicago» – czytamy o nim w tekście Sylwii Giżkiej na portalu Culture.pl.
Pągowski kojarzony jest zawsze z dynamicznymi kompozycjami zapowiadającymi ważne wydarzenia kulturalne typu Europejski Festiwal Filmowy lub festiwal Camerimage. To także specjalista od nietypowych, ale łatwo zapadających w pamięć kampanii społecznych np. «Młodość bez papierosa» – plakat «Palę więc śmierdzę». Jego rysunki, charakteryzują się brawurowym, żywiołowym, wręcz wybiegającym z ram gestem. On sam należy do grona niezwykle oryginalnych i niczym nieograniczających się twórców.
Zrzut ekranowy ze strony https://pagowski.pl
W jego pracach niezwykłą i jak sam artysta wyznaje inspirującą rolę odgrywają kobiety, a także symbole erotyczne. Wszystkim zainteresowanym życiem i twórczością tego wyjątkowego artysty polecam znakomity wywiad rzekę – «Być jak Pągowski», jaki przeprowadziła z grafikiem jedna z najlepszych polskich dziennikarek Dorota Wellman.
Gabriela WOŹNIAK-KOWALIK,
nauczycielka skierowana do Łucka i Kowla przez ORPEG
CZYTAJ TAKŻE:
ABC KULTURY POLSKIEJ: SZTUKA JEST UCIECZKĄ
ABC KULTURY POLSKIEJ: WŁADYSŁAW PODKOWIŃSKI – MALARZ WIELU I TYLKO JEDNEGO OBRAZU
ABC KULTURY POLSKIEJ: ANDRZEJ WRÓBLEWSKI – BUNTOWNIK, LEGENDA POLSKIEJ SZTUKI WSPÓŁCZESNEJ
ABC KULTURY POLSKIEJ: WIECZNIE POSZUKUJĄCY TADEUSZ MAKOWSKI
ABC KULTURY POLSKIEJ: PIOTR MICHAŁOWSKI – ROMANTYK W SŁUŻBIE NIEPODLEGŁEJ
ABC KULTURY POLSKIEJ: JACEK MALCZEWSKI – OBSESJA ŚMIERCI I PASJA ŻYCIA
ABC KULTURY POLSKIEJ: ARTUR GROTTGER – MALARZ NIEPODLEGŁEJ
