ABC kultury polskiej: Olga Boznańska – «szara malarka»
Artykuły

Jest taki obraz Boznańskiej zatytułowany «W pracowni» (namalowany w roku 1897, obecnie w Muzeum Narodowym w Krakowie) przez niektórych znawców sztuki interpretowany jako kod i klucz do biografii artystki.

To nieco tajemnicze i mroczne dzieło przedstawia schowaną w kącie pracowni, za sztalugami i obrazami, małą, trochę przestraszoną, a trochę nieśmiałą dziewczynkę. Mimo ciemnych barw, przeplatanych jedynie smugami złota, z płótna patrzą na widza czarne, przenikliwe oczy. Jasna twarz dziecka, emanująca smutkiem, rezygnacją i lękiem jest odbiciem uczuć artystki.

Boznanska 01

W pracowni. 1897

«Boznańska gasi wielu współczesnych sobie artystów, bardziej w jej czasach niż ona błyszczących, bardziej widocznych. Bo – parafrazując Prousta – «z głębszymi darami łączyła dar, który posiada niewielu malarzy; (…) ten, że używała barw nie tylko tak trwałych, ale tak własnych, iż jak czas nie zmienia ich świeżości, tak uczniowie naśladujący ich wynalazcę, a nawet mistrze, którzy go przewyższyli, nie zaćmiewają ich oryginalności» (Paweł Taranczewski).

Olga Boznańska była malarka wyjątkową. Po pierwsze udało się jej wedrzeć na szczyt dziedziny sztuki opanowanej w jej czasach prawie wyłącznie przez mężczyzn. Po drugie zaś, w jej obrazach jest coś niezwykłego, ktoś mógłby śmiało powiedzieć, że jej prace nie mają tematów, takich jakie znajdziemy u Matejki czy Malczewskiego. Jednak to, co zajmuje świadomość malarską artystki, co ujawnia się w portretach, pejzażach lub martwych naturach, co Boznańską interesuje najbardziej, to «Duch» obecny w świecie.

Olga Boznańska przyszła na świat 15 kwietnia 1865 r. w kamienicy «Pod Pawiem» przy ul. św. Jana w Krakowie. Była dzieckiem pochodzącej z Francji Eugenii Mondant i Adama Boznańskiego herbu Nowina. Odebrała niezwykle staranne wykształcenie, o które zadbała zwłaszcza matka. Ona też, wyobcowana ze środowiska ze względu na słabą znajomość języka polskiego, starała się chronić swoje dzieci przed światem zewnętrznym. Ta izolacja od otoczenia, parasol ochronny jaki stworzyła matka, poskutkowały tym, że już bardzo wcześnie u małej Olgi pojawiły się pewne dziwaczne nawyki i objawy. Talent malarski u dziewczynki uzewnętrznił się już w pierwszych latach życia. Boznańscy, widząc jak rozwijają się umiejętności córki, zdecydowali się na wysłanie jej do Monachium, aby tam mogła kontynuować artystyczną edukację. To tam powstały pierwsze wybitne obrazy wyróżniające się już ukształtowanym, własnym stylem. Tam także malarka podjęła, wyjątkową jak na owe czasy, decyzję o rezygnacji z życia rodzinnego i całkowitym poświęceniu się sztuce. Boznańska mówiła: «…żyję całą duszą malarstwem».

Wprawdzie przez chwilę wydawało się, że i w Boznańską trafiła strzała Amora za sprawą młodszego od niej o kilka lat malarza Józefa Czajkowskiego, jednak mimo płomiennych listów, w których pisał: «…moja złota, kochana Panno Olgo, żebym Panią mógł jeszcze widzieć, już bym nic na razie więcej nie pragnął, myślę za to ciągle o kochanej Okruszynie, jestem tam ciągle u Pani w pracowni, odprowadzam na obiad, na spacer, na kolację, do pokoiku, wszędzie», jego awanse zostały odrzucone.

Twórczość artystki z biegiem czasu osiąga pełną dojrzałość. Materia malarska charakteryzuje się u niej pewnym rozluźnieniem formy, tworzonej i kształtowanej niczym nieskrepowaną swobodną plamą, pozbawioną wyraźnych, ostrych konturów. Boznańska z premedytacją dokonuje zestawień chromatycznych: szarości, brązów i czerni, zieleni, brązów i czerni oraz bieli, różów i czerni. Właśnie skłonności do takiej gamy kolorystycznej nadały jej przydomek «szara malarka».

Olga Boznańska utrzymywała się głównie z portretowania. Oto jak zapamiętał pozowanie artystce Artur Rubinstein: «Zjawiałem się codziennie o czwartej, siadałem w fotelu stojącym na niewielkim podwyższeniu i pozostawałem tam godzinę lub dwie. (…) Punktualnie o piątej Boznańska przerywała malowanie. – Czas na herbatę – oznajmiała – i na wizytę moich białych myszek».

Boznanska 02

Autoportret

Louis Vauxcelles, jeden z najbardziej znanych krytyków francuskich tamtych czasów, tak pisał o malarce: «Co za artystka! Słynna Polka prześladuje nas, doprowadza (…) do obsesji, oczarowuje».

Malarstwo Boznańskiej, którego bazą stało się wyrafinowane spektrum barw, zbudowane głównie z koloru, trochę odrealnione i nadające cechy metafizyczne postaciom tudzież rzeczom, odparło ataki zmieniających się artystycznych mód oraz stylów. Pozostało ponadczasowe, oryginalne i niepowtarzalne.

Boznanska 03

Katedra w Pizie, 1905

Zygmunt Lubicz-Zaleski, profesor literatury polskiej na Sorbonie, w październiku 1940 r. napisał: «Pani Olga Boznańska, kochana, kapryśna, czująca dusza anielska w ciele rzeźbionym jak statuetka z Tanagry, artystka o głębokim, muzycznym na świat wejrzeniu, zmarła w tych dniach – pogrzeb odbył się w ostatnią sobotę».

Gabriela WOŹNIAK-KOWALIK,
nauczycielka skierowana do Łucka i Kowla przez ORPEG

CZYTAJ TAKŻE:

ABC KULTURY POLSKIEJ: ANDRZEJ PĄGOWSKI – CHŁOPAK Z PLAKATEM

ABC KULTURY POLSKIEJ: SZTUKA JEST UCIECZKĄ

ABC KULTURY POLSKIEJ: WŁADYSŁAW PODKOWIŃSKI – MALARZ WIELU I TYLKO JEDNEGO OBRAZU

ABC KULTURY POLSKIEJ: ANDRZEJ WRÓBLEWSKI – BUNTOWNIK, LEGENDA POLSKIEJ SZTUKI WSPÓŁCZESNEJ

ABC KULTURY POLSKIEJ: WIECZNIE POSZUKUJĄCY TADEUSZ MAKOWSKI

ABC KULTURY POLSKIEJ: PIOTR MICHAŁOWSKI – ROMANTYK W SŁUŻBIE NIEPODLEGŁEJ

ABC KULTURY POLSKIEJ: JACEK MALCZEWSKI – OBSESJA ŚMIERCI I PASJA ŻYCIA

ABC KULTURY POLSKIEJ: ARTUR GROTTGER – MALARZ NIEPODLEGŁEJ

ABC KULTURY POLSKIEJ: KOSSAKOWIE – DZIADEK, OJCIEC I SYN

ABC KULTURY POLSKIEJ: MAŁY WIELKI CZŁOWIEK – JAN MATEJKO

Powiązane publikacje
ABC kultury polskiej: Ignacy Gogolewski – mistrz mowy polskiej
Artykuły
Wiele postaci literackich kojarzymy z aktorami, którzy wcielili się w role bohaterów wybitnych dzieł przeniesionych na duże lub małe ekrany. Jedną z takich postaci jest Ignacy Gogolewski, który zagrał Antka Borynę w serialu na podstawie powieści Władysława Reymonta «Chłopi» powstałym w latach 1971–1973 oraz jego wersji kinowej w reżyserii Jana Rybkowskiego z roku 1973.
29 lipca 2022
ABC kultury polskiej: Kaśka Sochacka – upór i talent
Artykuły
Upór, pracowitość, talent i odrobina szczęścia doprowadziły ją do popularności, dużej liczby fanów jej niezwykłego głosu oraz przyznania dwóch Fryderyków w 2022 r. za Fonograficzny Debiut Roku i za Album Roku Indie Pop za płytę «Ciche dni».
14 lipca 2022
ABC kultury polskiej: «Wiosna, ach to ty»
Artykuły
Radosne ćwierkanie ptaków, namacalne, rozleniwiające ciepło słonecznych promieni, pędzące po błękitnym niebie kawalkady już nie szarych chmur lecz białych, puchatych obłoków. Nowe pokłady energii, wszechobecna zieleń świeżych szat świata i nadzieje na lepsze jutro… Jak tu nie kochać wiosny? Z pewnością uwielbiali ją także polscy artyści przełomu XIX i XX wieku.
31 maja 2022
ABC kultury polskiej: Paweł Łoziński – reżyser w drodze
Artykuły
Paweł Łoziński to znany w Polsce reżyser, scenarzysta i producent interesujących filmów dokumentalnych. W wywiadzie dla internetowego radia «357» na pytanie: «Kim jesteś?» odpowiedział: «Człowiekiem w drodze».
24 maja 2022
Konopnicka: zawłaszczenia i rewizje
Artykuły
Była kobietą niezwykłą. Cechowała ją odwaga, determinacja, a przede wszystkim – niebywała ciekawość świata. Badacze jej życia i twórczości wiedzą to od dawna. Tymczasem większość osób przemierzających nazwane jej imieniem ulice ma w głowie zupełnie inny obraz. Staje im przed oczami matrona w długiej sukni, często w towarzystwie dzieci. Połączenie Matki Polki z narodowym wieszczem. 23 maja obchodzimy 180. rocznicę urodzin Marii Konopnickiej.
23 maja 2022
«Tam, gdzie grał – był teatr narodowy». Wspomnienie o Jerzym Treli
Artykuły
Był żywym pomnikiem teatru, a niektórzy mawiali wręcz, że «tam, gdzie gra Trela, tam jest teatr narodowy». Wybitny polski aktor Jerzy Trela zmarł 15 maja w Krakowie w wieku 80 lat.
18 maja 2022
Ochman – głos Polski prosto z Ameryki
Artykuły
Syn Polaków od lat mieszkających w USA wraca do Polski studiować śpiew solowy, dla sprawdzenia zgłasza się do telewizyjnego talent show i wygrywa. Oto Krystian Ochman – młody muzyk, który reprezentował Polskę w konkursie Eurowizja 2022 w Turynie, zdobywając dla nas 12. miejsce.
16 maja 2022
ABC kultury polskiej: Bez reszty oddany teatrowi
Artykuły
Kiedy ten wielki aktor umierał na serce 22 lutego 1992 r. w Teatrze Nowym w Poznaniu, jego ostatnie słowa były cytatem z «Króla Leara» Williama Shakespeare’a.
12 maja 2022
ABC kultury polskiej: Wacław Szymanowski – artysta, który wyrzeźbił muzykę
Artykuły
Konkurs Chopinowski za każdym razem rozpala do czerwoności emocje melomanów. Wiem coś na ten temat, albowiem, jak wielu podobnych mi ludzi, zawsze z wypiekami na twarzy oczekuję na werdykt jury. Przy tej okazji, wcześniej czy później, na ekranie telewizora musi pojawić się jedna z najbardziej znanych i rozpoznawalnych rzeźb.
19 kwietnia 2022