ABC kultury polskiej: Edward Stachura – kaskader literatury
Artykuły

W świecie literatury polskiej funkcjonuje określenie «kaskaderzy literatury». Cechą wspólną tych twórców jest bunt przeciwko ustalonym normom społecznym, próba wychodzenia poza utrwalone w nas stereotypy, nieustanne ucieczki na «piękne manowce».

Cechuje ich odrębność, indywidualizm, czasami autodestrukcja i łączenie swego życia ściśle z tym, co piszą. Ich życie często było krótkie, niespokojne, toczyło się w świecie pełnym sprzeczności, określonych norm i w realiach «jedynie słusznego» systemu politycznego. Czasami choroba ciała lub duszy dodatkowo naznaczała pisarza i poetę.

Utrwalonymi w mojej pamięci kaskaderami literatury byli Edward Stachura, Marek Hłasko, Rafał Wojaczek, Halina Poświatowska, Ryszard Milczewski-Bruno, Wincenty Różański.

Edward Stachura był niespokojnym duchem. Urodził się we Francji. Mieszkał w różnych miastach w Polsce. Wiele podróżował po świecie, m.in. był w Meksyku, Jugosławii, Norwegii, Szwajcarii, Syrii, USA i Kanadzie.

Swoje życie nierozerwalnie związał z pisaniem. Krytycy nazwali to «życiopisaniem». Jego twórczością było to, czego dotknął, gdzie był, co zobaczył, z kim się spotkał.

Witek z powieści «Cała jaskrawość» to poeta poznański Wincenty Różański, jego bliski przyjaciel. W tym utworze oraz w «Siekierezadzie» pojawia się też ukochana autora Zyta Oryszyn, zwana przez niego Gałązką Jabłoni: «Przyrzekłem sobie, ja, Janek Pradera, włóczęga i były student, trzy lata archeologii słowiańskiej, uczestnik wielu bójek ulicznych, wielokrotnie ranny, ścigany ongiś niesłusznie, jak się później okazało, przez władzę ludową, ścigany ciągle i niesłusznie, jak się na pewno kiedyś okaże, przez mgłę, ten dym ten dym, tę mgłę tę mgłę, człowiek zwinny jak guma, twardy jak stal i kruchy, kruchutki, kruchuteńki jak szkło; przyrzekłem sobie ja, że nie dam się pognębić, że nie dam pognębić siebie takiego, jaki jestem: zakochany, niewymownie, niewypowiedzianie przepięknie w tobie zakochany, dziewczynko najmilsza, Gałązko Jabłoni życia mojego mglistego. I niech sobie będą wszyscy mądrzy ze swoimi rozumami, a ja z moją miłością niech sobie będę głupi».

«Siekierezada albo zima leśnych ludzi» to opowieść o ludziach na Ziemiach Zachodnich pracujących ciężko przy wyrębie lasu. Stachura sam z nimi pracował. Dom, w którym mieszkał w Grochowicach, stoi do dziś.

Dla czytelnika mogą być ciekawe również jego «Dzienniki. Zeszyty podróżne 1» i «Dzienniki. Zeszyty podróżne 2». W różnych językach poeta pisze o swoich codziennych sprawach, zapisuje teksty piosenek, pomysły na powieści, listy spraw do załatwienia, ale też widać w nich, jak szuka Boga we wszystkim, co jest dookoła, w sprawach codziennych, najprostszych, zwyczajnych.

Edward Stachura pisał i śpiewał piosenki, pisał wiesze, powieści, eseje, ballady, zapisywał spostrzeżenia o świecie, który go otaczał. Jego twórczość to nieustanne pytania o sens istnienia, lęk przed przemijaniem, doświadczanie życia całym sobą, a jednocześnie niemożność odpowiedzi na żadne pytania ostateczne. Jednocześnie jego twórczość jest naznaczona miłością do ludzi, świata i najprostszych czynności, w tym do prostej, fizycznej pracy.

Stahura 1

Choroba prawdopodobnie pogłębiła rozdarcie między pochwałą urody życia, natury, człowieka a złem. Wzmocniła lęki egzystencjalne, uświadomiła niemożność brania się za bary z życiem. W swoim ostatnim utworze napisanym przed śmiercią twórca tak pożegnał się ze światem:

«Umieram
za winy moje i niewinność moją
za brak, który czuję każdą cząstką ciała i każdą cząstką duszy
(...)
bo nawet obłęd nie został mi zaoszczędzony
bo wszystko mnie boli straszliwie
bo duszę się w tej klatce
bo samotna jest dusza moja aż do śmierci
bo kończy się w porę ostatni papier i już tylko krok i niech
Żyje Życie
bo stanąłem na początku, bo pociągnął mnie ojciec i stanę na końcu
i nie skosztuję śmierci».

Zawsze, kiedy najdzie nas ochota, możemy wejść w świat Edwarda Stachury, sięgnąć po jego poezję, powieści i sprawdzić, jak czujemy się w jego obecności, czy jest to choć trochę nasz świat. Możemy też posłuchać jego tekstów śpiewanych między innymi przez «Stare Dobre Małżeństwo» czy Tadeusza Woźniaka.

Wiesław PISARSKI,
nauczyciel języka polskiego skierowany do Kowla przez ORPEG

CZYTAJ TAKŻE:

ABC KULTURY POLSKIEJ: ŚWIAT GUSTAWA HERLINGA-GRUDZIŃSKIEGO

ABC KULTURY POLSKIEJ: KRZYSZTOF KIEŚLOWSKI – RZEMIEŚLNIK FILMU

ABC KULTURY POLSKIEJ: KRZYSZTOF MYSZKOWSKI – BARD ZE ZŁOCIEŃCAABC KULTURY POLSKIEJ: KRZYSZTOF MYSZKOWSKI – BARD ZE ZŁOCIEŃCA

ABC KULTURY POLSKIEJ: SIĘGNIJ DO SERCA POLSKIEJ MUZYKI ROZRYWKOWEJ

ABC KULTURY POLSKIEJ: «MIŚ» I «PSY», CZYLI «TEN W LUSTRZE TO NIESTETY JA»

ABC KULTURY POLSKIEJ: KULTOWA TRYLOGIA

ABC KULTURY POLSKIEJ: REJS DONIKĄD W OPARACH SOCJALISTYCZNYCH ABSURDÓW

ABC KULTURY POLSKIEJ: MASZ OCHOTĘ NA KOGEL-MOGEL?

ABC KULTURY POLSKIEJ: MAREK EDELMAN – NAJSZLACHETNIEJSZY Z NAJSZLACHETNIEJSZYCH

Powiązane publikacje
ABC kultury polskiej: «Kwiat Jabłoni» – muzyka, która pochwyci was w swoje objęcia
Artykuły
Ich utwór «Dziś późno pójdę spać» do września 2022 r. odtworzono na YouTube ponad 40 mln razy. Do dziś wydali płyty: «Niemożliwe», «Mogło być nic», «Live Pol’and’Rock Festival» i «Wolne serca». Piszą i śpiewają o tym, co ich dotyka, porusza, o świecie otaczającym człowieka i jego przeżyciach wewnętrznych. Szybki sukces zespołu «Kwiat Jabłoni» zaskoczył nawet jego założycieli.
05 października 2022
ABC kultury polskiej: Skandaliści w sztuce
Artykuły
Od zawsze artyści poszukiwali nowych środków artystycznego wyrazu, ciekawszych form oraz obszarów, w których mogliby wytyczać ścieżki prowadząc swoich widzów w nieznane lub niejednoznaczne stany emocjonalne. Takie zabiegi światu wiadome są od lat.
23 września 2022
ABC kultury polskiej: Marian Kociniak – niezapomniany Grzegorz Brzęczyszczykiewicz
Artykuły
Szerokiej publiczności polskiej najbardziej znany jest z trylogii komediowej «Jak rozpętałem II wojnę światową», z legendarnego kabaretu Marcina Wolskiego «60 minut na godzinę», gdzie odtwarzał rolę Maniusia oraz z roli Murgrabi z serialu «Janosik».
08 września 2022
ABC kultury polskiej: Kuszenie Świętego Antoniego
Artykuły
Każdy turysta i rodowity mieszkaniec Krakowa ma szanse odwiedzić kilkadziesiąt muzeów oferujących bogate, interesujące a częstokroć unikalne zbiory. Oczywiście skrajną naiwnością wykazałby się ten, kto chciałby owe skarby w krótkim czasie obejrzeć.
26 sierpnia 2022
ABC kultury polskiej: Ignacy Gogolewski – mistrz mowy polskiej
Artykuły
Wiele postaci literackich kojarzymy z aktorami, którzy wcielili się w role bohaterów wybitnych dzieł przeniesionych na duże lub małe ekrany. Jedną z takich postaci jest Ignacy Gogolewski, który zagrał Antka Borynę w serialu na podstawie powieści Władysława Reymonta «Chłopi» powstałym w latach 1971–1973 oraz jego wersji kinowej w reżyserii Jana Rybkowskiego z roku 1973.
29 lipca 2022
ABC kultury polskiej: Kaśka Sochacka – upór i talent
Artykuły
Upór, pracowitość, talent i odrobina szczęścia doprowadziły ją do popularności, dużej liczby fanów jej niezwykłego głosu oraz przyznania dwóch Fryderyków w 2022 r. za Fonograficzny Debiut Roku i za Album Roku Indie Pop za płytę «Ciche dni».
14 lipca 2022
ABC kultury polskiej: «Wiosna, ach to ty»
Artykuły
Radosne ćwierkanie ptaków, namacalne, rozleniwiające ciepło słonecznych promieni, pędzące po błękitnym niebie kawalkady już nie szarych chmur lecz białych, puchatych obłoków. Nowe pokłady energii, wszechobecna zieleń świeżych szat świata i nadzieje na lepsze jutro… Jak tu nie kochać wiosny? Z pewnością uwielbiali ją także polscy artyści przełomu XIX i XX wieku.
31 maja 2022
ABC kultury polskiej: Paweł Łoziński – reżyser w drodze
Artykuły
Paweł Łoziński to znany w Polsce reżyser, scenarzysta i producent interesujących filmów dokumentalnych. W wywiadzie dla internetowego radia «357» na pytanie: «Kim jesteś?» odpowiedział: «Człowiekiem w drodze».
24 maja 2022
Konopnicka: zawłaszczenia i rewizje
Artykuły
Była kobietą niezwykłą. Cechowała ją odwaga, determinacja, a przede wszystkim – niebywała ciekawość świata. Badacze jej życia i twórczości wiedzą to od dawna. Tymczasem większość osób przemierzających nazwane jej imieniem ulice ma w głowie zupełnie inny obraz. Staje im przed oczami matrona w długiej sukni, często w towarzystwie dzieci. Połączenie Matki Polki z narodowym wieszczem. 23 maja obchodzimy 180. rocznicę urodzin Marii Konopnickiej.
23 maja 2022