ABC kultury polskiej: Ksiądz Józef Tischner – po pierwsze człowiek
Artykuły

Pewnego dnia na spotkaniu z dziećmi ksiądz Józef Tischner zapytał: «Które ze wszystkich stworzeń najbardziej udało się Bogu?» Nikt nie odpowiadał. Po chwili do przodu wyszła dziewczynka i rzekła: «Ja» Rozległy się śmiechy, ale ksiądz powiedział: «Tak. Masz rację».

Dla Józefa Tischnera najważniejsze było spotkanie z drugim człowiekiem, potem filozofia i na trzecim miejscu posługa kapłańska. Według tej zasady myślał, działał i pracował. Jego życie i służba kapłańska odznaczała się głębokim pochyleniem nad skomplikowanymi relacjami człowieka z Bogiem, drugim człowiekiem, naturą i poszukiwaniem wolności w określaniu siebie, swoich ograniczeń i możliwości.

Wbrew woli ojca został kapłanem. Na Uniwersytecie Jagiellońskim studiował teologię i filozofię. Ukończył Wyższe Seminarium Duchowne Archidiecezji Krakowskiej. Tu poznał Karola Wojtyłę, z którym przyjaźnił się do końca życia. Potrafił połączyć pasje filozoficzne, teologiczne, publiczne z obowiązkami duszpasterskimi. Współpracował z pismami: «Znak» i «Tygodnik Powszechny».

To świat i ludzie nas otaczający, ich namacalne problemy, pytania, smutki i radości stały się centrum zainteresowań Tischnera, dlatego zwrócił się ku fenomenologii i filozofii egzystencjalnej, w których widział sposób na uprawianie filozofii z odwołaniami do konkretnych spraw dotyczących każdego pojedynczego człowieka.

W 1963 r. obronił tytułu doktora na podstawie rozprawy o Edmundzie Husserlu pisanej pod opieką profesora Romana Ingardena. Jego praca nosiła tytuł: «Ja transcendentalne w filozofii Edmunda Husserla».

W 1982 r. założył wraz z profesorem Krzysztofem Michalskim i profesorem Hansem-Georgiem Gadamerem Instytut Nauk o Człowieku w Wiedniu. Zgłębiał szczególnie pisma następujących filozofów: Georga Wilhelma Friedricha Hegla, Emmanuela Levinasa, Martina Heideggera, Sørena Kierkegaarda, Friedricha Nietzschego i Edmunda Husserla.  Wielu z nich czytał w oryginale.

Był kapelanem Związku Podhalan. Na Polanie Rusnakowej pod Turbaczem odprawiał co roku msze święte. Dzisiaj, idąc żółtym szlakiem na najwyższy szczyt Gorców, można zajść do pięknej kapliczki i pomodlić się za jego duszę oraz duszę Jana Pawła II – jego przyjaciela.

Tischner 1

Plakat 20. Dni Tischnerowskich, strona dni.tischner.pl

Tischner filozofował, pytał oraz szukał dobra dla każdego człowieka. Czuł odpowiedzialność za siebie i za innych. Dostrzegał człowieka chorego, umierającego, niepewnego i wątpiącego, nie tylko i wyłącznie jakąś abstrakcyjną ideę.

Tischner bardzo lubił rozmowy, dlatego uważał, że ludzie muszą się ze sobą komunikować, zwłaszcza ci różniący się w poglądach. Był przekonany, że nikt nie ma monopolu na prawdę. Każda jej część powinna być wynikiem dialogu. Sądził, że prawda leży gdzieś pośrodku, pojawia się w wyniku rozmowy i dyskusji, wymiany zdań. Najważniejsze są według niego odpowiedzialność, sumienie, etyka i zwykła ludzka solidarność. Był uważany za kapelana NSZZ «Solidarność» od czasu kazania wygłoszonego do związkowców 2 października 1980 r., w którym między innymi zwrócił się do nich słowami Chrystusa: «Jeden drugiego ciężary noście».

Wiele razy dyskutował i pisał o wolności. Nie lubił wskazywać człowiekowi jedynie prawdziwych i właściwych dróg. Każdy musi, według niego, odnaleźć swoją ścieżkę. Trzeba tylko ludziom pokazywać możliwości, rozmawiać z nimi i ostrzegać przed pokusami oddania się pod władzę innych oraz nauczyć ich odpowiadać za swoje czyny. Sam widział przecież człowieka zwanego «homo sovieticus» – człowieka zniewolonego przez system komunistyczny.

Najbardziej znane jego książki to: «Świat ludzkiej nadziei», «Schyłek chrześcijaństwa tomistycznego», «Myślenie według wartości», «Polski kształt dialogu», «Nieszczęsny dar wolności», «W krainie schorowanej wyobraźni», «Etyka solidarności», «Ksiądz na manowcach», «Filozofia Dramatu», «Spór o istnienie człowieka» oraz «Historia filozofii po góralsku».

Tischner 3

Tischner 4

Tischner 5

Książki autorstwa Tischnera, Public domain

Józef Tischner był znany ze swojego dużego poczucia humoru. Przytoczmy więc na koniec dwie jego anegdotki: «Do chałupy Franka Gąsienicy wpada z krzykiem kobieta: «Gazdo, wasza baba zdradza was w lesie z sąsiadem!». «Eee – odpowiada spokojnie Franek, – jaki tam las? Trzy drzewa…» I druga: jeden z górali nielegalnie zaczął stawiać dom. Mury miał już wyprowadzone, do zrobienia został jeszcze dach, kiedy przyjechała komisja, żeby wstrzymać prace. Jej członkowie spisali protokół i opieczętowali wejście do budynku. Przyjeżdżają dwa dni później, patrzą – jest dach. «A bo widzicie, zacon lać dysc. No i musiałem dach postawić, bom sie boł, ze wom te piecątki zamoknom».

Jednak najbardziej zapamiętałem słowa Józefa Tischnera skierowane do Jana Pawła II, kiedy już był chory: «Cierpienie nie uszlachetnia». Zdaje się, że miał na myśli, że cierpienie jest tym, czym jest, bólem, męką człowieka, a nie uszlachetnianiem kogokolwiek i dlatego też każdy z nas unika cierpienia i bólu, a szuka raczej szczęścia.

Akurat teraz, w dniach 13 – 15 października, odbywają się 20. Dni Tischnerowskie, podczas których można uczestniczyć we mszy świętej w intencji prof. Józefa Tischnera, wykładach i dyskusjach o solidarności, historycznych winach, miłości, sprawiedliwości. Można obejrzeć także filmy o księdzu filozofie oraz posłuchać fragmentów jego książki «Etyka solidarności». Szczegóły na stronie: dni.tischner.pl

Po śmierci zgodnie ze swoją wolą Tischner został pochowany w swojej rodzinnej miejscowości – Łopusznej. W Krakowie znajduje się Instytutu Myśli Józefa Tischnera, który zajmuje się gromadzeniem wszystkich materiałów z nim związanych, natomiast w Łopusznej jest Izba Pamięci poświęcona księdzu – filozofowi.

Tischner 2

Grób Józefa Tischnera na cmentarzu w Łopusznej. Artur Nowacki, CC BY-SA 2.0

Wiesław PISARSKI,
nauczyciel języka polskiego skierowany do Kowla przez ORPEG

CZYTAJ TAKŻE:

ABC KULTURY POLSKIEJ: MIECZYSŁAW FOGG – SYMBOL PIĘKNEJ POLSKIEJ PIOSENKI

ABC KULTURY POLSKIEJ: DANUTA STENKA – AKTORKA, KTÓRA LUBI NIEUSTANNE WYZWANIA

ABC KULTURY POLSKIEJ: JERZY GROTOWSKI – WIELKI WIZJONER, MAG I REFORMATOR TEATRU

ABC KULTURY POLSKIEJ: KORTEZ – HIPNOTYZUJĄCY GŁOS NA SCENIE

ABC KULTURY POLSKIEJ: KRZYSZTOF KRAWCZYK – KRÓL POLSKIEJ ESTRADY

ABC KULTURY POLSKIEJ: ADAM ZAGAJEWSKI – PIEWCA OKALECZONEGO ŚWIATA

ABC KULTURY POLSKIEJ: STANISŁAW BARAŃCZAK – WYBITNY CHIRURG SŁOWA

ABC KULTURY POLSKIEJ: JULIUSZ MACHULSKI – CUDOWNE DZIECKO POLSKIEGO KINA

Powiązane publikacje
ABC kultury polskiej: Ignacy Gogolewski – mistrz mowy polskiej
Artykuły
Wiele postaci literackich kojarzymy z aktorami, którzy wcielili się w role bohaterów wybitnych dzieł przeniesionych na duże lub małe ekrany. Jedną z takich postaci jest Ignacy Gogolewski, który zagrał Antka Borynę w serialu na podstawie powieści Władysława Reymonta «Chłopi» powstałym w latach 1971–1973 oraz jego wersji kinowej w reżyserii Jana Rybkowskiego z roku 1973.
29 lipca 2022
ABC kultury polskiej: Kaśka Sochacka – upór i talent
Artykuły
Upór, pracowitość, talent i odrobina szczęścia doprowadziły ją do popularności, dużej liczby fanów jej niezwykłego głosu oraz przyznania dwóch Fryderyków w 2022 r. za Fonograficzny Debiut Roku i za Album Roku Indie Pop za płytę «Ciche dni».
14 lipca 2022
ABC kultury polskiej: «Wiosna, ach to ty»
Artykuły
Radosne ćwierkanie ptaków, namacalne, rozleniwiające ciepło słonecznych promieni, pędzące po błękitnym niebie kawalkady już nie szarych chmur lecz białych, puchatych obłoków. Nowe pokłady energii, wszechobecna zieleń świeżych szat świata i nadzieje na lepsze jutro… Jak tu nie kochać wiosny? Z pewnością uwielbiali ją także polscy artyści przełomu XIX i XX wieku.
31 maja 2022
ABC kultury polskiej: Paweł Łoziński – reżyser w drodze
Artykuły
Paweł Łoziński to znany w Polsce reżyser, scenarzysta i producent interesujących filmów dokumentalnych. W wywiadzie dla internetowego radia «357» na pytanie: «Kim jesteś?» odpowiedział: «Człowiekiem w drodze».
24 maja 2022
Konopnicka: zawłaszczenia i rewizje
Artykuły
Była kobietą niezwykłą. Cechowała ją odwaga, determinacja, a przede wszystkim – niebywała ciekawość świata. Badacze jej życia i twórczości wiedzą to od dawna. Tymczasem większość osób przemierzających nazwane jej imieniem ulice ma w głowie zupełnie inny obraz. Staje im przed oczami matrona w długiej sukni, często w towarzystwie dzieci. Połączenie Matki Polki z narodowym wieszczem. 23 maja obchodzimy 180. rocznicę urodzin Marii Konopnickiej.
23 maja 2022
«Tam, gdzie grał – był teatr narodowy». Wspomnienie o Jerzym Treli
Artykuły
Był żywym pomnikiem teatru, a niektórzy mawiali wręcz, że «tam, gdzie gra Trela, tam jest teatr narodowy». Wybitny polski aktor Jerzy Trela zmarł 15 maja w Krakowie w wieku 80 lat.
18 maja 2022
Ochman – głos Polski prosto z Ameryki
Artykuły
Syn Polaków od lat mieszkających w USA wraca do Polski studiować śpiew solowy, dla sprawdzenia zgłasza się do telewizyjnego talent show i wygrywa. Oto Krystian Ochman – młody muzyk, który reprezentował Polskę w konkursie Eurowizja 2022 w Turynie, zdobywając dla nas 12. miejsce.
16 maja 2022
ABC kultury polskiej: Bez reszty oddany teatrowi
Artykuły
Kiedy ten wielki aktor umierał na serce 22 lutego 1992 r. w Teatrze Nowym w Poznaniu, jego ostatnie słowa były cytatem z «Króla Leara» Williama Shakespeare’a.
12 maja 2022
ABC kultury polskiej: Wacław Szymanowski – artysta, który wyrzeźbił muzykę
Artykuły
Konkurs Chopinowski za każdym razem rozpala do czerwoności emocje melomanów. Wiem coś na ten temat, albowiem, jak wielu podobnych mi ludzi, zawsze z wypiekami na twarzy oczekuję na werdykt jury. Przy tej okazji, wcześniej czy później, na ekranie telewizora musi pojawić się jedna z najbardziej znanych i rozpoznawalnych rzeźb.
19 kwietnia 2022