Pewnego dnia na spotkaniu z dziećmi ksiądz Józef Tischner zapytał: «Które ze wszystkich stworzeń najbardziej udało się Bogu?» Nikt nie odpowiadał. Po chwili do przodu wyszła dziewczynka i rzekła: «Ja» Rozległy się śmiechy, ale ksiądz powiedział: «Tak. Masz rację».

Dla Józefa Tischnera najważniejsze było spotkanie z drugim człowiekiem, potem filozofia i na trzecim miejscu posługa kapłańska. Według tej zasady myślał, działał i pracował. Jego życie i służba kapłańska odznaczała się głębokim pochyleniem nad skomplikowanymi relacjami człowieka z Bogiem, drugim człowiekiem, naturą i poszukiwaniem wolności w określaniu siebie, swoich ograniczeń i możliwości.

Wbrew woli ojca został kapłanem. Na Uniwersytecie Jagiellońskim studiował teologię i filozofię. Ukończył Wyższe Seminarium Duchowne Archidiecezji Krakowskiej. Tu poznał Karola Wojtyłę, z którym przyjaźnił się do końca życia. Potrafił połączyć pasje filozoficzne, teologiczne, publiczne z obowiązkami duszpasterskimi. Współpracował z pismami: «Znak» i «Tygodnik Powszechny».

To świat i ludzie nas otaczający, ich namacalne problemy, pytania, smutki i radości stały się centrum zainteresowań Tischnera, dlatego zwrócił się ku fenomenologii i filozofii egzystencjalnej, w których widział sposób na uprawianie filozofii z odwołaniami do konkretnych spraw dotyczących każdego pojedynczego człowieka.

W 1963 r. obronił tytułu doktora na podstawie rozprawy o Edmundzie Husserlu pisanej pod opieką profesora Romana Ingardena. Jego praca nosiła tytuł: «Ja transcendentalne w filozofii Edmunda Husserla».

W 1982 r. założył wraz z profesorem Krzysztofem Michalskim i profesorem Hansem-Georgiem Gadamerem Instytut Nauk o Człowieku w Wiedniu. Zgłębiał szczególnie pisma następujących filozofów: Georga Wilhelma Friedricha Hegla, Emmanuela Levinasa, Martina Heideggera, Sørena Kierkegaarda, Friedricha Nietzschego i Edmunda Husserla.  Wielu z nich czytał w oryginale.

Był kapelanem Związku Podhalan. Na Polanie Rusnakowej pod Turbaczem odprawiał co roku msze święte. Dzisiaj, idąc żółtym szlakiem na najwyższy szczyt Gorców, można zajść do pięknej kapliczki i pomodlić się za jego duszę oraz duszę Jana Pawła II – jego przyjaciela.

Plakat 20. Dni Tischnerowskich, strona dni.tischner.pl

Tischner filozofował, pytał oraz szukał dobra dla każdego człowieka. Czuł odpowiedzialność za siebie i za innych. Dostrzegał człowieka chorego, umierającego, niepewnego i wątpiącego, nie tylko i wyłącznie jakąś abstrakcyjną ideę.

Tischner bardzo lubił rozmowy, dlatego uważał, że ludzie muszą się ze sobą komunikować, zwłaszcza ci różniący się w poglądach. Był przekonany, że nikt nie ma monopolu na prawdę. Każda jej część powinna być wynikiem dialogu. Sądził, że prawda leży gdzieś pośrodku, pojawia się w wyniku rozmowy i dyskusji, wymiany zdań. Najważniejsze są według niego odpowiedzialność, sumienie, etyka i zwykła ludzka solidarność. Był uważany za kapelana NSZZ «Solidarność» od czasu kazania wygłoszonego do związkowców 2 października 1980 r., w którym między innymi zwrócił się do nich słowami Chrystusa: «Jeden drugiego ciężary noście».

Wiele razy dyskutował i pisał o wolności. Nie lubił wskazywać człowiekowi jedynie prawdziwych i właściwych dróg. Każdy musi, według niego, odnaleźć swoją ścieżkę. Trzeba tylko ludziom pokazywać możliwości, rozmawiać z nimi i ostrzegać przed pokusami oddania się pod władzę innych oraz nauczyć ich odpowiadać za swoje czyny. Sam widział przecież człowieka zwanego «homo sovieticus» – człowieka zniewolonego przez system komunistyczny.

Najbardziej znane jego książki to: «Świat ludzkiej nadziei», «Schyłek chrześcijaństwa tomistycznego», «Myślenie według wartości», «Polski kształt dialogu», «Nieszczęsny dar wolności», «W krainie schorowanej wyobraźni», «Etyka solidarności», «Ksiądz na manowcach», «Filozofia Dramatu», «Spór o istnienie człowieka» oraz «Historia filozofii po góralsku».

Książki autorstwa Tischnera, Public domain

Józef Tischner był znany ze swojego dużego poczucia humoru. Przytoczmy więc na koniec dwie jego anegdotki: «Do chałupy Franka Gąsienicy wpada z krzykiem kobieta: «Gazdo, wasza baba zdradza was w lesie z sąsiadem!». «Eee – odpowiada spokojnie Franek, – jaki tam las? Trzy drzewa…» I druga: jeden z górali nielegalnie zaczął stawiać dom. Mury miał już wyprowadzone, do zrobienia został jeszcze dach, kiedy przyjechała komisja, żeby wstrzymać prace. Jej członkowie spisali protokół i opieczętowali wejście do budynku. Przyjeżdżają dwa dni później, patrzą – jest dach. «A bo widzicie, zacon lać dysc. No i musiałem dach postawić, bom sie boł, ze wom te piecątki zamoknom».

Jednak najbardziej zapamiętałem słowa Józefa Tischnera skierowane do Jana Pawła II, kiedy już był chory: «Cierpienie nie uszlachetnia». Zdaje się, że miał na myśli, że cierpienie jest tym, czym jest, bólem, męką człowieka, a nie uszlachetnianiem kogokolwiek i dlatego też każdy z nas unika cierpienia i bólu, a szuka raczej szczęścia.

Akurat teraz, w dniach 13 – 15 października, odbywają się 20. Dni Tischnerowskie, podczas których można uczestniczyć we mszy świętej w intencji prof. Józefa Tischnera, wykładach i dyskusjach o solidarności, historycznych winach, miłości, sprawiedliwości. Można obejrzeć także filmy o księdzu filozofie oraz posłuchać fragmentów jego książki «Etyka solidarności». Szczegóły na stronie: dni.tischner.pl

Po śmierci zgodnie ze swoją wolą Tischner został pochowany w swojej rodzinnej miejscowości – Łopusznej. W Krakowie znajduje się Instytutu Myśli Józefa Tischnera, który zajmuje się gromadzeniem wszystkich materiałów z nim związanych, natomiast w Łopusznej jest Izba Pamięci poświęcona księdzu – filozofowi.

Grób Józefa Tischnera na cmentarzu w Łopusznej. Artur Nowacki, CC BY-SA 2.0

Wiesław PISARSKI,
nauczyciel języka polskiego skierowany do Kowla przez ORPEG

CZYTAJ TAKŻE:

ABC KULTURY POLSKIEJ: MIECZYSŁAW FOGG – SYMBOL PIĘKNEJ POLSKIEJ PIOSENKI

ABC KULTURY POLSKIEJ: DANUTA STENKA – AKTORKA, KTÓRA LUBI NIEUSTANNE WYZWANIA

ABC KULTURY POLSKIEJ: JERZY GROTOWSKI – WIELKI WIZJONER, MAG I REFORMATOR TEATRU

ABC KULTURY POLSKIEJ: KORTEZ – HIPNOTYZUJĄCY GŁOS NA SCENIE

ABC KULTURY POLSKIEJ: KRZYSZTOF KRAWCZYK – KRÓL POLSKIEJ ESTRADY

ABC KULTURY POLSKIEJ: ADAM ZAGAJEWSKI – PIEWCA OKALECZONEGO ŚWIATA

ABC KULTURY POLSKIEJ: STANISŁAW BARAŃCZAK – WYBITNY CHIRURG SŁOWA

ABC KULTURY POLSKIEJ: JULIUSZ MACHULSKI – CUDOWNE DZIECKO POLSKIEGO KINA