Ocaleni od zapomnienia: Grzegorz Gotkowicz
Artykuły

Bohater tego tekstu w okresie międzywojennym pracował w na posterunkach policji w Sarnach, Lubikowiczach, Strzelsku i Włodzimiercu na Rówieńszczyźnie. W 1941 r. Kolegium Specjalne NKWD ZSRR skazało go na pięć lat obozów pracy.

Grzegorz Gotkowicz urodził się w 1902 r. we wsi Chojne (w okresie międzywojennym gmina Bogumiłów, obecnie gmina Sieradz w powiecie sieradzkim, województwo łódzkie) w rodzinie Wojciecha Mateusza i Józefy Gotkowiczów. Rodzice posiadali własny dom, budynki gospodarcze, kilka krów, dwa konie oraz uprawiali 16 morgów ziemi.

Do 1920 r. chłopiec przez trzy lata uczył się w gimnazjum w Sieradzu. Od 1924 do 1927 r. służył w Wojsku Polskim w stopniu kaprala. Po demobilizacji jesienią 1927 r. rozpoczął pracę w polskiej Policji Państwowej w Brześciu Litewskim.

Miesiąc później młody policjant został skierowany do Sarn, a następnie do Lubikowicz w powiecie sarneńskim, gdzie służył przez dwa lata. Później przeniesiono go do wsi Strzelsk, gdzie pracował przez trzy lata. W latach 1933–1935 Gotkowicz służył w sarneńskim posterunku policji, skąd został skierowany do Włodzimierca. Ogólny staż służby w policji bohatera tego tekstu w 1939 r. wynosił 12 lat.

W 1935 r. rodzina Gotkowiczów zamieszkała w kolonii Osowik w gminie Włodzimierzec. Żona Grzegorza Stanisława (c. Jana, ur. w 1914 r.) była krawczynią. Małżeństwo wychowywało pięcioro dzieci: Janinę Bogumiłę (ur. w 1930 r.), Walentynę (ur. w 1932 r.), Tadeusza (ur. w 1933 r.), Genowefę (ur. w 1938 r.) і Teresę (ur. w 1939 r.).

W 1932 r. policjant przez dwa tygodnie przebywał w areszcie z powodu zaniedbań służbowych – ucieczki aresztanta, którego strzegł.

9 kwietnia 1940 r. Grzegorz Gotkowicz został aresztowany przez funkcjonariusza Oddziału Rejonowego NKWD we Włodzimiercu Żukowa. Zatrzymanie odbyło się na podstawie oświadczenia złożonego w NKWD 26 marca 1940 r. przez Josypa Kuca.

Gotkowicz 1

Tegoż dnia na przesłuchaniu Josyp Kuc powiedział, że 24 marca 1940 r. o 23.00 jako członek komisji wyborczej podczas wyborów do Rady Najwyższej ZSRR został skierowany ze skrzynką do głosowania do Józefa Filińskiego zamieszkałego w kolonii Burka. Razem z nim pojechali inni członkowie komisji: Anna Tiuska i Wolko Ajzberg. Niedaleko Burki zauważyli człowieka chowającego się w krzakach. Okazało się, że był to Grzegorz Gotkowicz, który ukrywał się przed władzami radzieckimi. Według Kuca, w czasie rozmowy Grzegorz trzymał ręce w kieszeniach i niby coś tam chował. Kuc podejrzewał, że miał broń, dlatego postanowił nie zaczepiać go, ale natychmiast poinformował NKWD.

Na pierwszym przesłuchaniu, które odbyło się 10 kwietnia 1940 r., na pytanie śledczego o walkę z robotniczym ruchem rewolucyjnym Grzegorz Gotkowicz odpowiedział: «To, co należało do moich obowiązków jako szeregowego policjanta w walce z ruchem rewolucyjnym z pewnością dokładnie wykonywałem, więc to w pewnym stopniu można uznać za walkę przeciw ruchowi rewolucyjnemu».

Na następnym przesłuchaniu, 20 maja 1940 r., powiedział, że brał udział w zatrzymaniu osób podejrzewanych o przestępstwa polityczne. Zwłaszcza w 1937 r. podczas masowych aresztowań komunistów i komsomolców wspólnie z komendantem posterunku wsi Chinocze zatrzymał Andrija Prychodźkę i inne osoby.

Grzegorz tłumaczył się, że nie uważa się za winnego, ponieważ «walkę z ruchem rewolucyjnym» prowadził w ramach swojej służby według rozkazów dowództwa policji.

Podobnie jak wielu innych polskich policjantów, funkcjonariusze NKWD oskarżyli Gotkowicza o wrogie nastawienie do więźniów i ich bicie. Zarzutom o biciu aresztowanych policjant zaprzeczał, ale w czasie przesłuchania powiedział, że zakuwano ich w żelazne kajdanki.

Gotkowicz 2

Gotkowicz 3

Fakt bicia potwierdził Josyp Szykało na przesłuchaniu 18 kwietnia 1940 r. Powiedział, że w 1936 r. w przededniu katolickiej Wielkanocy naprzeciw jego domu wywieszono czerwoną flagę. Josyp trafił na listę podejrzanych. Gotkowicz przeszukał jego dom, jednak niczego nie znalazł. Potem zabrał podejrzanego na posterunek policji, gdzie go dotkliwie pobił i przetrzymywał w areszcie przez pięć dni.

Na pytanie śledczego o posiadanie broni Grzegorz odpowiedział, że miał rewolwer i karabinek, które przekazał żołnierzom Armii Czerwonej 22 września 1939 r. w Kowlu.

Na mocy decyzji Kolegium Specjalnego NKWD ZSRR z dnia 7 maja 1941 r. Grzegorz Gotkowicz s. Wojciecha został skazany na pięć lat obozów pracy. Karę odbywał w obozie «Siewwostłag».

Gotkowicz 4

Według postanowienia Prokuratury Obwodu Rówieńskiego z dnia 3 sierpnia 1989 r. Grzegorz Gotkowicz został zrehabilitowany. Jego dalszy los oraz losy jego rodziny nie są nam znane.

Tetiana SAMSONIUK

P. S.: Materiały rubryki «Ocaleni od zapomnienia» zostały opracowane przez Tetianę Samsoniuk na podstawie akt radzieckich organów ścigania przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, w zbiorach Zarządu KGB Ukraińskiej SRR w Obwodzie Rówieńskim (1919–1957) oraz w Archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Będziemy wdzięczni, jeżeli odezwą się Czytelnicy, krewni lub bliscy bohaterów naszej rubryki, którzy posiadają o nich dodatkowe informacje.

CZYTAJ TAKŻE:

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JAN TURCZYN

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: PIOTR KRAL

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: HENRYK PYT

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JERZY STECKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: STEFAN ŁANUCHA

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: RADZIECKIE REPRESJE WOBEC FUNKCJONARIUSZY POLSKIEJ POLICJI PAŃSTWOWEJ

Powiązane publikacje
Ocaleni od zapomnienia: Stefan Jarząbkowski
Artykuły
Stefan Jarząbkowski, policjant z Glińska Czeskiego na Rówieńszczyźnie, jest bohaterem kolejnego szkicu o funkcjonariuszach polskiej Policji Państwowej, którzy doznali represji ze strony reżimu sowieckiego.
18 marca 2022
Ocaleni od zapomnienia: Józef Ryczak
Artykuły
Po demobilizacji z Wojska Polskiego Józef Ryczak rozpoczął pracę w polskiej Policji Państwowej. Służył m.in. w Równem. Po wkroczeniu do miasta Armii Czerwonej został aresztowany z powodu «aktywnej walki przeciw rewolucyjnemu ruchowi robotniczemu».
11 lutego 2022
Ocaleni od zapomnienia: Stanisław Pacholczyk
Artykuły
«Przez dłuższy okres prowadził walkę przeciw robotnikom i chłopom» – w ten sposób w postanowieniu o pociągnięciu do odpowiedzialności karnej z dnia 19 grudnia 1939 r. określono «przestępstwa» popełnione wg sowietów przez Stanisława Pacholczyka, któremu poświęcamy ten artykuł.
28 stycznia 2022
Ocaleni od zapomnienia: Józef Reszczyński
Artykuły
Józef Reszczyński z kolonii Dołganiec w powiecie kostopolskim w przededniu II wojny światowej został zmobilizowany do policji. Z tego powodu po ustanowieniu władzy radzieckiej został aresztowany przez NKWD i następnie skazany na pięć lat łagrów.
14 stycznia 2022
Ocaleni od zapomnienia: Ludwik Parzóch
Artykuły
Bohater tego tekstu był jednym z tych polskich policjantów, którzy trafili na Wołyń w czasie ewakuacji spowodowanej przez agresję Wehrmachtu na II Rzeczpospolitą. Wielu z nich zostało aresztowanych przez radzieckie organy ścigania.
28 grudnia 2021
Ocaleni od zapomnienia: Leoncjusz Kot
Artykuły
Leoncjusz Kot przez 10 lat pracował na posterunku policji w Basowym Kącie. W 1941 r. został skazany przez NKWD na osiem lat poprawczych obozów pracy.
15 grudnia 2021
Ocaleni od zapomnienia: Adam Zdoliński
Artykuły
«Oskarża się o to, że służył w polskiej policji» – ten wpis możemy zobaczyć w specjalnym formularzu aktu oskarżenia wypełnianym przez śledczych NKWD. Taki dokument jest także w aktach sprawy rówieńskiego policjanta Adama Zdolińskiego.
26 listopada 2021
Ocaleni od zapomnienia: Marcin Walczak
Artykuły
Marcin Walczak, bohater naszego kolejnego szkicu, przed II wojną światową był starszym policjantem II Komisariatu Policji w Łodzi.
18 listopada 2021
Ocaleni od zapomnienia: Józef Broszczyk
Artykuły
Śledczy NKWD ZSRR Lenski od razu wydał wyrok na Józefa Broszczyka. Na stronie tytułowej sprawy kryminalnej napisał: «5 lat poprawczych obozów pracy». Jednak w czasie krótkiego śledztwa, które trwało od 18 do 24 grudnia funkcjonariusz wydłużył termin odbywania kary.
05 listopada 2021