ABC kultury polskiej: Bez reszty oddany teatrowi
Artykuły

Kiedy ten wielki aktor umierał na serce 22 lutego 1992 r. w Teatrze Nowym w Poznaniu, jego ostatnie słowa były cytatem z «Króla Leara» Williama Shakespeare’a.

Tadeusz Łomnicki był bez wątpienia jednym z najwybitniejszych aktorów XX wieku w Polsce, oddanym bez reszty teatrowi. Wiele jego ról zostanie w pamięci zbiorowej następnych pokoleń.

Karierę aktorską rozpoczął po II wojnie światowej w Krakowie w Teatrze Starym i Teatrze im. Juliusza Słowackiego, grał też w Teatrze Śląskim im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach. Od 1949 r. do 1974 r. pracował w Teatrze Współczesnym w Warszawie. W latach 1976–1981 kierował założonym przez siebie Teatrem na Woli. Potem nie był już na stałe związany z żadną sceną teatralną.

Stworzył wiele wspaniałych kreacji na deskach różnych teatrów i w Teatrze Telewizji. Główna rola w przedstawieniu «Kariera Artura Ui» Bertolda Brechta w reżyserii Erwina Axera odbiła się głośnym echem wśród krytyków. Bohater został ukazany przez Łomnickiego jako najgorsze wcielenie zła. Zapamiętamy go także z roli Solonyego w «Trzech siostrach» Antona Czechowa, świetnie zagrał również Goyę w sztuce «Gdy rozum śpi» Antonio Buero Vallejo skierowanej przeciw totalitaryzmom XX wieku.

Po mistrzowsku wystąpił też w inscenizacji zatytułowanej «Przedstawienie «Hamleta» we wsi Głucha Dolna». W 1980 r. wcielił się w rolę Fantazego w przedstawieniu według dramatu Juliusza Słowackiego. W następnym roku – Salieriego w sztuce «Amadeusz» Petera Shaffera, które reżyserował Roman Polański.

Wiele kontrowersji wśród krytyków i widzów wywołała sztuka «Do piachu» Tadeusza Różewicza wyreżyserowana przez Łomnickiego i traktująca o działaniu AK w czasie II wojny światowej. Głośne było też przedstawienie z roku 1988 «Ja, Feuerbach», mówiące o blaskach i cieniach zawodu aktorskiego oraz «Komediant» Thomasa Bernharda z 1990 r. Świetna była rola w «Kartotece» Tadeusza Różewicza w 1989 r. – bohatera pokolenia, które przeżyło II wojnę światową i wszystko, co je spotyka potem widziane jest przez perspektywę zachwiania poczuciem człowieczeństwa.

Z Teatru Telewizji także należy wspomnieć jego wspaniałe role, które mogła oglądać cała Polska. Wystąpił w takich sztukach, jak: «Martwe dusze» Mikołaja Gogola, «Makbet» Williama Szekspira, «Kartoteka» Tadeusza Różewicza, «Rewizor» Mikołaja Gogola, «Stalin» Gastona Salvatore i «Ostatnia taśma» Samuela Becketta, w której sześćdziesięciodwuletni Łomnicki zagrał rolę starzejącego się Krappa przesłuchującego taśmy nagrane przez siebie w różnych latach życia. Aktor świetnie odegrał starego, zgorzkniałego człowieka mającego problemy z pamięcią, samotnego i chorego.

Łomnicki nie przepadał za kinem. Mówił o nim «zbiegowisko głupoty». Ono jednak go wchłonęło i dało mu role, dzięki którym zyskał wielką popularność wśród polskich widzów. Pamiętamy go z takich filmów jak: «Pokolenie», «Piątka z ulicy Barskiej», «Pan Wołodyjowski» , «Potop», «Człowiek z marmuru», «Gdziekolwiek jesteś, Panie Prezydencie», «Akcja pod Arsenałem», «Kronika wypadków miłosnych», «Lawa. Opowieść o «Dziadach Adama Mickiewicza».

Tadeusz Łomnicki (z lewej) i Tadeusz Janczar w filmie «Pokolenie», 1954 r. Public domain

Tadeusz Łomnicki współpracował z wybitnymi reżyserami, między innymi z Erwinem Axerem, Andrzejem Wajdą, Konradem Swinarskim, Jerzym Gruzą, Kazimierzem Kutzem. Mówiono o nim, że jest geniuszem i tytanem pracy.

Aktor spełnił się i spalił w pracy aktorskiej, natomiast nie umiał ułożyć sobie spokojnego życia prywatnego. Piąta z jego żon poświęciła mu książkę «Król Lear nie żyje». Jest też wiele anegdot o tym, jakim był egocentrykiem: aktorzy wspominali, że przed przedstawieniem wyglądał zza kulis i mówił: «Zazdroszczę im, że będą mnie oglądać». Kiedy jeden z jego studentów zwrócił się do niego «Mistrzu», on zwrócił mu uwagę: «Jaki mistrzu. Mów mi: Boże».

Wielki aktor, dla którego wszystko było teatrem, a jego jedyną rolą w życiu bycie aktorem, urodził się w Podhajcach (obecnie obwód tarnopolski), a zmarł w Poznaniu w Teatrze Nowym i został pochowany na Powązkach w Warszawie.

Grób Tadeusza Łomnickiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Public domain

Wiesław Pisarski,
nauczyciel języka polskiego skierowany do Kowla przez ORPEG

Powiązane publikacje
Konopnicka: zawłaszczenia i rewizje
Artykuły
Była kobietą niezwykłą. Cechowała ją odwaga, determinacja, a przede wszystkim – niebywała ciekawość świata. Badacze jej życia i twórczości wiedzą to od dawna. Tymczasem większość osób przemierzających nazwane jej imieniem ulice ma w głowie zupełnie inny obraz. Staje im przed oczami matrona w długiej sukni, często w towarzystwie dzieci. Połączenie Matki Polki z narodowym wieszczem. 23 maja obchodzimy 180. rocznicę urodzin Marii Konopnickiej.
23 maja 2022
«Tam, gdzie grał – był teatr narodowy». Wspomnienie o Jerzym Treli
Artykuły
Był żywym pomnikiem teatru, a niektórzy mawiali wręcz, że «tam, gdzie gra Trela, tam jest teatr narodowy». Wybitny polski aktor Jerzy Trela zmarł 15 maja w Krakowie w wieku 80 lat.
18 maja 2022
Ochman – głos Polski prosto z Ameryki
Artykuły
Syn Polaków od lat mieszkających w USA wraca do Polski studiować śpiew solowy, dla sprawdzenia zgłasza się do telewizyjnego talent show i wygrywa. Oto Krystian Ochman – młody muzyk, który reprezentował Polskę w konkursie Eurowizja 2022 w Turynie, zdobywając dla nas 12. miejsce.
16 maja 2022
ABC kultury polskiej: Wacław Szymanowski – artysta, który wyrzeźbił muzykę
Artykuły
Konkurs Chopinowski za każdym razem rozpala do czerwoności emocje melomanów. Wiem coś na ten temat, albowiem, jak wielu podobnych mi ludzi, zawsze z wypiekami na twarzy oczekuję na werdykt jury. Przy tej okazji, wcześniej czy później, na ekranie telewizora musi pojawić się jedna z najbardziej znanych i rozpoznawalnych rzeźb.
19 kwietnia 2022
Jarosław Marek Rymkiewicz – prawda o naturze świata i o człowieku
Artykuły
Jarosław Marek Rymkiewicz zmarł 3 lutego 2022 r. Był poetą, eseistą, krytykiem literackim, dramaturgiem i publicystą politycznym.
27 marca 2022
ABC kultury polskiej: Rybak
Artykuły
Kiedy tylko zaczęłam trochę więcej rozpoznawać otaczający świat i zrozumiałam, że istnieją kredki, farby i ołówek – co ciekawe stolarski – a ich użycie daje mi ogromną przyjemność, w wolnych chwilach zajęłam się stawianiem swoich pierwszych kresek i barwnych plam na papierze.
17 marca 2022
ABC kultury polskiej: Mariusz Szczygieł – mistrz polskiego reportażu
Artykuły
Mariusz Szczygieł jest dziennikarzem, reportażystą, eseistą, pisarzem i wykładowcą akademickim. Największą popularność wśród czytelników przyniosła mu książka «Gottland» z 2015 r. Dziennik «Le Figaro» napisał o niej: «To nie jest książka, to klejnot».
15 lutego 2022
ABC kultury polskiej: «Nec Mergitur»
Artykuły
Podobnie jak wielu jego rówieśników, za namową rodziców, a zwłaszcza ojca, rozpoczął studia prawnicze w Petersburgu. Jednakże zainteresowania młodego Ferdynanda kierowały się zgoła w inną stronę. Już w gimnazjum był gorliwym i pilnym uczniem rysunku oraz kompozycji.
31 stycznia 2022
ABC kultury polskiej: Zbigniew Wodecki – nieustannie w drodze i na scenie
Artykuły
Sam opowiadał anegdotę, że po powrocie z kolejnej długiej trasy koncertowej drzwi otworzył mu sześcioletni syn i zawołał: «Mamo, przyszedł ten pan, który w telewizji śpiewa «Pszczółkę Maję». Zbigniew Wodecki większość swojego życia spędził na scenach Polski i świata oraz w samochodzie.
19 stycznia 2022