Wołyń na pocztówkach Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego
Artykuły

Na pocztówkach Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego wydanych w pierwszej połowie XX wieku można podziwiać widoki Krzemieńca, Ostroga, Łucka i Starokonstantynowa.

Polskie Towarzystwo Krajoznawcze zostało założone w 1906 r. Jego pierwszym prezesem był Zygmunt Gloger. W latach 1906–1950 organizacja nazywała się Polskie Towarzystwo Krajoznawcze, a od 1950 r. – Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze.

PTK prowadziło aktywną działalność wydawniczą, przygotowując do druku przewodniki, wydania periodyczne oraz pocztówki, rozpowszechnieniem których zajmowały się zarówno władze główne organizacji, jak i regionalne oddziały. Jeden z nich w okresie międzywojennym miał siedzibę w Łucku.

Pierwsze serie pocztówek PTK ukazały się przed I wojną światową, czyli w okresie, kiedy Polski nie było na mapie Europy, dlatego podstawowe zadanie takiej działalności polegało na promowaniu polskości. Na kartkach drukowane były ciekawe ilustracje i teksty, najczęściej widoki, zamki lub inne zabytki Rzeczypospolitej i regionów zamieszkiwanych przez Polaków. PTK wydawało również pocztówki z portretami wybitnych Polaków, m.in. Juliusza Słowackiego, Fryderyka Chopina czy Józefa Poniatowskiego oraz z opisem epizodów z ich życia.

Bardzo ciekawy był wygląd patriotycznych pocztówek. Kolorowe pola ozdobione były flagami, herbami lub elementami zbroi husarskich, jak również charakterystycznymi dla regionów symbolami etnograficznymi czy przyrodniczymi. Na rewersie pocztówki oprócz logo PTK często podawano opis miejscowości. Autorem tego ciekawego i nietypowego pomysłu oraz zdjęć reprodukowanych na kartkach pocztowych był Mikołaj Wisznicki, jeden z głównych działaczy PTK.

Najciekawsze i najlepiej ilustrowane były pocztówki wydane przez krajowy ośrodek PTK.  W latach 1907–1919 Towarzystwo wydało ok. 40 serii oraz 10 pocztówek poza serią w łącznym nakładzie ponad 900 tys. egz. Najwięcej kartek pocztowych ukazało się nakładem PTK w okresie międzywojennym. Podczas II wojny światowej organizacja zawiesiła swoją działalność. Głównym tematem, którym zajmowała się po wojnie, zwłaszcza w latach 1947–1949, były zachodnie i północne polskie ziemie. Do końca roku 1950 PTK wydało w łącznym nakładzie ok. 8 mln egz. pocztówek poświęconych kilkudziesięciu tematom.

Wołyń po raz pierwszy pojawił się na pocztówkach PTK w 1909 r., kiedy zostało wydanych siedem kartek poświęconych stuleciu urodzin wybitnego polskiego poety i dramatopisarza Juliusza Słowackiego, pochodzącego z Krzemieńca. Seria została wykonana na wysokim poziomie artystycznym. Każda pocztówka miała elementy namalowane złotą farbą, na lewej stronie znajdował się portret Słowackiego wielkości jednej trzeciej kartki, a na prawej – widoki Krzemieńca. Podobnie do większości ówczesnych pocztówek PTK, serię wydrukowano w Zakładzie Graficznym «B. Wierzbicki i S-ka», działającym w Warszawie przy ul. Chmielnej 61. Na rewersie zazwyczaj podawano krótki opis pejzażu czy zdjęcia przedstawionego na awersie kartki.

Na pierwszej kartce ze wspomnianej wołyńskiej serii możemy zobaczyć widok z ulicy Szerokiej na Górę Czerczą oraz na Bonę, najwyższą na Wołyniu górę, noszącą imię Bony Sforzy, żony polskiego króla Zygmunta I Starego, do której należał Zamek w Krzemieńcu w XVI wieku.

PTK 1

Na drugiej pocztówce znalazł się pomnik Salomei Bécu, matki Juliusza Słowackiego, pochowanej na Cmentarzu Tunickim w Krzemieńcu.

PTK 2

Na trzeciej – wzniesiony w 1743 r. budynek dawnego Kolegium Jezuitów w Krzemieńcu założonego ok. 1720 r. 

PTK 3

Na następnej – wizerunek Kościoła Reformatorów i Klasztoru Objawienia Pańskiego (klasztor bazyliański).

PTK 4

Na kolejnych dwóch kartkach możemy zobaczyć widoki miasta.

PTK 5

PTK 6

Natomiast na ostatniej – Klasztor Franciszkanów (obecnie Sobór pw. św. Mikołaja). Drewniany kościół pw. Wniebowzięcia Matki Bożej został ufundowany w 1538 r. przez królową Bonę. Po sprowadzeniu do miasta w XVII wieku franciszkanów został tu wzniesiony kościół murowany. Po powstaniu listopadowym 1831 r. Klasztor Franciszkanów został zlikwidowany i w 1832 r. otwarto tu Sobór pw. św. Mikołaja.

PTK 7

Następnym wydaniem PTK przedstawiającym widoki Wołynia była IV seria «Zamki Polskie» z Zamkiem Lubarta w Łucku wydrukowana w Krakowie w Zakładzie A. Trybalskiego według projektu Mikołaja Wisznickiego. Podobnie do poprzednich serii pocztówki ozdobiono elementami zbroi rycerskich w złocistym, czarnym i czerwonym kolorze. Na rewersie tej kartki umieszczono napis po polsku: «Łuck nad Styrem, starożytny gród, obecnie miasto powiatowe na Wołyniu. Stacya dr. żel. Pol-Zach. Zamek, wzniesiony około 1325 r. przez księcia Lubarta, składał się z dwóch niejednocześnie założonych warowni: zamku górnego i dolnego. Przechowały się tylko mury zamku górnego. W r. 1909 zarząd miasta postanowił zaopiekować się ruinami».

PTK 10

Oprócz tego, w 1912 r. w Zakładzie B. Wierzbickiego ukazała się zaprojektowana przez wspomnianego już Wisznickiego V seria «Zamki Polskie», z której dwie kartki przedstawiały wołyńskie miasta. Na jednej z nich był zamek w Ostrogu, na drugiej – zamek Ostrogskich w Starokonstantynowie zbudowany na początku XVI wieku. Były to ostatnie pocztówki PKT z widokami wołyńskich miast wydrukowane przed I wojną światową.

PTK 8

PTK 9

W okresie międzywojennym w Łucku działało Wołyńskie Towarzystwo Krajoznawcze – regionalny oddział PTK. Wydało ono dwie serie pocztówek: pierwszą w 1935 r. składającą się z 15 kartek, trzy z których z widokami Łucka; drugą w 1937 r., na trzech z 21 kartek umieszczono widoki Łucka (zdjęcia Jana Bułhaka). Wołyńskie pocztówki zostały wydrukowane w zakładach «Grafika» (Wilno) i «Sztuka» (Stanisławów).

Wiktor LITEWCZUK

CZYTAJ TAKŻE:

ŁUCK NA STAREJ POCZTÓWCE

Powiązane publikacje
«Ojcze nasz» po ukraińsku autorstwa łotewskiego kompozytora. W łuckim kościele odbędzie się koncert dobroczynny
Wydarzenia
W niedzielę, 29 maja, o godz. 16.00 w katolickiej katedrze Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Łucku odbędzie się koncert dobroczynny «Mimo wojny. Wiara. Nadzieja. Wiosna». Wystąpi chór biskupi łuckiej katedry prawosławnej pw. Trójcy Świętej «Oranta».
27 maja 2022
Ocaleni od zapomnienia: Władysław Jakuszewski
Artykuły
W okresie międzywojennym Władysław Jakuszewski pracował w policji w Równem, Kowlu, Dubnie i Zdołbunowie. Został aresztowany przez NKWD w listopadzie 1939 r., a w marcu 1941 r. za «aktywną działalność przeciw ruchowi rewolucyjnemu» został skazany na osiem lat poprawczych obozów pracy.
27 maja 2022
Związki frazeologiczne: Punkt widzenia
Artykuły
Henry Kissinger to dość już wiekowy, albowiem liczący sobie 98 lat (swoją drogą: cóż za piękny wiek!), wielce zasłużony były doradca do spraw bezpieczeństwa narodowego i sekretarz stanu Stanów Zjednoczonych Ameryki za kadencji prezydentów Richarda Nixona i Geralda Forda.
26 maja 2022
Zapraszamy migrantów z Ukrainy do udziału w badaniu dotyczącym używania języków
Wydarzenia
Migranci z Ukrainy, którzy przybyli do Polski po 24 lutego 2022 r., proszeni są o wzięcie udziału w badaniu zachowań związanych z używaniem języków w nowej rzeczywistości.
26 maja 2022
Nie żyje Teresa Dutkiewicz – wiceprezes Federacji Organizacji Polskich na Ukrainie
Wydarzenia
Z głębokim smutkiem i żalem przyjęliśmy wiadomość, że zmarła Teresa Dutkiewicz, wieloletnia działaczka polska na Ukrainie i dziennikarka.
25 maja 2022
«Wsparcie ze strony Polski jest nieocenione». Do Łucka dotarła pomoc z Katowic i Łodzi
Wydarzenia
Pomoc humanitarna z Polski nadal dociera do ukraińskich wolontariuszy. O ostatnim ładunku mówił Władysław Doroszenko, współkoordynator Zjednoczonego Centrum Komunikacji w Łucku.
25 maja 2022
Rotmistrz Witold Pilecki – ochotnik z obozu Auschwitz
Artykuły
Aby zbadać, co dzieje się w KL Auschwitz – na ochotnika dał się złapać i zamknąć w tym przerażającym miejscu. Zebrane przez niego informacje zaczęły otwierać zachodniemu światu oczy na zbrodnie Niemców. Mimo tak niebywałych zasług został stracony w stalinowskim więzieniu 25 maja 74 lata temu. O rotmistrzu Witoldzie Pileckim pisze dr Adam Cyra.
25 maja 2022
Służby komunalne uporządkowały stary cmentarz katolicki w Dubnie
Wydarzenia
Służby komunalne posprzątały stary cmentarz katolicki przy ul. Młynowskiej w Dubnie. Odnowiły także jedyny grobowiec, którzy przetrwał do naszych dni. Prace zostały sfinansowane ze środków miejscowego budżetu.
24 maja 2022
ABC kultury polskiej: Paweł Łoziński – reżyser w drodze
Artykuły
Paweł Łoziński to znany w Polsce reżyser, scenarzysta i producent interesujących filmów dokumentalnych. W wywiadzie dla internetowego radia «357» na pytanie: «Kim jesteś?» odpowiedział: «Człowiekiem w drodze».
24 maja 2022