Po I wojnie światowej zaszła potrzeba zmian w systemie oświaty w Łucku, zwłaszcza że liczba placówek oświatowych działających w mieście nie zaspokajała potrzeb edukacyjnych jego mieszkańców.
W okresie II Rzeczypospolitej Łuck ponownie stał się centrum Wołynia, dlatego powstała potrzeba rozszerzenia sieci placówek oświatowych, które służyłyby nie tylko mieszkańcom miasta, ale też innych wołyńskich miejscowości.
W trudnych czasach krótkich rządów Państwa Ukraińskiego w mieście założono Ukraińskie Gimnazjum. W 1918 r. zostało ono ulokowane w budynku gimnazjum męskiego (obecnie w jego murach działa Wołyńska Obwodowa Biblioteka dla Młodzieży), a po trzech latach – w gimnazjum żeńskim założonym przez Annę Kolenko (obecnie Prokuratura Obwodu Wołyńskiego). W 1927 r. Ukraińskie Gimnazjum przeniosło się do budynku przy ul. Sienkiewicza (obecnie Bogdana Chmielnickiego 12), w którym działało aż do przeniesienia w 1931 r. do budynku przy ul. Płockiej 20 (obecnie Hawryluka 14). Przeprowadzka do tego budynku została zorganizowana przez dyrektora gimnazjum Borysa Bileckiego przy wsparciu Jewhena Petrykiwskiego. Pod koniec lat 30. zaplanowano rozbudowę gimnazjum, ale po ustanowieniu władzy radzieckiej placówka została zamknięta jako «gniazdo ukraińskiego nacjonalizmu».
Ukraińskie Gimnazjum im. Łesi Ukrainki. Cegiełka, którą sprzedawano w celu pozyskania środków na rozbudowę gimnazjum. Lata 1930.
Podczas I wojny światowej Łuck znajdował się w strefie przyfrontowej, więc był skazany na liczne trudności z pomieszczeniami dla szkół, ich finansowaniem i kadrą nauczycielską. Jednak najbardziej aktywni członkowie społeczności lokalnej zjednoczyli się, by stworzyć instytucję, która podjęłaby się organizowania edukacji.
8 listopada 1917 r. w Łucku powstało Koło Polskiej Macierzy Szkolnej (PMS), którego kierownikiem został ksiądz Walerian Baranowski. Organizacja założyła pierwsze polskie szkoły w Łucku: gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki oraz szkoły powszechne imienia Królowej Jadwigi i Stanisława Jachowicza.
Budynek Polskiej Macierzy Szkolnej. Zdjęcie, 1929 r.
Budynek Polskiej Macierzy Szkolnej. Zdjęcie, 1936 r. Ze zbiorów Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego.
Świadectwo ukończenia Prywatnego Seminarium Nauczycielskiego.
Szkoła im. Stanisława Jachowicza w Łuckim Zamku, oddana do użytku 6 lipca 1924 r. Zdjęcie zostało opublikowane w 1926 r.
Świadectwo ukończenia szkoły powszechnej nr 2 im. Stanisława Jachowicza, 1936 r.
Legitymacja uczniowska ucznia Gimnazjum Państwowego im. Tadeusza Kościuszki. 1926 r.
Świadectwo ukończenia Gimnazjum Państwowego im. Tadeusza Kościuszki. 1930 r.
Jednym z najtrudniejszych zadań dla PMS była organizacja czteroletniego gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki, ponieważ wymagało to dużych środków, którymi organizacja wówczas nie dysponowała. Dzięki wysiłkom PMS pomocy finansowej udzieliły wówczas organizacje edukacyjne i społeczne Lwowa, Krakowa i Lublina. Umożliwiło to rozpoczęcie jesienią 1918 r. nauki w czterech klasach gimnazjum. Pierwszym jego dyrektorem został Aleksander Ostromęcki.
Gimnazjum Państwowe im. Tadeusza Kościuszki przy ul. Dominikańskiej. W 1931 r. gimnazjum zostało przeniesione do nowo wybudowanego budynku przy ul. Jagiellońskiej. Zdjęcie opublikowane w 1925 r.
Z inicjatywy kierownictwa łuckiego koła PMS wiosną 1920 r. odbył się zjazd delegatów tej organizacji z całego Wołynia. Utworzono na nim zarząd okręgowy PMS Ziemi Wołyńskiej, który opiekował się średnimi szkołami oraz zajmował się organizacją edukacji na Wołyniu. W 1920 r. trudna sytuacja materialna i kadrowa w oświacie pogorszyła się wskutek inwazji bolszewickiej.
W 1921 r., już w czasach II RP, w życiu organizacyjnym i prawnym PMS zaszły znaczące zmiany. Koło PMS dołączyło do Towarzystwa PMS w Warszawie i przyjęło w swojej działalności zasady prawne i organizacyjne wynikające z jego statutu. Kierownictwo PMS w Łucku zaczęło organizować pierwsze na Wołyniu szkoły handlowe i bursy dla uczniów z biednych rodzin, a także inne szkoły zawodowe. W 1921 r. Koło PMS rozpoczęło pracę nad powołaniem pierwszej na Wołyniu szkoły kupieckiej (później handlowej) oraz bursy, a w 1931 r. stworzono pierwsze na Wołyniu liceum handlowe.
Szkoła Handlowa przy ul. Wojewódzkiej w latach 1921–1923. Zdjęcie z książki «Akcja kulturalno-oświatowa Polskiej Macierzy Szkolnej w łucku od 1917 roku», 1931 r.
Bursa przy ul. Krasińskiego 1921–1926 r. Zdjęcie z książki «Akcja kulturalno-oświatowa Polskiej Macierzy Szkolnej w łucku od 1917 roku», 1931 r.
Bursa Państwowej Żeńskiej Szkoły Zawodowej. Dokładna lokalizacja budynku nie jest ustalona. Zdjęcie, 1932 r.
Uczennice Państwowej Żeńskiej Szkoły Zawodowej. Zdjęcie, 1932 r.
Gimnazjum Kupieckie, budynek Polskiej Macierzy Szkolnej (obecnie w budynku działa Zarząd Służby Bezpieczeństwa Ukrainy na Wołyniu). Zdjęcie wydrukowane w latach 1937–1938.
W 1923 r. PMS zainicjowała przygotowania do budowy własnej siedziby, w której miały mieścić się też szkoły zawodowe oraz bursa. Opracowanie projektu budowlanego powierzono warszawskiemu architektowi Zaleskiemu. Uroczyste otwarcie siedziby PMS miało miejsce 8 grudnia 1928 r. To wydarzenie miało wielkie znaczenie dla oświaty na całym Wołyniu.
Innym kamieniem milowym w życiu edukacyjnym Łucka było otwarcie w 1931 r. nowego budynku Gimnazjum Państwowego im. Tadeusza Kościuszki, zaprojektowanego przez architekta Kazimierza Tołłoczkę. Obecnie jest to najstarszy gmach Wschodnioeuropejskiego Uniwersytetu im. Łesi Ukrainki.
Gimnazjum Państwowe im. Tadeusza Kościuszki. Zdjęcie wydrukowane w latach 1937–1938.
Posiedzenie Rady Pedagogicznej Państwowego Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki. Zdjęcie gimnazjalnego koła fotograficznego, lata 1930.
Łuckie Gimnazjum Państwowe było ważną częścią życia edukacyjnego, społecznego i kulturalnego młodzieży. Działały tu różne koła, uczniowie wydawali czasopismo «Żak», czynny udział w życiu miasta brali harcerze. W gimnazjum szczególną uwagę przywiązywano do wychowania fizycznego młodzieży, więc uczniowie aktywnie uczestniczyli w różnych zawodach sportowych.
Poza państwowymi, w Łucku działały również społeczne szkoły różnych wspólnot narodowych. W mieście istniało kilka szkół żydowskich, a na Gnidawie zamieszkiwanej przez społeczność niemiecką od roku 1929 działała szkoła niemiecka. W latach 20. na działce przy ul. Piłsudskiego 19, podarowanej przez łuckiego browarnika Vaclava Zemana, wybudowano czeską szkołę (obecnie siedziba Wołyńskiego Instytutu Kształcenia Podyplomowego na ul. Wynnyczenki 31).
Szkoła żydowska z polskim językiem nauczania. Zdjęcie opublikowane w 1926 r.
Seminarium Duchowe na Krasnem. Zdjęcie wydrukowane w 1925 r.
Seminarium Duchowe na Krasnem. Zdjęcie wydrukowane w latach 1937–1938.
Wraz z ustanowieniem władzy radzieckiej w 1939 r. szkoły wspólnot narodowościowych w Łucku zostały zamknięte. II wojna światowa spowodowała radykalne zmiany w składzie etnicznym mieszkańców Łucka: czeska, niemiecka, polska i żydowska społeczności miasta praktycznie przestały istnieć. Za «drugich sowietów» otworzono w Łucku nowe szkoły, które znajdowały się głównie w małych parterowych budynkach, czasem nie do końca dostosowanych do nauki. Jako jedne z niewielu normalne warunki zapewniały szkoły nr 1 i nr 2.
Łucka Szkoła nr 1. Zdjęcia z końca lat 1940. – początku 1950.
Na osiedlu Krasne w latach powojennych istniały dwie szkoły: jedna działała w parterowym budynku na terenie nowoczesnej fabryki przyrządów, inna, siedmioletnia szkoła nr 2, stworzona na polecenie Wołyńskiego Obwodowego Wydziału Oświaty Ludowej w 1944 r., zajęła pomieszczenie należące do właściciela ziemskiego Flengera przy ul. Pańskiej (obecnie Szkolna 15).
Nowy budynek szkoły nr 2. Zdjęcia z książki «Łuck: Zarys historii miasta», 1959 r.
Niedawno łucka szkoła nr 2 obchodziła swoje 75-lecie. W różnych latach była siedmio- lub ośmioletnią, męską lub koedukacyjną. Pierwszym jej dyrektorem był Mykoła Tarasenko. W 1945 r. uczyło się tutaj 290 uczniów, z których większość pochodziła z rodzin deportowanych z Chełmszczyzny. W 1956 r. szkoła przeniosła się do budynku przy ul. Lwowskiej 28. Obecnie jest w niej 826 uczniów, których uczy 72 pracowników pedagogicznych.
Wiktor LITEWCZUK
