Jan Bułhak – ojciec polskiej fotografii
Artykuły

Jan Bułhak – jeden z najwybitniejszych polskich fotografów, określany mianem ojca lub nestora polskiej fotografii. Był fotografikiem, teoretykiem, publicystą oraz krytykiem w dziedzinie sztuki fotograficznej. Znany był również jako przeciwnik fotografii awangardowej.

Jan Bułhak urodził się w 1876 r. w Ostaszynie pod Nowogródkiem (obecnie na terenie Białorusi). Zmarł w 1950 r. w Giżycku. W 1897 r. ukończył gimnazjum w Wilnie i dostał się na Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, gdzie studiował filozofię. Z powodu braku środków finansowych po dwóch latach nauki porzucił studia. Do 1912 r. mieszkał w majątku ziemskim pod Mińskiem odziedziczonym po matce.

Fotografią zajął się przez przypadek, kiedy w 1905 r. jego żonie podarowano aparat fotograficzny. W 1912 r. Jan Bułhak uczył się fotografii w Dreźnie, w zakładzie znanego fotografa Hugona Erfurtha. Poznał wówczas wielu wybitnych artystów. Ogromny wpływ na jego twórczość wywarł malarz Ferdynand Ruszczyc, dzięki któremu Jan Bułhak zajął się fotografią zawodowo i w 1912 r. założył w Wilnie zakład fotograficzny. W latach 1912–1919 zajmował się dokumentacją architektury i widoków Wilna oraz jego okolic, a także innych miast, m.in. Warszawy, Lublina czy Zamościa. W latach 1913–1914 współpracował z czasopismem «Wiadomości Fotograficzne», w którym publikował niektóre ze swoich zdjęć.

W latach 1919–1939 Jan Bułhak zajmował się pracą pedagogiczną. Pełnił funkcję kierownika Zakładu Fotografii Artystycznej działającego przy Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu im. Stefana Batorego w Wilnie. W okresie międzywojennym był również organizatorem życia fotograficznego w Polsce, m.in. współzałożycielem i szefem Fotoklubu Wileńskiego utworzonego w 1928 r. i Fotoklubu Polskiego działającego w latach 1929–1939. Po II wojnie światowej, od 1947 r. kierował Związkiem Polskich Artystów Fotografów, który od 1952 r. istnieje pod nazwą Związek Polskich Artystów Fotografików.

CZYTAJ TAKŻE: WOŁYŃ W OBIEKTYWIE JANA BUŁHAKA

Jan Bułhak należał do najwybitniejszych polskich artystów fotografów. Wywarł ogromny wpływ na twórczość wielu fotografów oraz na rozwój sztuki fotograficznej w całej przedwojennej i powojennej Polsce.

Był autorem wielu artykułów i książek poświęconych estetyce i technice fotografii oraz fotografii krajoznawczej. Reprezentował nurt piktorializmu. Jego prace cechuje niezwykły artyzm, poczucie przestrzeni, poprawne proporcje oraz perfekcyjne operowanie światłem. Tej tematyce poświęcił również niektóre swoje prace naukowe.

001

Zamek w Łucku. 1937 r. Zdjęcie Jana Bułhaka

001R

Jana Bułhaka za «swojego» uważają nie tylko Polacy, ale także Białorusini i Litwini, bo to na tych ziemiach mieszkał i tworzył ten wybitny fotograf.

Wziął udział w 174 międzynarodowych wystawach fotograficznych, był autorem ok. 10 tys. fotografii. Oprócz zabytków utrwalał na zdjęciach krajobrazy, chłopów i budynki wiejskie. Część jego prac znajduje się w archiwach, muzeach i bibliotekach Warszawy oraz Wilna. Niestety większość zdjęć i negatywów Jana Bułhaka zostało zniszczonych pod koniec II światowej wojny: podczas wyzwolenia Wilna przez wojska radzieckie w dom, w którym mieszkał fotograf trafił pocisk.

Jan Bułhak współpracował z dużą ilością wydawnictw. Jego zdjęcia były publikowane w wielu książkach oraz na wielu kartkach pocztowych. Fotografował m.in. dla takich znanych wydawnictw, jak Polskie Towarzystwo Krajoznawcze, Polskie Towarzystwo Księgarni Kolejowych «Ruch» czy Książnica Atłas. W wydanych przez nich książkach i pocztówkach można zobaczyć krajobrazy Łucka i Wołynia.

008

Zamek w Ołyce. Wydawnictwo Łuckiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego.

1937 r.

009

Wilno. Wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Księgarni Kolejowych «Ruch». Zdjęcie Jana Bułhakа. Lata 20. XX wieku.

002

Zamek w Łucku. Wydawnictwo «Książnica Atłas», 1939 r.

Zdjęcie Jana Bułhakа.

Jego zdjęcia dla produkcji pocztówek wykorzystywało również Wydawnictwo Wydziału Zabytków Towarzystwa Straży Kresowej, które działało w latach 1918–1935. W Łucku Towarzystwo Straży Kresowej miało siedzibę w księgarni «Promyk» przy ulicy Jagiellońskiej 66. W serii liczącej ponad dwadzieścia pocztówek zostały przedstawione krajobrazy miast Wołynia, Podola oraz Białorusi. Możemy na nich zobaczyć m.in. Łuck, Ołykę, Równe, Dubno i Wiśniowiec. Widoki Łucka autorstwa Jana Bułhaka ukazały się wówczas na trzech pocztówkach.

003

Synagoga w Łucku. Zdjęcie Jana Bułhakа (13х18 cm) dla Wydawnictwa Wydziału Zabytków Towarzystwa Straży Kresowej. Lata 30. XX wieku. 

010

Synagoga w Klewaniu. Zdjęcie Jana Bułhakа (13х18 cm) dla Wydawnictwa Wydziału Zabytków Towarzystwa Straży Kresowej. Lata 20. XX wieku.

005

Pocztówka Wydawnictwa Wydziału Zabytków Towarzystwa Straży Kresowej. Lata 20. XX wieku. Zdjęcie Jana Bułhakа. Lata 20. XX wieku.

006

Pocztówka Wydawnictwa Wydziału Zabytków Towarzystwa Straży Kresowej. Lata 20. XX wieku. Zdjęcie Jana Bułhakа. Lata 20. XX wieku.

006R

008

Kościół w Ołyce.  Wydawnictwo Wydziału Zabytków Towarzystwa Straży Kresowej.

Lata 20. XX wieku.

Wiktor LITEWCZUK

CZYTAJ TAKŻE:

WOŁYŃ NA POCZTÓWKACH POLSKIEGO TOWARZYSTWA KRAJOZNAWCZEGO

POCZTÓWKI WOŁYŃSKIEGO TOWARZYSTWA KRAJOZNAWCZEGO W OKRESIE MIĘDZYWOJENNYM

Powiązane publikacje
«Ojcze nasz» po ukraińsku autorstwa łotewskiego kompozytora. W łuckim kościele odbędzie się koncert dobroczynny
Wydarzenia
W niedzielę, 29 maja, o godz. 16.00 w katolickiej katedrze Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Łucku odbędzie się koncert dobroczynny «Mimo wojny. Wiara. Nadzieja. Wiosna». Wystąpi chór biskupi łuckiej katedry prawosławnej pw. Trójcy Świętej «Oranta».
27 maja 2022
Ocaleni od zapomnienia: Władysław Jakuszewski
Artykuły
W okresie międzywojennym Władysław Jakuszewski pracował w policji w Równem, Kowlu, Dubnie i Zdołbunowie. Został aresztowany przez NKWD w listopadzie 1939 r., a w marcu 1941 r. za «aktywną działalność przeciw ruchowi rewolucyjnemu» został skazany na osiem lat poprawczych obozów pracy.
27 maja 2022
Związki frazeologiczne: Punkt widzenia
Artykuły
Henry Kissinger to dość już wiekowy, albowiem liczący sobie 98 lat (swoją drogą: cóż za piękny wiek!), wielce zasłużony były doradca do spraw bezpieczeństwa narodowego i sekretarz stanu Stanów Zjednoczonych Ameryki za kadencji prezydentów Richarda Nixona i Geralda Forda.
26 maja 2022
Zapraszamy migrantów z Ukrainy do udziału w badaniu dotyczącym używania języków
Wydarzenia
Migranci z Ukrainy, którzy przybyli do Polski po 24 lutego 2022 r., proszeni są o wzięcie udziału w badaniu zachowań związanych z używaniem języków w nowej rzeczywistości.
26 maja 2022
Nie żyje Teresa Dutkiewicz – wiceprezes Federacji Organizacji Polskich na Ukrainie
Wydarzenia
Z głębokim smutkiem i żalem przyjęliśmy wiadomość, że zmarła Teresa Dutkiewicz, wieloletnia działaczka polska na Ukrainie i dziennikarka.
25 maja 2022
«Wsparcie ze strony Polski jest nieocenione». Do Łucka dotarła pomoc z Katowic i Łodzi
Wydarzenia
Pomoc humanitarna z Polski nadal dociera do ukraińskich wolontariuszy. O ostatnim ładunku mówił Władysław Doroszenko, współkoordynator Zjednoczonego Centrum Komunikacji w Łucku.
25 maja 2022
Rotmistrz Witold Pilecki – ochotnik z obozu Auschwitz
Artykuły
Aby zbadać, co dzieje się w KL Auschwitz – na ochotnika dał się złapać i zamknąć w tym przerażającym miejscu. Zebrane przez niego informacje zaczęły otwierać zachodniemu światu oczy na zbrodnie Niemców. Mimo tak niebywałych zasług został stracony w stalinowskim więzieniu 25 maja 74 lata temu. O rotmistrzu Witoldzie Pileckim pisze dr Adam Cyra.
25 maja 2022
Służby komunalne uporządkowały stary cmentarz katolicki w Dubnie
Wydarzenia
Służby komunalne posprzątały stary cmentarz katolicki przy ul. Młynowskiej w Dubnie. Odnowiły także jedyny grobowiec, którzy przetrwał do naszych dni. Prace zostały sfinansowane ze środków miejscowego budżetu.
24 maja 2022
ABC kultury polskiej: Paweł Łoziński – reżyser w drodze
Artykuły
Paweł Łoziński to znany w Polsce reżyser, scenarzysta i producent interesujących filmów dokumentalnych. W wywiadzie dla internetowego radia «357» na pytanie: «Kim jesteś?» odpowiedział: «Człowiekiem w drodze».
24 maja 2022