Jan Bułhak – ojciec polskiej fotografii
Artykuły

Jan Bułhak – jeden z najwybitniejszych polskich fotografów, określany mianem ojca lub nestora polskiej fotografii. Był fotografikiem, teoretykiem, publicystą oraz krytykiem w dziedzinie sztuki fotograficznej. Znany był również jako przeciwnik fotografii awangardowej.

Jan Bułhak urodził się w 1876 r. w Ostaszynie pod Nowogródkiem (obecnie na terenie Białorusi). Zmarł w 1950 r. w Giżycku. W 1897 r. ukończył gimnazjum w Wilnie i dostał się na Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, gdzie studiował filozofię. Z powodu braku środków finansowych po dwóch latach nauki porzucił studia. Do 1912 r. mieszkał w majątku ziemskim pod Mińskiem odziedziczonym po matce.

Fotografią zajął się przez przypadek, kiedy w 1905 r. jego żonie podarowano aparat fotograficzny. W 1912 r. Jan Bułhak uczył się fotografii w Dreźnie, w zakładzie znanego fotografa Hugona Erfurtha. Poznał wówczas wielu wybitnych artystów. Ogromny wpływ na jego twórczość wywarł malarz Ferdynand Ruszczyc, dzięki któremu Jan Bułhak zajął się fotografią zawodowo i w 1912 r. założył w Wilnie zakład fotograficzny. W latach 1912–1919 zajmował się dokumentacją architektury i widoków Wilna oraz jego okolic, a także innych miast, m.in. Warszawy, Lublina czy Zamościa. W latach 1913–1914 współpracował z czasopismem «Wiadomości Fotograficzne», w którym publikował niektóre ze swoich zdjęć.

W latach 1919–1939 Jan Bułhak zajmował się pracą pedagogiczną. Pełnił funkcję kierownika Zakładu Fotografii Artystycznej działającego przy Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu im. Stefana Batorego w Wilnie. W okresie międzywojennym był również organizatorem życia fotograficznego w Polsce, m.in. współzałożycielem i szefem Fotoklubu Wileńskiego utworzonego w 1928 r. i Fotoklubu Polskiego działającego w latach 1929–1939. Po II wojnie światowej, od 1947 r. kierował Związkiem Polskich Artystów Fotografów, który od 1952 r. istnieje pod nazwą Związek Polskich Artystów Fotografików.

CZYTAJ TAKŻE: WOŁYŃ W OBIEKTYWIE JANA BUŁHAKA

Jan Bułhak należał do najwybitniejszych polskich artystów fotografów. Wywarł ogromny wpływ na twórczość wielu fotografów oraz na rozwój sztuki fotograficznej w całej przedwojennej i powojennej Polsce.

Był autorem wielu artykułów i książek poświęconych estetyce i technice fotografii oraz fotografii krajoznawczej. Reprezentował nurt piktorializmu. Jego prace cechuje niezwykły artyzm, poczucie przestrzeni, poprawne proporcje oraz perfekcyjne operowanie światłem. Tej tematyce poświęcił również niektóre swoje prace naukowe.

001

Zamek w Łucku. 1937 r. Zdjęcie Jana Bułhaka

001R

Jana Bułhaka za «swojego» uważają nie tylko Polacy, ale także Białorusini i Litwini, bo to na tych ziemiach mieszkał i tworzył ten wybitny fotograf.

Wziął udział w 174 międzynarodowych wystawach fotograficznych, był autorem ok. 10 tys. fotografii. Oprócz zabytków utrwalał na zdjęciach krajobrazy, chłopów i budynki wiejskie. Część jego prac znajduje się w archiwach, muzeach i bibliotekach Warszawy oraz Wilna. Niestety większość zdjęć i negatywów Jana Bułhaka zostało zniszczonych pod koniec II światowej wojny: podczas wyzwolenia Wilna przez wojska radzieckie w dom, w którym mieszkał fotograf trafił pocisk.

Jan Bułhak współpracował z dużą ilością wydawnictw. Jego zdjęcia były publikowane w wielu książkach oraz na wielu kartkach pocztowych. Fotografował m.in. dla takich znanych wydawnictw, jak Polskie Towarzystwo Krajoznawcze, Polskie Towarzystwo Księgarni Kolejowych «Ruch» czy Książnica Atłas. W wydanych przez nich książkach i pocztówkach można zobaczyć krajobrazy Łucka i Wołynia.

008

Zamek w Ołyce. Wydawnictwo Łuckiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego.

1937 r.

009

Wilno. Wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Księgarni Kolejowych «Ruch». Zdjęcie Jana Bułhakа. Lata 20. XX wieku.

002

Zamek w Łucku. Wydawnictwo «Książnica Atłas», 1939 r.

Zdjęcie Jana Bułhakа.

Jego zdjęcia dla produkcji pocztówek wykorzystywało również Wydawnictwo Wydziału Zabytków Towarzystwa Straży Kresowej, które działało w latach 1918–1935. W Łucku Towarzystwo Straży Kresowej miało siedzibę w księgarni «Promyk» przy ulicy Jagiellońskiej 66. W serii liczącej ponad dwadzieścia pocztówek zostały przedstawione krajobrazy miast Wołynia, Podola oraz Białorusi. Możemy na nich zobaczyć m.in. Łuck, Ołykę, Równe, Dubno i Wiśniowiec. Widoki Łucka autorstwa Jana Bułhaka ukazały się wówczas na trzech pocztówkach.

003

Synagoga w Łucku. Zdjęcie Jana Bułhakа (13х18 cm) dla Wydawnictwa Wydziału Zabytków Towarzystwa Straży Kresowej. Lata 30. XX wieku. 

010

Synagoga w Klewaniu. Zdjęcie Jana Bułhakа (13х18 cm) dla Wydawnictwa Wydziału Zabytków Towarzystwa Straży Kresowej. Lata 20. XX wieku.

005

Pocztówka Wydawnictwa Wydziału Zabytków Towarzystwa Straży Kresowej. Lata 20. XX wieku. Zdjęcie Jana Bułhakа. Lata 20. XX wieku.

006

Pocztówka Wydawnictwa Wydziału Zabytków Towarzystwa Straży Kresowej. Lata 20. XX wieku. Zdjęcie Jana Bułhakа. Lata 20. XX wieku.

006R

008

Kościół w Ołyce.  Wydawnictwo Wydziału Zabytków Towarzystwa Straży Kresowej.

Lata 20. XX wieku.

Wiktor LITEWCZUK

CZYTAJ TAKŻE:

WOŁYŃ NA POCZTÓWKACH POLSKIEGO TOWARZYSTWA KRAJOZNAWCZEGO

POCZTÓWKI WOŁYŃSKIEGO TOWARZYSTWA KRAJOZNAWCZEGO W OKRESIE MIĘDZYWOJENNYM

Powiązane publikacje
Wakacje na Dolnym Śląsku
Wydarzenia
Na zaproszenie Fundacji Wolność i Demokracja 20 uczniów sobotnio-niedzielnej szkoły przy Towarzystwie Kultury Polskiej Ziemi Zdołbunowskiej wzięło udział w obozie letnim «Ekspedycja Polska – wakacyjne wyjazdy letnie».
17 sierpnia 2022
«MedMobility Poland» – wsparcie dla medyków z Ukrainy
Wydarzenia
Jesteś medykiem z Ukrainy, przebywasz obecnie w Polsce i chcesz pracować w polskiej służbie zdrowia?
16 sierpnia 2022
Maniewicze uczciły swoich duszpasterzy
Wydarzenia
13 sierpnia w kościele Zesłania Ducha Świętego w Maniewiczach uczczono pamięć kapłanów, którzy tu służyli. Poinformował o tym administrator parafii ks. Roman Własiuk.
15 sierpnia 2022
Poznaję Ojczyznę przodków
Wydarzenia
Opowiem Wam o mojej wspaniałej wycieczce «Poznaję Ojczyznę przodków», która odbyła się w dniach 26 lipca – 3 sierpnia.
12 sierpnia 2022
Specjalny program stypendialny dla studentów i naukowców z Ukrainy
Konkursy
Narodowe Centrum Nauki ogłasza specjalny program stypendialny skierowany do studentów i naukowców z Ukrainy, którzy w wyniku agresji Rosji na Ukrainę schronili lub schronią się w Polsce.
11 sierpnia 2022
Operacja Polska w historii mojej rodziny. Część 1
Artykuły
Tragiczna data 11 lipca 1943 r. została wyryta na zawsze w historycznej pamięci Polaków na Wołyniu. Natomiast dla Polaków, którzy na mocy pokoju ryskiego pozostali na terenie sowieckiej Ukrainy, m. in. także dla mojej rodziny, takim czarnym dniem stał się 11 sierpnia 1937 r. – dzień podpisania rozkazu nr 00485.
11 sierpnia 2022
Harcerze i płastuni wspólnie przy grobach żołnierzy Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej
Wydarzenia
Harcerze Chorągwi Łódzkiej ZHP wspólnie z harcerzami z Hufca «Wołyń» oraz płastunami z Równego i Winnnicy podczas lipcowego obozu porządkowali groby żołnierzy Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej w Kaliszu, Szczypiornie oraz Warszawie.
10 sierpnia 2022
«Gaude Polonia»: rozpoczął się nabór wniosków na rok 2023
Konkursy
Trwa nabór wniosków do Programu Stypendialnego Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP «Gaude Polonia» na rok 2023.
09 sierpnia 2022
Weź udział w szkoleniu «Podstawy wystąpień publicznych»
Wydarzenia
Fundacja Wolność i Demokracja zaprasza przedstawicieli organizacji polskich i polonijnych do udziału w szkoleniach on-line «Podstawy wystąpień publicznych».
09 sierpnia 2022