ABC kultury polskiej: C jak Jan Cybis
Artykuły

Jan Cybis, przez przyjaciół żartobliwie zwany Janem Kapistą, zawsze twierdził, że kolor, jego wzajemne relacje i intensywność są najważniejsze dla tworzonego dzieła, a temat obrazu jest sprawą zdecydowanie drugorzędną. Dzieło nie jest po to, aby było dokumentem podobieństwa rzeczywistości.

Dziś rano, kiedy spojrzałam przez okno, zobaczyłam barwny, radosny świat. Iskrzący się różnymi kolorami śnieg, lazurowe niebo, zielone gałązki iglaków nieśmiało wyglądające spod zimowych, białych kołder i łaciatego kota na dachu niebieskiej Łady. Obraz ten przypomniał mi czasy dzieciństwa i fragment przeboju, bardzo kiedyś znanej piosenki śpiewanej przez harcerski zespół Gawęda: «…czarne przegrywa, kolor wygrywa, w kolory grajmy dziś, w jabłka z jabłonek, w skrzydła biedronek, w każdy zielony liść…» Pomyślałam sobie też, że warto byłoby przy tak miłej porannej impresji, sięgnąć do polskiej szkoły malarzy kolorystów.

Zatem Jan Cybis, który jest najbardziej znanym przedstawicielem polskich kapistów, zwanych inaczej kolorystami. W pracach Cybisa, mimo jego wcześniejszego zainteresowania kubizmem, dominuje fascynacja francuskim postimpresjonizmem. Dzieła Bonnarda i Cezanne’a mają ogromny wpływ na całą twórczość artysty. Odnosi się to zarówno do materii jak i kompozycji.

Dla malarzy tego kierunku kolor był najważniejszym i najistotniejszym elementem dzieła. To on decydował o wszystkim: o nastroju, o przekazie i odbiorze pracy, o całym jej wyrazie. Kapiści właściwie nie interesowali się formą ani zbędną treścią. Ich celem było tworzenie tzw. «czystego» malarstwa, pozbawionego balastu, czyli obciążenia chorobami dziedzicznymi sztuki: wymową literacką czy kontekstem historyczno-patriotycznym. Sednem tego, co malowali, było określanie rzeczywistości poprzez, tylko i aż, kolor. Różnorodną barwą wyrażali światło, przestrzeń, kształty, zjawiska. Aby oddać wrażenie jasnego światła używali ciepłych barw, dla cieni zarezerwowane były barwy zimne i chłodniejsze odcienie. W zasadzie nie używali czarnego barwnika. Koloryści dążyli do absolutnej, harmonijnej gry barw na płaszczyźnie.

Jan Cybis swoje obrazy malował od razu, nie robił szkiców, a farby po prostu nakładał na przygotowane płótno. W jego twórczości dominująca tematyka to: martwa natura, pejzaż i akt. Malarz często swoje kompozycje budował z drobnych, wibrujących plamek i intensywnych barw, wprowadzał kontrast faktur tak, że następowało zderzenie niezwykle gładkich powierzchni z grubo i chropowato kładzionymi obok warstwami farby. Artysta dążył do stworzenie malarstwa o uniwersalnych walorach estetycznych. Jego działania zmierzały do tego, aby na płótnie nastąpiło zestrojenie (zupełnie jak w wielkiej orkiestrze symfonicznej) kolorystyczne, aby materia malarska czyli odwzorowywana rzeczywistość, zostały uwydatnione poprzez nasycenie światłem i kolorem. Widz, patrząc na obraz, miał zachwycać się harmonią barw, efektami faktury a nade wszystko smakować paletę barw podaną mu przez artystę. A ponieważ, jak sądzić należy, umiejętność smakowania posiadł chyba każdy, więc żeby, choćby biernie, uczestniczyć w sztuce wystarczy tylko trochę wrażliwości, otwarte serce i głowa, i już wtedy można sobie zanucić przebój bardzo popularnej niegdyś w Polsce grupy «2+1»: «…więc chodź pomaluj mój świat na żółto i na niebiesko, niech na niebie stanie tęcza malowana Twoją kredką…»

Gabriela WOŹNIAK-KOWALIK,

nauczycielka skierowana do Łucka i Kowla przez ORPEG
Foto: www.agraart.pl

CZYTAJ TAKŻE:

ABC KULTURY POLSKIEJ: A JAK ASAMBLAŻ

ABC KULTURY POLSKIEJ: B – JAK BEKSIŃSKI ZDZISŁAW

Powiązane publikacje
ABC kultury polskiej: Paweł Łoziński – reżyser w drodze
Artykuły
Paweł Łoziński to znany w Polsce reżyser, scenarzysta i producent interesujących filmów dokumentalnych. W wywiadzie dla internetowego radia «357» na pytanie: «Kim jesteś?» odpowiedział: «Człowiekiem w drodze».
24 maja 2022
Konopnicka: zawłaszczenia i rewizje
Artykuły
Była kobietą niezwykłą. Cechowała ją odwaga, determinacja, a przede wszystkim – niebywała ciekawość świata. Badacze jej życia i twórczości wiedzą to od dawna. Tymczasem większość osób przemierzających nazwane jej imieniem ulice ma w głowie zupełnie inny obraz. Staje im przed oczami matrona w długiej sukni, często w towarzystwie dzieci. Połączenie Matki Polki z narodowym wieszczem. 23 maja obchodzimy 180. rocznicę urodzin Marii Konopnickiej.
23 maja 2022
«Tam, gdzie grał – był teatr narodowy». Wspomnienie o Jerzym Treli
Artykuły
Był żywym pomnikiem teatru, a niektórzy mawiali wręcz, że «tam, gdzie gra Trela, tam jest teatr narodowy». Wybitny polski aktor Jerzy Trela zmarł 15 maja w Krakowie w wieku 80 lat.
18 maja 2022
Ochman – głos Polski prosto z Ameryki
Artykuły
Syn Polaków od lat mieszkających w USA wraca do Polski studiować śpiew solowy, dla sprawdzenia zgłasza się do telewizyjnego talent show i wygrywa. Oto Krystian Ochman – młody muzyk, który reprezentował Polskę w konkursie Eurowizja 2022 w Turynie, zdobywając dla nas 12. miejsce.
16 maja 2022
ABC kultury polskiej: Bez reszty oddany teatrowi
Artykuły
Kiedy ten wielki aktor umierał na serce 22 lutego 1992 r. w Teatrze Nowym w Poznaniu, jego ostatnie słowa były cytatem z «Króla Leara» Williama Shakespeare’a.
12 maja 2022
ABC kultury polskiej: Wacław Szymanowski – artysta, który wyrzeźbił muzykę
Artykuły
Konkurs Chopinowski za każdym razem rozpala do czerwoności emocje melomanów. Wiem coś na ten temat, albowiem, jak wielu podobnych mi ludzi, zawsze z wypiekami na twarzy oczekuję na werdykt jury. Przy tej okazji, wcześniej czy później, na ekranie telewizora musi pojawić się jedna z najbardziej znanych i rozpoznawalnych rzeźb.
19 kwietnia 2022
Jarosław Marek Rymkiewicz – prawda o naturze świata i o człowieku
Artykuły
Jarosław Marek Rymkiewicz zmarł 3 lutego 2022 r. Był poetą, eseistą, krytykiem literackim, dramaturgiem i publicystą politycznym.
27 marca 2022
ABC kultury polskiej: Rybak
Artykuły
Kiedy tylko zaczęłam trochę więcej rozpoznawać otaczający świat i zrozumiałam, że istnieją kredki, farby i ołówek – co ciekawe stolarski – a ich użycie daje mi ogromną przyjemność, w wolnych chwilach zajęłam się stawianiem swoich pierwszych kresek i barwnych plam na papierze.
17 marca 2022
ABC kultury polskiej: Mariusz Szczygieł – mistrz polskiego reportażu
Artykuły
Mariusz Szczygieł jest dziennikarzem, reportażystą, eseistą, pisarzem i wykładowcą akademickim. Największą popularność wśród czytelników przyniosła mu książka «Gottland» z 2015 r. Dziennik «Le Figaro» napisał o niej: «To nie jest książka, to klejnot».
15 lutego 2022