Łuck na łamach «Tygodnika Ilustrowanego»
Artykuły

«Tygodnik Ilustrowany» był chyba jednym z najciekawszych i najważniejszych czasopism drugiej połowy XIX wieku, poświęcających wiele miejsca tematyce krajoznawczej.

 «Tygodnik Ilustrowany» – ogólnopolskie czasopismo literacko-kulturalne i społeczno-polityczne, wydawane w Warszawie latach 1859–1939. Pismo rozprowadzane było w zachodniej części Imperium Rosyjskiego, głównie na ziemiach polskich. Na jego łamach publikowane były aktualności ze świata malarstwa, literatury, nauki, rolnictwa, przemysłu i wynalazków. Teksty poświęcano również sztuce ludowej, folklorowi, archeologii, dawnej i współczesnej architekturze. W poszczególnych okresach tygodnik prowadził również rubrykę rozrywkową, gdzie ukazywały się m.in. zadania dla gry w szachy czy rebusy.

«Tygodnik Ilustrowany» powstał z inicjatywy Franciszka Maksymiliana Sobieszczańskiego, natomiast jego założycielem i wydawcą w latach 1859–1882 był Józef Unger. W 1882 r. czasopismo przejęła spółka Gebethner i Wolff, a w 1886 r. redakcję przejął Józef Wolff. W okresie międzywojennym często się zmieniał skład redakcji, a popularność pisma stopniowo malała. Pod koniec lat 30. XX wieku stało się ono niewyróżniającym się magazynem literackim.

W różnych okresach z «Tygodnikiem Ilustrowanym» współpracowali najsłynniejsi ówcześni pisarze, m.in. Henryk Sienkiewicz, Eliza Orzeszkowa, Bolesław Prus i Józef Kraszewski. Właśnie na łamach tygodnika w 1884 r. po raz pierwszy opublikowano powieść «Ogniem i mieczem» Henryka Sienkiewicza, a w latach 1897–1900 jego powieść «Krzyżacy». Swoje wiersze publikowała tu także Maria Konopnicka, która później robiła dla tygodnika przekłady z języków obcych.

Do końca XIX wieku większość ilustracji w tygodniku wykonywano techniką drzeworytniczą. Czasopismo odegrało ważną rolę w rozwoju grafiki. Współpracowało z nim wielu polskich artystów, a w latach 60. XIX wieku kierownikiem artystycznym pisma był Juliusz Kossak – jeden z najwybitniejszych polskich malarzy.

Najwięcej miejsca w czasopiśmie zajmował dział literacki, ale nas bardziej interesuje dział krajoznawczy oraz historyczny, w których wiele miejsca poświęcono zabytkom, świątyniom, typom ludowym z różnych zakątków świata. Trudno znaleźć miasto lub zamek, o których nie napisałby «Tygodnik Ilustrowany».

Ze względu na ikonografię najbardziej nas zainteresował nr 289 z 8 kwietnia 1865 r. Poza dwoma widokami zamku Lubarta możemy w nim zobaczyć najstarszy widok cerkwi Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Łucku oraz najstarszą panoramę Łucka od strony Krasnego. Autorem tych drzeworytów, powstałych na podstawie rysunków Aleksandra Leszczyńskiego i Adolfa Kozarskiego, był Kazimierz Krzyżanowski. Oba te widoki zobaczymy później w piątym tomie pt. «Małorosja, Podole i Wołyń» wielotomowej publikacji «Malownicza Rosja», który ukazał się w 1897 r. pod redakcją geografa Piotra Siemionowa-Tian-Szanskiego.

tyg 002

Widok wieży zachodniej w Zamku Łuckim. Drzeworyt opublikowany w nr 289 z 8 kwietnia 1865 r.

tyg 003

Widok wieży południowo-wschodniej w Zamku Łuckim. Drzeworyt opublikowany w nr 289 z 8 kwietnia 1865 r.

tyg 001

Cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Łucku. Drzeworyt opublikowany w nr 289 z 8 kwietnia 1865 r. 

tyg 0007

Panorama Łucka. Drzeworyt autorstwa Kazimierza Krzyżanowskiego na podstawie rysunku Aleksandra Leszczyńskiego, opublikowany w nr 289 «Tygodnika Ilustrowanego» w 1865 r.

20 lipca 1872 r. w nr 238 «Tygodnika Ilustrowanego» ukazał się artykuł o Łucku z dwiema rycinami, przedstawiającymi były kościół bernardynów (obecnie prawosławny Sobór Świętej Trójcy) oraz widok na kościół i klasztor dominikanów. Był to drugi i ostatni numer tygodnika, w którym widoki Łucka wykonano techniką drzeworytu. Kolejne wykonywano już innymi technikami drukarskimi.

tyg 0003

Kościół bernardynów. Drzeworyt. Nr 238 «Tygodnika Ilustrowanego» z 20 lipca 1872 r.

tyg 0004

Kościół i klasztor dominikanów. Drzeworyt autorstwa Edwarda Drążkiewicza na podstawie rysunku Tolińskiego, opublikowany w nr 238 «Tygodnika Ilustrowanego» z 20 lipca 1872 r.

Pod koniec 1910 r. tygodnik opublikował cykl «Notatki Wołyńskie» Bolesława Prusa z ciekawymi wspomnieniami o Łucku i jego mieszkańcach. W nr 34, który ukazał się w sierpniu 1912 r., pojawił się artykuł o łuckich Karaimach zilustrowany zdjęciami wnętrza karaimskiej kienesy oraz portretem karaimskiego uczonego, i literata Abrahama Firkowicza. 28 czerwca 1919 r. «Tygodnik Ilustrowany» opublikował artykuł poświęcony 350-leciu włączenia Wołynia do Polski – ilustracją do niego było zdjęcie wiecu na Placu Zamkowym w Łucku. W nr 27 z 4 lipca 1925 r. ukazał się artykuł Witolda Giełżyńskiego «Rozmach amerykański w murach średniowiecza» zilustrowany dziesięcioma zdjęciami Henryka Poddębskiego. Redaktorzy wspomnieli również o klęsce powodzi w Łucku w 1932 r., podając w nr 17 zdjęcie wezbranych wód Sapalajówki w rejonie ulicy Matejki (obecnie Jaroszczuka). W pozostałych numerach «Tygodnika Ilustrowanego» można było przeczytać niewielkie wzmianki o Wołyniu, w tym o Łucku.

tyg 005

tyg 006

Wnętrze karaimskiej kienesy. «Tygodnik Ilustrowany», nr 34 z 24 sierpnia 1912 r.

tyg 007

Abraham Firkowicz. «Tygodnik Ilustrowany», nr 34 z 24 sierpnia 1912 r.

tyg 3914

Wybrzeże Styru z synagogą. Zdjęcie Henryka Poddębskiego, opublikowane w nr 27 «Tygodnika Ilustrowanego» z 4 lipca 1925 r.

tyg 3938 A

Powódź w Łucku wiosną 1932 r. Wezbrane wody Sapalajówki w rejonie ulicy Matejki (obecnie Jaroszczuka). Zdjęcie Krojna, opublikowane w nr 17 «Tygodnika Ilustrowanego» z 24 kwietnia 1932 r.

Wiktor LITEWCZUK

CZYTAJ TAKŻE:

LITOGRAFIE NAPOLEONA ORDY NA POCZTÓWKACH

WOŁYŃ NA POCZTÓWKACH POLSKIEGO TOWARZYSTWA KRAJOZNAWCZEGO

POCZTÓWKI WOŁYŃSKIEGO TOWARZYSTWA KRAJOZNAWCZEGO W OKRESIE MIĘDZYWOJENNYM

JAN BUŁHAK – OJCIEC POLSKIEJ FOTOGRAFII

KRZEMIENIEC OŚRODKIEM SZTUKI FOTOGRAFICZNEJ NA WOŁYNIU

ŁUCK W OBIEKTYWIE HENRYKA PODDĘBSKIEGO

ARCHITEKTURA UKRAINY W TWÓRCZOŚCI GEORGIJA ŁUKOMSKIEGO

UNIKATOWA PUBLIKACJA GEORGIJA ŁUKOMSKIEGO O ŁUCKIM ZAMKU

ŁUCK, OSTRÓG, TREMBOWLA I INNE MIASTA W TWÓRCZOŚCI LEONARDA CHODŹKI

Powiązane publikacje
Nie tylko Maria Skłodowska-Curie. Nobliści z polskimi korzeniami
Artykuły
Kojarzeni z Polską laureaci Nagrody Nobla to nie tylko doskonale przez nas pamiętani Maria Skłodowska-Curie, Henryk Sienkiewicz, Władysław Reymont, Czesław Miłosz, Lech Wałęsa, Wisława Szymborska i Olga Tokarczuk. To także rzesza m. in. naukowców, szczególnie fizyków i chemików, którzy urodzili się i wychowywali na terenie Polski (w jej dawnych i obecnych granicach), a i przebywając zagranicą, często nosili Polskę w sercu.
06 października 2022
Ocaleni od zapomnienia: Władysław Michalski
Artykuły
Akta śledztwa wszczętego w 1939 r. wobec Władysława Michalskiego, policjanta ze Zdołbicy na Rówieńszczyźnie, zawierają tylko kilka kartek. Tak wyglądała większość spraw karnych wobec funkcjonariuszy polskiej policji, których władze radzieckie aresztowały według poprzednio ułożonej listy natychmiast po wkroczeniu na tereny Polski.
06 października 2022
ABC kultury polskiej: «Kwiat Jabłoni» – muzyka, która pochwyci was w swoje objęcia
Artykuły
Ich utwór «Dziś późno pójdę spać» do września 2022 r. odtworzono na YouTube ponad 40 mln razy. Do dziś wydali płyty: «Niemożliwe», «Mogło być nic», «Live Pol’and’Rock Festival» i «Wolne serca». Piszą i śpiewają o tym, co ich dotyka, porusza, o świecie otaczającym człowieka i jego przeżyciach wewnętrznych. Szybki sukces zespołu «Kwiat Jabłoni» zaskoczył nawet jego założycieli.
05 października 2022
W Łucku rozmawiano o Kornelu Filipowiczu – klasyku literatury polskiej pochodzącym z Tarnopola
Wydarzenia
Zespół Międzynarodowego Festiwalu Literackiego «Frontera» zorganizował w Łucku spotkanie z czytelnikami i prezentację mikroserii książek Kornela Filipowicza, które ujrzały światło dzienne w tarnopolskim wydawnictwie «Krok».
04 października 2022
Rodzinne historie: Jadwiga Gusławska i jej Krzemieniec
Artykuły
Jadwiga Gusławska z Krzemieńca to współzałożycielka i pierwszy prezes Towarzystwa Odrodzenia Kultury Polskiej imienia Juliusza Słowackiego. Była redaktorem naczelnym gazety «Wspólne Dziedzictwo» wydawanej w Krzemieńcu w latach 2001–2004. Należała do grona osób, dzięki którym odradzało się Muzeum Juliusza Słowackiego. Pani Jadwiga jest społeczniczką działającą na rzecz polskiej mniejszości na Ukrainie, a także autorką piszącą do «Monitora Wołyńskiego». Dziś poznajemy jej rodzinne historie.
04 października 2022
Związki frazeologiczne: Woda z mózgu
Artykuły
Robienie tzw. wody z mózgu jest dość powszechnym zjawiskiem, do zaistnienia którego wystarczą podatni na wszelkie nawet najbardziej głupie sugestie przedstawiciele rodzaju ludzkiego. Ponieważ takowych na świecie jest jak mrówek, toteż manipulowanie opinią szarych mas przychodzi zazwyczaj zwolennikom tego typu rozwiązań bez trudu.
03 października 2022
Podczas pikniku transgranicznego w Łucku promowano dziedzictwo przyrodnicze
Wydarzenia
W Łucku został zorganizowany piknik transgraniczny. W programie wydarzenia znalazły się quest ekologiczny, otwarte dyskusje oraz piesze wycieczki po mieście – podaje Wydział Informacyjny Łuckiej Rady Miejskiej.
03 października 2022
Trwa rekrutacja do projektu «Szkoła dobrej jakości»
Konkursy
Fundacja Wolność i Demokracja zaprasza szkoły polonijne do udziału w projekcie «Szkoła dobrej jakości».
01 października 2022
Wystawa porcelany w Łucku. Można zobaczyć na niej eksponaty ze zbiorów muzeów w Łucku i Stalowej Woli
Wydarzenia
29 września w Wołyńskim Muzeum Krajoznawczym odbył się wernisaż inkluzyjnej wystawy «Sztuka dla każdego. Porcelana». Wydarzenie zostało zorganizowane w ramach projektu «Muzea pogranicza – przestrzeń dialogu międzykulturowego».
30 września 2022