Ocaleni od zapomnienia: Stanisław Ostrowski
Artykuły

Kontynuując cykl artykułów o polskich nauczycielach, którzy doznali prześladowań ze strony władz radzieckich w latach 1939–1941, proponujemy uwadze Czytelników szkic biograficzny o Stanisławie Ostrowskim, który pracował jako nauczyciel we wsi Bereżki w powiecie sarneńskim.

Stanisław Ostrowski urodził się w 1911 r. we wsi Stary Żuków w rodzinie młynarza Józefa Ostrowskiego. Akta śledztwa nie zawierają informacji o matce Stanisława. Wiadomo, że był jedynakiem. Na początku II wojny światowej jego ojciec Józef Ostrowski mieszkał w Krzemieńcu.

Tam też Stanisław zdobył wykształcenie pedagogiczne w latach 1926–1932. W 1932 r. został powołany do Wojska Polskiego. Od razu trafił na roczny kurs podchorążych w Równem. Po demobilizacji w roku 1933 rozpoczął pracę nauczycielską w Bereżkach (obecnie rejon dąbrowicki w obwodzie rówieńskim). Podobnie jak większość pedagogów w regionie, był członkiem Związku Nauczycielstwa Polskiego, któremu na Wołyniu przewodniczył Jakub Hoffman.

W Bereżkach Stanisław ożenił się z Ireną Jarząbską (ur. w 1918 r.). Małżeństwo mieszkało z matką Ireny, nauczycielką szkoły w Bereżkach Wandą Jarząbską (ur. w 1890 r.). W 1937 r. urodził im się syn Zbigniew.

W 1934 r. Stanisława Ostrowskiego powtórnie wezwano do wojska. W 1935 r. po uzyskaniu stopnia podporucznika przeszedł do rezerwy. Nauczyciel był powoływany do wojska jeszcze dwa razy: w latach 1936–1937 i pod koniec sierpnia 1939 r. II wojna światowa zaczęła się dla niego 28 sierpnia 1939 r. Wtedy skierowano go do Składnicy Materiału Intendenckiego Nr 2 w Lublinie. Na początku września tegoż roku jednostka, w której służył Ostrowski, wycofała się do Dubna, a 18 września, po wkroczeniu do miasta Armii Czerwonej, została rozwiązana. Bohater publikacji powrócił do Bereżków, gdzie kontynuował pracę nauczycielską.

ostrovski 01

9 kwietnia 1940 r. Stanisław Ostrowski został aresztowany przez oddział rejonowy NKWD w Sarnach. W decyzji o aresztowaniu wydanej w tym samym dniu czytamy: «Jest podporucznikiem Wojska Polskiego, w czasie ustanowienia władzy radzieckiej na terenie Ukrainy Zachodniej uczestniczył w walkach przeciw jednostkom Armii Czerwonej, ma nastroje antyradzieckie, prowadzi agitację przeciw władzy radzieckiej».

ostrovski 02

Był to typowy powód do aresztowania wielu Polaków, szczególnie służących w Wojsku Polskim i przebywających w rezerwie. Fakt służby Stanisława w wojsku potwierdzili mieszkańcy Bereżków, którzy byli świadkami w jego sprawie.

Śledczy nie uzyskał jednak żadnych dowodów prowadzenia przez Ostrowskiego działalności antyradzieckiej, postanowił więc oprzeć się o zarzuty znęcania się nad chłopami. Tego faktu w swoim życiorysie nauczyciel nie ukrywał.

Latem 1936 lub 1937 r. do Bereżków przybył z przedstawieniem treser zwierząt. Ponieważ największym pomieszczeniem we wsi był budynek szkoły, spektakl postanowiono tam właśnie wystawić. Większość mieszkańców wsi kupiła bilety na przedstawienie. Natomiast Maksym Budkiewicz postanowił obejrzeć przedstawienie za darmo, korzystając w tym celu ze szkolnego parapetu. Stanisław kilka razy prosił Maksyma o zejście z okna, ten jednak go nie słuchał. Wściekły nauczyciel podszedł i uderzył go w głowę.

Naszą uwagę przykuł dialog na temat tego incydentu między śledczym a więźniem, spisany w protokole z 8 czerwca 1940 r.: «Pytanie: Czy Pan miał do tego prawo (bić Budkiewicza – aut.). Odpowiedź: Nie. Pytanie: Czyli była to jedna z form znęcania się Pana nad chłopami? Odpowiedź: Tak, było to oczywiste znęcanie się nad chłopami, do którego doszło na skutek porywczego charakteru. Jednocześnie należy zauważyć, że jako nauczyciel miałem obowiązek utrzymania porządku w szkole…»

Innym przejawem znęcania się nad chłopami było bicie dzieci podczas lekcji. «Pytanie: Będąc nauczycielem we wsi Bereżki podczas swoich lekcji Pan bił chłopskie dzieci. Dlaczego? Odpowiedź: Nie zaprzeczam faktowi, że rzeczywiście biłem chłopskie dzieci, ale tak było, gdy dopiero zaczynałem pracę nauczyciela. Pytanie: Ale to też jest formą znęcania się. Prawda? Odpowiedź: W chwili, gdy uderzyłem tego lub innego chłopca lub dziewczynkę, swoich działań tak nie kwalifikowałem. Pytanie: Czy Pana ukarano za bicie dzieci w szkole? Odpowiedź: Sąd nie pociągnął mnie do odpowiedzialności, ale dostałem za to naganę od inspektora szkolnego». Te «przestępstwa» stały się podstawą aktu oskarżenia z 27 czerwca 1940 r.

Decyzją Kolegium Specjalnego NKWD z dnia 13 października 1940 r. «za aktywną walkę z ruchem rewolucyjnym» Stanisław Ostrowski został skazany na osiem lat obozów pracy. Karę odbywał w obozie «Uchtiżemłag». We wrześniu 1941 r. zgodnie z Dekretem Prezydium Rady Najwyższej ZSRR Ostrowski jako polski obywatel został zwolniony z obozu na mocy amnestii. Na miejsce zamieszkania wybrał miasto Buzułuk w obwodzie czkałowskim.

ostrovski 03

ostrovski 00

Według postanowienia Prokuratury Obwodu Rówieńskiego z dnia 28 sierpnia 1989 r. Stanisław Ostrowski został zrehabilitowany. Jego dalszy los nie jest nam znany.

Tetiana SAMSONIUK

P. S.: Materiały rubryki «Ocaleni od zapomnienia» zostały opracowane przez Tetianę Samsoniuk na podstawie akt radzieckich organów ścigania, przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, w zbiorach Zarządu KGB Ukraińskiej SRR w Obwodzie Rówieńskim (1919–1957) oraz w Archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Będziemy wdzięczni, jeżeli odezwą się Czytelnicy, krewni lub bliscy bohaterów naszej rubryki, którzy posiadają o nich dodatkowe informacje.

CZYTAJ TAKŹE:

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JAN KRÓL

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: ALFRED AUSOBSKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: FELIKS SĘCZKOWSKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JULIAN KRÓL

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: MICHAŁ MICKIEWICZ

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: STANISŁAW CAŁA

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JAN JUCZEWSKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JEWLAMPIJ HRYHORJEW

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: WALERIAN ŚLIWIŃSKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: NINA OSSOWSKA

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: OLIMPIUSZ MAZUR

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: MECHEL GLASS

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: ALEKSANDER ZGLINICKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: EDWARD CHLEBIK

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: TADEUSZ ŚCIWIARSKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: CZESŁAW BOGDANOWICZ

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: WACŁAWA CAŁOWA

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: MARIAN STAWIARZ 

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: MYKOŁA PRYSIAŻNIUK

Powiązane publikacje
Ocaleni od zapomnienia: Stefan Jarząbkowski
Artykuły
Stefan Jarząbkowski, policjant z Glińska Czeskiego na Rówieńszczyźnie, jest bohaterem kolejnego szkicu o funkcjonariuszach polskiej Policji Państwowej, którzy doznali represji ze strony reżimu sowieckiego.
18 marca 2022
Ocaleni od zapomnienia: Józef Ryczak
Artykuły
Po demobilizacji z Wojska Polskiego Józef Ryczak rozpoczął pracę w polskiej Policji Państwowej. Służył m.in. w Równem. Po wkroczeniu do miasta Armii Czerwonej został aresztowany z powodu «aktywnej walki przeciw rewolucyjnemu ruchowi robotniczemu».
11 lutego 2022
Ocaleni od zapomnienia: Stanisław Pacholczyk
Artykuły
«Przez dłuższy okres prowadził walkę przeciw robotnikom i chłopom» – w ten sposób w postanowieniu o pociągnięciu do odpowiedzialności karnej z dnia 19 grudnia 1939 r. określono «przestępstwa» popełnione wg sowietów przez Stanisława Pacholczyka, któremu poświęcamy ten artykuł.
28 stycznia 2022
Ocaleni od zapomnienia: Józef Reszczyński
Artykuły
Józef Reszczyński z kolonii Dołganiec w powiecie kostopolskim w przededniu II wojny światowej został zmobilizowany do policji. Z tego powodu po ustanowieniu władzy radzieckiej został aresztowany przez NKWD i następnie skazany na pięć lat łagrów.
14 stycznia 2022
Ocaleni od zapomnienia: Ludwik Parzóch
Artykuły
Bohater tego tekstu był jednym z tych polskich policjantów, którzy trafili na Wołyń w czasie ewakuacji spowodowanej przez agresję Wehrmachtu na II Rzeczpospolitą. Wielu z nich zostało aresztowanych przez radzieckie organy ścigania.
28 grudnia 2021
Ocaleni od zapomnienia: Leoncjusz Kot
Artykuły
Leoncjusz Kot przez 10 lat pracował na posterunku policji w Basowym Kącie. W 1941 r. został skazany przez NKWD na osiem lat poprawczych obozów pracy.
15 grudnia 2021
Ocaleni od zapomnienia: Adam Zdoliński
Artykuły
«Oskarża się o to, że służył w polskiej policji» – ten wpis możemy zobaczyć w specjalnym formularzu aktu oskarżenia wypełnianym przez śledczych NKWD. Taki dokument jest także w aktach sprawy rówieńskiego policjanta Adama Zdolińskiego.
26 listopada 2021
Ocaleni od zapomnienia: Marcin Walczak
Artykuły
Marcin Walczak, bohater naszego kolejnego szkicu, przed II wojną światową był starszym policjantem II Komisariatu Policji w Łodzi.
18 listopada 2021
Ocaleni od zapomnienia: Józef Broszczyk
Artykuły
Śledczy NKWD ZSRR Lenski od razu wydał wyrok na Józefa Broszczyka. Na stronie tytułowej sprawy kryminalnej napisał: «5 lat poprawczych obozów pracy». Jednak w czasie krótkiego śledztwa, które trwało od 18 do 24 grudnia funkcjonariusz wydłużył termin odbywania kary.
05 listopada 2021