ABC kultury polskiej: Roman Ingarden – fenomenalny polski filozof
Artykuły

«Kto chce być filozofem, musi raz zacząć żyć intelektualnie na własną odpowiedzialność – inaczej w ogóle nie warto zabierać się do filozofii» – to słowa Romana Ingardena – polskiego filozofa, jednego z patronów roku 2020.

Roman Ingarden urodził się i zmarł w Krakowie. Związany był też z Lwowem, gdzie studiował filozofię i matematykę oraz wykładał na Uniwersytecie Jana Kazimierza, z Getyngą, gdzie studiował pod opieką Edmunda Husserla, z Lublinem, Warszawą, Toruniem, Wiedniem, Fryburgiem i z Końskimi.

Uczeń Edmunda Husserla zainteresowany był problemami ontologicznymi, aksjologicznymi i estetycznymi, teorią poznania i teorią człowieka. Szczególnie wiele uwagi poświęcił Ingarden dziełu literackiemu jako wielowarstwowemu przedmiotowi intencjonalnemu. Za najważniejszy w nim uważał język ze zdaniami i ich znaczeniami. W roku 1931 ukazała się jego książka zatytułowana «O dziele literackim».

W poglądach dotyczących istnienia świata przeciwstawiał się swojemu nauczycielowi Husserlowi i stał na stanowisku realizmu w odróżnieniu od idealizmu Husserla. Odróżnił ontologię od metafizyki, podzielił ją na egzystencjalną, formalną i materialną. Temu zagadnieniu Ingarden poświęcił trzy tomy zatytułowane «Spór o istnienie świata». Rozważał, czy świat istnieje intencjonalnie, tak jak dzieła sztuki, czy też niezależnie od świadomości.

W zakresie teorii poznania także był zwolennikiem realizmu. Uważał, że proces poznawczy odbywa się we wzajemnym oddziaływaniu przedmiotu i świadomości, a teoria poznania bada przedmioty ze względu na ich istotę. Poznanie dokonuje się poprzez wrażenia, ich różnorodną jakość, treść i kontekst wrażeń.

Jeśli chodzi o teorię człowieka to wyrażał pogląd, że natura ludzka realizuje się w przekraczaniu zwierzęcości i tworzeniu świata kultury i nauki. Człowiek, według niego, dąży do realizacji wartości moralnych i estetycznych, żyje w dwóch światach: w świecie natury i w świecie kultury. Jest więc istotą rozdwojoną. Ingarden twierdził, że człowiek jest bytem osobowym, pragnie wolności, prawdy, dobra i piękna. Musi też być odpowiedzialny za swoje czyny, świadomy celów i nie powinien znajdować się pod presją zewnętrzną. O nas, w «Książeczce o człowieku», napisał tak: «Natura ludzka polega na nieustannym wysiłku przekraczania granic zwierzęcości tkwiącej w człowieku i wyrastania ponad nią człowieczeństwem i rolą człowieka jako twórcy wartości. Bez tej misji i bez tego wysiłku wyrastania ponad samego siebie człowiek zapada z powrotem i bez ratunku w swoją czystą zwierzęcość, która stanowi jego śmierć».

W literaturze amerykańskiej został uznany za jednego z najwybitniejszych filozofów czasów najnowszych, a w Niemczech – za klasyka filozofii i czołowego przedstawiciela fenomenologii.

Filozof Jan Woleński w publikacji «Roman Ingarden we wspomnieniach» przytacza anegdotę związaną z dziełem Ingardena. «Gdy powiedziałem M. Rzepińskiej, że czytam I tom tego dzieła, ostrzegła: «Proszę uważać. Nie można tego zrozumieć bez wyższej matematyki». Opowiadano też inną historyjkę. Przyjaciele Adama Podgóreckiego kupili mu «Spór o istnienie świata» jako prezent imieninowy. Zaczął czytać i za jakiś czas zwierzył się ofiarodawcom, że zaprzestał lektury. Wyznał, że już początki były trudne, ale potem poddał się całkowicie. Podobno jednak pokazywano w Krakowie pewną kobietę: «Patrzcie, ona przeczytała cały pierwszy tom».

W grudniu 2019 r. ukazała się pierwsza część biografii Ingardena «Jestem filozofem świata» autorstwa Mariusza Pandury i Radosława Kuliniaka. Wydanie drugiej planowane jest na listopad 2020 r.

Ingarden był żonaty z okulistką Marią Pol, miał trzech synów: Romana, Jerzego i Stanisława. Ciekawym wątkiem w jego życiu jest przyjaźń z Edytą Stein – niemiecką filozof, fenomenolog, świętą i patronką Europy, z którą korespondował do początku II wojny światowej. Jej listy do filozofa ukazały się pod tytułem «Listy do Ingardena».

Sejm RP ustanowił 2020 r. Rokiem Romana Ingardena «w przekonaniu o wyjątkowości dzieła i postawy filozofa». Za życia wydano 224 jego prace. Wygłosił także około 300 odczytów w kraju i za granicą. Wydanie jego dzieł filozoficznych liczy obecnie 13 tomów.

Ingarden young

Warto sięgnąć po twórczość tego fenomenalnego filozofa, by odkryć dla siebie jego przemyślenia, choćby takie jak to: «Jestem siłą, która się ostaje w przeciwnościach losu, gdy czuje i wie, że swobodnym swym czynem z niebytu wywoła to, co po niej pozostanie, gdy sama się już w walce spali. Jestem siłą, co chce być wolna. I nawet trwanie swoje wolności poświęci. Ale zewsząd pod naporem sił innych żyjąca, niewoli zaródź sama w sobie znajduje, jeśli się odpręży, jeśli wysiłku zaniedba. I wolność swoją utraci, jeśli się sama do siebie przywiąże. Trwać i być wolna może tylko wtedy, jeśli sama siebie dobrowolnie odda na wytwarzanie dobra, prawdy i piękna. Wówczas dopiero istnieje».

Wiesław PISARSKI,
nauczyciel języka polskiego skierowany do Kowla przez ORPEG
Fot. roman-ingarden.phils.uj.edu.pl

CZYTAJ TAKŻE:

ABC KULTURY POLSKIEJ: TADEUSZ KANTOR – ŻYCIE, MIŁOŚĆ, PRZEMIJANIE I ŚMIERĆ

ABC KULTURY POLSKIEJ: IRENA SANTOR – WIELKA DAMA POLSKIEJ PIOSENKI

ABC KULTURY POLSKIEJ: SIĘGNIJ PO UTWORY LEOPOLDA TYRMANDA

ABC KULTURY POLSKIEJ: PONADCZASOWA AGNIESZKA OSIECKA

ABC KULTURY POLSKIEJ: JACEK KACZMARSKI – BARD «SOLIDARNOŚCI»

ABC KULTURY POLSKIEJ: ANDRZEJ WAJDA – REŻYSER PRACOHOLIK, REŻYSER SPEŁNIONY

ABC KULTURY POLSKIEJ: EDWARD STACHURA – KASKADER LITERATURY

Powiązane publikacje
ABC kultury polskiej: Ignacy Gogolewski – mistrz mowy polskiej
Artykuły
Wiele postaci literackich kojarzymy z aktorami, którzy wcielili się w role bohaterów wybitnych dzieł przeniesionych na duże lub małe ekrany. Jedną z takich postaci jest Ignacy Gogolewski, który zagrał Antka Borynę w serialu na podstawie powieści Władysława Reymonta «Chłopi» powstałym w latach 1971–1973 oraz jego wersji kinowej w reżyserii Jana Rybkowskiego z roku 1973.
29 lipca 2022
ABC kultury polskiej: Kaśka Sochacka – upór i talent
Artykuły
Upór, pracowitość, talent i odrobina szczęścia doprowadziły ją do popularności, dużej liczby fanów jej niezwykłego głosu oraz przyznania dwóch Fryderyków w 2022 r. za Fonograficzny Debiut Roku i za Album Roku Indie Pop za płytę «Ciche dni».
14 lipca 2022
ABC kultury polskiej: «Wiosna, ach to ty»
Artykuły
Radosne ćwierkanie ptaków, namacalne, rozleniwiające ciepło słonecznych promieni, pędzące po błękitnym niebie kawalkady już nie szarych chmur lecz białych, puchatych obłoków. Nowe pokłady energii, wszechobecna zieleń świeżych szat świata i nadzieje na lepsze jutro… Jak tu nie kochać wiosny? Z pewnością uwielbiali ją także polscy artyści przełomu XIX i XX wieku.
31 maja 2022
ABC kultury polskiej: Paweł Łoziński – reżyser w drodze
Artykuły
Paweł Łoziński to znany w Polsce reżyser, scenarzysta i producent interesujących filmów dokumentalnych. W wywiadzie dla internetowego radia «357» na pytanie: «Kim jesteś?» odpowiedział: «Człowiekiem w drodze».
24 maja 2022
Konopnicka: zawłaszczenia i rewizje
Artykuły
Była kobietą niezwykłą. Cechowała ją odwaga, determinacja, a przede wszystkim – niebywała ciekawość świata. Badacze jej życia i twórczości wiedzą to od dawna. Tymczasem większość osób przemierzających nazwane jej imieniem ulice ma w głowie zupełnie inny obraz. Staje im przed oczami matrona w długiej sukni, często w towarzystwie dzieci. Połączenie Matki Polki z narodowym wieszczem. 23 maja obchodzimy 180. rocznicę urodzin Marii Konopnickiej.
23 maja 2022
«Tam, gdzie grał – był teatr narodowy». Wspomnienie o Jerzym Treli
Artykuły
Był żywym pomnikiem teatru, a niektórzy mawiali wręcz, że «tam, gdzie gra Trela, tam jest teatr narodowy». Wybitny polski aktor Jerzy Trela zmarł 15 maja w Krakowie w wieku 80 lat.
18 maja 2022
Ochman – głos Polski prosto z Ameryki
Artykuły
Syn Polaków od lat mieszkających w USA wraca do Polski studiować śpiew solowy, dla sprawdzenia zgłasza się do telewizyjnego talent show i wygrywa. Oto Krystian Ochman – młody muzyk, który reprezentował Polskę w konkursie Eurowizja 2022 w Turynie, zdobywając dla nas 12. miejsce.
16 maja 2022
ABC kultury polskiej: Bez reszty oddany teatrowi
Artykuły
Kiedy ten wielki aktor umierał na serce 22 lutego 1992 r. w Teatrze Nowym w Poznaniu, jego ostatnie słowa były cytatem z «Króla Leara» Williama Shakespeare’a.
12 maja 2022
ABC kultury polskiej: Wacław Szymanowski – artysta, który wyrzeźbił muzykę
Artykuły
Konkurs Chopinowski za każdym razem rozpala do czerwoności emocje melomanów. Wiem coś na ten temat, albowiem, jak wielu podobnych mi ludzi, zawsze z wypiekami na twarzy oczekuję na werdykt jury. Przy tej okazji, wcześniej czy później, na ekranie telewizora musi pojawić się jedna z najbardziej znanych i rozpoznawalnych rzeźb.
19 kwietnia 2022