ABC kultury polskiej: Trzy razy Noakowski
Artykuły

Stanisław Noakowski – architekt, rysownik i malarz. Tak, jednego człowieka szczodra natura obdarzyła wieloma talentami, co w dziedzinie sztuki nie jest zjawiskiem odosobnionym.

Urodził się 26 marca 1867 r. w małym miasteczku, Nieszawie, na Kujawach. Ten obraz prowincjonalnej, a jednak szczególnej miejscowości będzie mu towarzyszył przez całe życie. Ceglany kościół, małe żydowskie domki, drewniane chaty, wiatrak na wzgórzu i wreszcie dworek z dużą salą jadalną oraz sypialnią babci i dziadka. Na swoich rysunkach da temu światu własnych najwcześniejszych wspomnień życie wieczne.

Stanisław Noakowski w czasach studenckich. Public domain

Był wyjątkowym architektem, malarzem, historykiem sztuki, wreszcie nauczycielem akademickim. Artystyczna spuścizna, jaką po sobie pozostawił, obejmuje tysiące rysunków, akwarel i szkiców. W fantastyczny sposób, wymykający się szablonom «portretował», w bardzo szerokim ujęciu, różnorodne budynki. Poczynając od wielkich kompleksów pałacowych, zamkowych czy klasztornych, a skończywszy na pojedynczych dworkach, kamienicach i chłopskich, strzechą krytych, domostwach.

Podobnie jak nieco później czynił to na ekranach telewizorów Wiktor Zin, tak i Stanisław Noakowski zaglądał do wnętrz, by przybliżyć widzowi najdrobniejsze szczegóły i detale. Prostota z jaką wykonywał swoje prace zachwyca. Potrafił kilkoma niepozornymi kreskami tuszem, ołówkiem, akwarelą lub smugą sepii oddać nastrój, ducha i myśl architektonicznej wizji, jaka mu towarzyszyła.

Wykłady Noakowskiego z historii sztuki zawsze gromadziły tłumy. Jego studenci, zarówno przyszli architekci jak i artyści, uważali go za niedościgłego mistrza rysunku, który podczas zajęć «tworzył» na tablicy niezwykłe, kredą zapisane misteria.

Ciekawym rysem w jego życiu zawodowym jest to, że jako architekt spełniał się przede wszystkim jako teoretyk. Niezwykle rzadko tworzył własne projekty, a tylko kilka z nich doczekało się kiedykolwiek realizacji.

Stanisława Noakowskiego pociągało przede wszystkim tworzenie na papierze nowych, fikcyjnych, a jednak mających zaczepienie w rzeczywistości projektów budowli. Jego szkice nie są wizerunkami budynków, które istnieją albo istniały w przeszłości, nie są też projektami czegoś, co ma powstać, są to niezwykłe fantazje.

Narysowany przez architekta kościół np. gotycki, ma swoją wymyśloną historię, swoją przeszłość, swoje dzieje. Mówiło się o nim, że był zakochany w architekturze, na budowle patrzył oczyma malarza, a nie budowniczego i inżyniera.

Muzeum Stanisława Noakowskiego w Nieszawie, zlokalizowane w dawnym domu Noakowskiego. Autor zdjęcia: Andrzej Otrębski. CC BY-SA 3.0 pl

W 1918 r. obejmuje katedrę historii sztuki na wydziale architektury Politechniki Warszawskiej, nieco później w Szkole Sztuk Pięknych. Na obu uczelniach jest jednym z najbardziej lubianych i szanowanych wykładowców. Angażuje się w liczne prace konserwatorskie, jego odczyty i pogadanki, mające na celu popularyzowanie wiedzy z zakresu historii sztuki, cieszą się ogromnym powodzeniem.

Stanisław Noakowski umiera nagle, na zawał serca, 1 października 1928 r. w Warszawie. Na Cmentarz Powązkowski odprowadzają go tłumy młodzieży.

Gabriela WOŹNIAK-KOWALIK,
nauczycielka skierowana do Łucka i Kowla przez ORPEG

CZYTAJ TAKŻE:

ABC KULTURY POLSKIEJ: JERZY NOWOSIELSKI – UDUCHOWIONY MALARZ

ABC KULTURY POLSKIEJ: JAN STANISŁAWSKI – MISTRZ PEJZAŻU

ABC KULTURY POLSKIEJ: NIKIFOR – TEKTURKOWY MALARZ

ABC KULTURY POLSKIEJ: PO PROSTU MITORAJ

ABC KULTURY POLSKIEJ: TAJEMNICZE ABAKANY

ABC KULTURY POLSKIEJ: SZTUKA W CYFRACH – ROMAN OPAŁKA

ABC KULTURY: SZYMON KOBYLIŃSKI – CZŁOWIEK INSTYTUCJA

ABC KULTURY POLSKIEJ: PIÓRKIEM I WĘGLEM

Powiązane publikacje
ABC kultury polskiej: Paweł Łoziński – reżyser w drodze
Artykuły
Paweł Łoziński to znany w Polsce reżyser, scenarzysta i producent interesujących filmów dokumentalnych. W wywiadzie dla internetowego radia «357» na pytanie: «Kim jesteś?» odpowiedział: «Człowiekiem w drodze».
24 maja 2022
Konopnicka: zawłaszczenia i rewizje
Artykuły
Była kobietą niezwykłą. Cechowała ją odwaga, determinacja, a przede wszystkim – niebywała ciekawość świata. Badacze jej życia i twórczości wiedzą to od dawna. Tymczasem większość osób przemierzających nazwane jej imieniem ulice ma w głowie zupełnie inny obraz. Staje im przed oczami matrona w długiej sukni, często w towarzystwie dzieci. Połączenie Matki Polki z narodowym wieszczem. 23 maja obchodzimy 180. rocznicę urodzin Marii Konopnickiej.
23 maja 2022
«Tam, gdzie grał – był teatr narodowy». Wspomnienie o Jerzym Treli
Artykuły
Był żywym pomnikiem teatru, a niektórzy mawiali wręcz, że «tam, gdzie gra Trela, tam jest teatr narodowy». Wybitny polski aktor Jerzy Trela zmarł 15 maja w Krakowie w wieku 80 lat.
18 maja 2022
Ochman – głos Polski prosto z Ameryki
Artykuły
Syn Polaków od lat mieszkających w USA wraca do Polski studiować śpiew solowy, dla sprawdzenia zgłasza się do telewizyjnego talent show i wygrywa. Oto Krystian Ochman – młody muzyk, który reprezentował Polskę w konkursie Eurowizja 2022 w Turynie, zdobywając dla nas 12. miejsce.
16 maja 2022
ABC kultury polskiej: Bez reszty oddany teatrowi
Artykuły
Kiedy ten wielki aktor umierał na serce 22 lutego 1992 r. w Teatrze Nowym w Poznaniu, jego ostatnie słowa były cytatem z «Króla Leara» Williama Shakespeare’a.
12 maja 2022
ABC kultury polskiej: Wacław Szymanowski – artysta, który wyrzeźbił muzykę
Artykuły
Konkurs Chopinowski za każdym razem rozpala do czerwoności emocje melomanów. Wiem coś na ten temat, albowiem, jak wielu podobnych mi ludzi, zawsze z wypiekami na twarzy oczekuję na werdykt jury. Przy tej okazji, wcześniej czy później, na ekranie telewizora musi pojawić się jedna z najbardziej znanych i rozpoznawalnych rzeźb.
19 kwietnia 2022
Jarosław Marek Rymkiewicz – prawda o naturze świata i o człowieku
Artykuły
Jarosław Marek Rymkiewicz zmarł 3 lutego 2022 r. Był poetą, eseistą, krytykiem literackim, dramaturgiem i publicystą politycznym.
27 marca 2022
ABC kultury polskiej: Rybak
Artykuły
Kiedy tylko zaczęłam trochę więcej rozpoznawać otaczający świat i zrozumiałam, że istnieją kredki, farby i ołówek – co ciekawe stolarski – a ich użycie daje mi ogromną przyjemność, w wolnych chwilach zajęłam się stawianiem swoich pierwszych kresek i barwnych plam na papierze.
17 marca 2022
ABC kultury polskiej: Mariusz Szczygieł – mistrz polskiego reportażu
Artykuły
Mariusz Szczygieł jest dziennikarzem, reportażystą, eseistą, pisarzem i wykładowcą akademickim. Największą popularność wśród czytelników przyniosła mu książka «Gottland» z 2015 r. Dziennik «Le Figaro» napisał o niej: «To nie jest książka, to klejnot».
15 lutego 2022