Wielkanoc, czas Zmartwychwstania Pańskiego, czas nadziei, zwycięstwa dobra nad złem, światła nad ciemnością, znajduje swoje odzwierciedlenie w sztuce, w tym także w malarstwie.
Cykl obrazów odnoszący się do Wielkanocy nosi nazwę Pasji, czyli Męki. Wydarzenia, które tworzą taki zbiór, zaczynają się od pojmania Jezusa, a kończą na ukrzyżowaniu. Niektórzy artyści poszerzali ten zakres o wjazd Chrystusa do Jerozolimy w Niedzielę Palmową, traktując to jako swoisty prolog wobec dramatycznych wydarzeń jakie nastąpiły później.
«W Palmową Niedzielę każdy kościół polski zakwita wiązankami wierzbiny, modrzewiu i borówek, jak gdyby całe gaje weszły do świątyni oddać hołd Zbawicielowi. Wierzbina usiana białymi kotkami – to polska palma wdzięczna oraz pokorna. Wychodząc po nabożeństwie z kościoła, należy połknąć parę poświęconych baziek. Miękkie, kosmate, z trudem przechodzą przez krtań, lecz zabieg wart jest trudu, chroni bowiem od chorób gardła na przeciąg roku» – w taki sposób o tradycji Niedzieli Palmowej pisała Zofia Kossak-Szczucka.
«Niedziela Palmowa», 1891 r., Zdzisław Piotr Jasiński. Public domain
Rolę epilogu pełniło zdjęcie z krzyża, opłakiwanie i złożenie do grobu. Zmartwychwstanie w twórczości malarzy zajmowało zawsze osobne, wyjątkowe miejsce. Tematykę Męki Pańskiej znajdziemy na obrazach tak wspaniałych artystów, jak Rubens, El Greco czy Giotto.
Mistycyzm, poświęcenie, cierpienie, wreszcie dobra nowina i radość to bliskie tematy, którym swój talent poświęcili także i polscy mistrzowie pędzla, tacy jak Jan Matejko – «Zmartwychwstanie», Wojciech Gerson – «Spotkanie Marii Magdaleny ze zmartwychwstałym Jezusem», Kazimierz Sichulski – «Niedziela Palmowa», Włodzimierz Tetmajer – «Wielkanoc w Bronowicach», czy Teodor Axentowicz – «Święcone».
«Spotkanie Marii Magdaleny ze zmartwychwstałym Jezusem», 1904 r., Wojciech Gerson. Public domain
«Wielkanoc w Bronowicach», 1904 r., Włodzimierz Tetmajer. Public domain
«Święcone», 1899 r., Teodor Axentowicz. Public domain
Wraz z rozwojem myśli teologicznej zmieniało się także malarskie przedstawienie Męki Pańskiej. Były czasy, w których podkreślano w niezwykły sposób ludzki wymiar cierpienia Chrystusa, używając dosadnych, naturalistycznych środków wyrazu artystycznego.
Artyści innych epok skrywali się za metaforą, symbolizmem i unikali dosłownego przekazu. Dopiero w VI wieku na obrazach zaczyna pojawiać się postać Jezusa, do tej pory śmierć na krzyżu wyobrażano symbolicznie poprzez sam krzyż.
Natomiast do połowy XI wieku Chrystus malowany był z otwartymi oczyma symbolizującymi Jego zwycięstwo nad śmiercią. Nieco później Zbawiciel pojawia się na płótnach mistrzów już z zamkniętymi powiekami. Zmianę tę interpretowano nie jako proces fizycznej śmierci, lecz dobrowolny akt boskiej woli.
Ogromne znaczenie dla symboliki przekazu ma kolor pojawiający się na obrazie. Zielony to życie, a czerwony to męka i śmierć. Umierającemu Jezusowi zawsze towarzyszą te same postacie: Maryja i Jan Ewangelista, czasem pojawia się setnik z włócznią i żołnierz podający gąbkę nasączoną octem.
Zmartwychwstanie oznacza szczęście, radość, a także niczym niezmącony spokój. Malarze oddając te stany emocjonalne stosują jasne barwy, postacie ustawione są względem siebie w harmonijny sposób. Nastrój mistycyzmu i boskiego wydarzenia podkreśla nieziemski blask bijący od głównej postaci obrazu.
Gabriela WOŹNIAK-KOWALIK,
nauczycielka skierowana do Łucka i Kowla przez ORPEG
CZYTAJ TAKŻE:
ABC KULTURY POLSKIEJ: PAPCIO CHMIEL
ABC KULTURY POLSKIEJ: WITOLD PRUSZKOWSKI – SPÓŹNIONY ROMANTYK POLSKIEGO MALARSTWA
ABC KULTURY POLSKIEJ: ŚWIĄTECZNE OBRAZY
ABC KULTURY POLSKIEJ: TRZY RAZY NOAKOWSKI
ABC KULTURY POLSKIEJ: JERZY NOWOSIELSKI – UDUCHOWIONY MALARZ
ABC KULTURY POLSKIEJ: JAN STANISŁAWSKI – MISTRZ PEJZAŻU
