ABC kultury polskiej: Wielkanoc na płótnach mistrzów
Artykuły

Wielkanoc, czas Zmartwychwstania Pańskiego, czas nadziei, zwycięstwa dobra nad złem, światła nad ciemnością, znajduje swoje odzwierciedlenie w sztuce, w tym także w malarstwie.

Cykl obrazów odnoszący się do Wielkanocy nosi nazwę Pasji, czyli Męki. Wydarzenia, które tworzą taki zbiór, zaczynają się od pojmania Jezusa, a kończą na ukrzyżowaniu. Niektórzy artyści poszerzali ten zakres o wjazd Chrystusa do Jerozolimy w Niedzielę Palmową, traktując to jako swoisty prolog wobec dramatycznych wydarzeń jakie nastąpiły później.

«W Palmową Niedzielę każdy kościół polski zakwita wiązankami wierzbiny, modrzewiu i borówek, jak gdyby całe gaje weszły do świątyni oddać hołd Zbawicielowi. Wierzbina usiana białymi kotkami – to polska palma wdzięczna oraz pokorna. Wychodząc po nabożeństwie z kościoła, należy połknąć parę poświęconych baziek. Miękkie, kosmate, z trudem przechodzą przez krtań, lecz zabieg wart jest trudu, chroni bowiem od chorób gardła na przeciąg roku» – w taki sposób o tradycji Niedzieli Palmowej pisała Zofia Kossak-Szczucka.

wielkanocABC 01

«Niedziela Palmowa», 1891 r., Zdzisław Piotr Jasiński. Public domain

Rolę epilogu pełniło zdjęcie z krzyża, opłakiwanie i złożenie do grobu. Zmartwychwstanie w twórczości malarzy zajmowało zawsze osobne, wyjątkowe miejsce. Tematykę Męki Pańskiej znajdziemy na obrazach tak wspaniałych artystów, jak Rubens, El Greco czy Giotto.

Mistycyzm, poświęcenie, cierpienie, wreszcie dobra nowina i radość to bliskie tematy, którym swój talent poświęcili także i polscy mistrzowie pędzla, tacy jak Jan Matejko – «Zmartwychwstanie», Wojciech Gerson – «Spotkanie Marii Magdaleny ze zmartwychwstałym Jezusem», Kazimierz Sichulski – «Niedziela Palmowa», Włodzimierz Tetmajer – «Wielkanoc w Bronowicach», czy Teodor Axentowicz – «Święcone».

wielkanocABC 04

«Spotkanie Marii Magdaleny ze zmartwychwstałym Jezusem», 1904 r., Wojciech Gerson. Public domain

wielkanocABC 02

«Wielkanoc w Bronowicach», 1904 r., Włodzimierz Tetmajer. Public domain

wielkanocABC 03

«Święcone», 1899 r., Teodor Axentowicz. Public domain

Wraz z rozwojem myśli teologicznej zmieniało się także malarskie przedstawienie Męki Pańskiej. Były czasy, w których podkreślano w niezwykły sposób ludzki wymiar cierpienia Chrystusa, używając dosadnych, naturalistycznych środków wyrazu artystycznego.

Artyści innych epok skrywali się za metaforą, symbolizmem i unikali dosłownego przekazu. Dopiero w VI wieku na obrazach zaczyna pojawiać się postać Jezusa, do tej pory śmierć na krzyżu wyobrażano symbolicznie poprzez sam krzyż.

Natomiast do połowy XI wieku Chrystus malowany był z otwartymi oczyma symbolizującymi Jego zwycięstwo nad śmiercią. Nieco później Zbawiciel pojawia się na płótnach mistrzów już z zamkniętymi powiekami. Zmianę tę interpretowano nie jako proces fizycznej śmierci, lecz dobrowolny akt boskiej woli.

Ogromne znaczenie dla symboliki przekazu ma kolor pojawiający się na obrazie. Zielony to życie, a czerwony to męka i śmierć. Umierającemu Jezusowi zawsze towarzyszą te same postacie: Maryja i Jan Ewangelista, czasem pojawia się setnik z włócznią i żołnierz podający gąbkę nasączoną octem.

Zmartwychwstanie oznacza szczęście, radość, a także niczym niezmącony spokój. Malarze oddając te stany emocjonalne stosują jasne barwy, postacie ustawione są względem siebie w harmonijny sposób. Nastrój mistycyzmu i boskiego wydarzenia podkreśla nieziemski blask bijący od głównej postaci obrazu.

Gabriela WOŹNIAK-KOWALIK,
nauczycielka skierowana do Łucka i Kowla przez ORPEG

CZYTAJ TAKŻE:

ABC KULTURY POLSKIEJ: PAPCIO CHMIEL

ABC KULTURY POLSKIEJ: WITOLD PRUSZKOWSKI – SPÓŹNIONY ROMANTYK POLSKIEGO MALARSTWA

ABC KULTURY POLSKIEJ: ŚWIĄTECZNE OBRAZY

ABC KULTURY POLSKIEJ: TRZY RAZY NOAKOWSKI

ABC KULTURY POLSKIEJ: JERZY NOWOSIELSKI – UDUCHOWIONY MALARZ

ABC KULTURY POLSKIEJ: JAN STANISŁAWSKI – MISTRZ PEJZAŻU

ABC KULTURY POLSKIEJ: NIKIFOR – TEKTURKOWY MALARZ

ABC KULTURY POLSKIEJ: PO PROSTU MITORAJ

Powiązane publikacje
ABC kultury polskiej: Paweł Łoziński – reżyser w drodze
Artykuły
Paweł Łoziński to znany w Polsce reżyser, scenarzysta i producent interesujących filmów dokumentalnych. W wywiadzie dla internetowego radia «357» na pytanie: «Kim jesteś?» odpowiedział: «Człowiekiem w drodze».
24 maja 2022
Konopnicka: zawłaszczenia i rewizje
Artykuły
Była kobietą niezwykłą. Cechowała ją odwaga, determinacja, a przede wszystkim – niebywała ciekawość świata. Badacze jej życia i twórczości wiedzą to od dawna. Tymczasem większość osób przemierzających nazwane jej imieniem ulice ma w głowie zupełnie inny obraz. Staje im przed oczami matrona w długiej sukni, często w towarzystwie dzieci. Połączenie Matki Polki z narodowym wieszczem. 23 maja obchodzimy 180. rocznicę urodzin Marii Konopnickiej.
23 maja 2022
«Tam, gdzie grał – był teatr narodowy». Wspomnienie o Jerzym Treli
Artykuły
Był żywym pomnikiem teatru, a niektórzy mawiali wręcz, że «tam, gdzie gra Trela, tam jest teatr narodowy». Wybitny polski aktor Jerzy Trela zmarł 15 maja w Krakowie w wieku 80 lat.
18 maja 2022
Ochman – głos Polski prosto z Ameryki
Artykuły
Syn Polaków od lat mieszkających w USA wraca do Polski studiować śpiew solowy, dla sprawdzenia zgłasza się do telewizyjnego talent show i wygrywa. Oto Krystian Ochman – młody muzyk, który reprezentował Polskę w konkursie Eurowizja 2022 w Turynie, zdobywając dla nas 12. miejsce.
16 maja 2022
ABC kultury polskiej: Bez reszty oddany teatrowi
Artykuły
Kiedy ten wielki aktor umierał na serce 22 lutego 1992 r. w Teatrze Nowym w Poznaniu, jego ostatnie słowa były cytatem z «Króla Leara» Williama Shakespeare’a.
12 maja 2022
ABC kultury polskiej: Wacław Szymanowski – artysta, który wyrzeźbił muzykę
Artykuły
Konkurs Chopinowski za każdym razem rozpala do czerwoności emocje melomanów. Wiem coś na ten temat, albowiem, jak wielu podobnych mi ludzi, zawsze z wypiekami na twarzy oczekuję na werdykt jury. Przy tej okazji, wcześniej czy później, na ekranie telewizora musi pojawić się jedna z najbardziej znanych i rozpoznawalnych rzeźb.
19 kwietnia 2022
Jarosław Marek Rymkiewicz – prawda o naturze świata i o człowieku
Artykuły
Jarosław Marek Rymkiewicz zmarł 3 lutego 2022 r. Był poetą, eseistą, krytykiem literackim, dramaturgiem i publicystą politycznym.
27 marca 2022
ABC kultury polskiej: Rybak
Artykuły
Kiedy tylko zaczęłam trochę więcej rozpoznawać otaczający świat i zrozumiałam, że istnieją kredki, farby i ołówek – co ciekawe stolarski – a ich użycie daje mi ogromną przyjemność, w wolnych chwilach zajęłam się stawianiem swoich pierwszych kresek i barwnych plam na papierze.
17 marca 2022
ABC kultury polskiej: Mariusz Szczygieł – mistrz polskiego reportażu
Artykuły
Mariusz Szczygieł jest dziennikarzem, reportażystą, eseistą, pisarzem i wykładowcą akademickim. Największą popularność wśród czytelników przyniosła mu książka «Gottland» z 2015 r. Dziennik «Le Figaro» napisał o niej: «To nie jest książka, to klejnot».
15 lutego 2022