Litografie Napoleona Ordy na pocztówkach
Artykuły

Napoleon Orda podróżując po Wołyniu opisał go najpełniej spośród tych prowincji Imperium Rosyjskiego, które odwiedził w latach 1860–1877.

Napoleon Orda (ur. 11 lutego 1807 r. – zm. 26 kwietnia 1883 r.) – wybitny polski i białoruski malarz, kompozytor i pianista. Urodził się we wsi Worocewicze w powiecie pińskim guberni mińskiej. W 1823 r. ukończył szkołę w Świsłoczy i rozpoczął studia na Uniwersytecie Wileńskim. Za udział w powstaniu listopadowym (1831 r.) został odznaczony Złotym Krzyżem Virtuti Militari. Po upadku powstania wyemigrował z Polski i w 1833 r. zamieszkał w Paryżu. Do kraju powrócił po amnestii ogłoszonej w 1856 r. przez Aleksandra II. W 1862 r. przeniósł się na Wołyń, gdzie pracował jako guwerner w domu generała Adama Rzewuskiego.

Pierwsze swoje 89 rysunków Napoleon Orda wykonał w trakcie podróży po Francji, Niemczech, Hiszpanii i Portugalii w latach 1840–1844. Owocem wojaży po terenach Wielkiego Księstwa Poznańskiego, Prusów Zachodnich i Galicji w latach 1878–1880 było 100 rysunków. Podczas długich podróży po guberni wołyńskiej, grodzieńskiej, mińskiej, kijowskiej, podolskiej, kowieńskiej, witebskiej, wileńskiej i mohylewskiej w latach 1860–1877 powstało 784 rysunków z widokami zamków, pałaców, dworków, cerkwi, kościołów, zabytków archeologicznych i innych obiektów. Łączna liczba prac Napoleona Ordy wynosi ponad tysiąc. Dziś są one przechowywane w Muzeum Narodowym w Krakowie i Muzeum Narodowym w Warszawie.

Podczas długich wypraw na Wołyń Napoleon Orda wykonał 177 rysunków, to znaczy utrwalił Wołyń najbardziej spośród wszystkich wspomnianych prowincji. Obecnie znanych jest jego siedem prac z krajobrazami Łucka, które przechowuje Muzeum Narodowe w Krakowie: z wizerunkami katedry Świętych Apostołów Piotra i Pawła (2 kartki), kościoła bernardynów, kościoła i klasztoru dominikanów (2), kościoła karmelitów i Zamku Lubarta. W 1873 r. malarz postanowił opracować monumentalne dzieło «Album widoków historycznych Polski». Jednak z powodu braku funduszy i problemów z cenzurą, udało mu się wydać tylko 260 rysunków i akwarel w opracowaniu litograficznym Alojzego Misierowicza – ukazały się one w ośmiu seriach w zakładzie litograficznym Maxymiliana Fajansa. Na 26 litografiach można podziwiać widoki guberni wołyńskiej, w tym Zamek Lubarta w Łucku, kościół w Ołyce i ariański grób księcia Alexandra Prońskiego w Beresteczku.

Pierwsze pocztówki z rycin Napoleona Ordy ukazały się w Wilnie na początku XX wieku. W latach 1905–1906 Petras Vilejsis, litewski inżynier, wydawca, właściciel księgarni i drukarni w Wilnie, na podstawie litografii Napoleona Ordy wydał serię składającą się z 30 pocztówek nakładem 2–3 tys. egzemplarzy. Na ośmiu z nich ukazały się widoki Wilna i okolic, na pozostałych 22 – zamki i pałace Wielkiego Księstwa Litewskiego. Wołyń w tej serii reprezentuje jedna pocztówka przedstawiająca Zamek Lubarta w Łucku.

Luck

Zamek w Łucku. Wydawnictwo Petrasa Vilejsisa

trakai

Ruiny zamku w Trokach (Litwa)

Kolejna seria składająca się z kilkudziesięciu pocztówek, którą można uznać za najbardziej rozpowszechnioną i najsłynniejszą serię widokówek wykonanych na podstawie litografii Napoleona Ordy, ujrzała światło dzienne we lwowskiej Spółce Wydawniczej Postęp, Niemojewski & Dębicki. To wydawnictwo działało w latach 1910–1930 i znane było z publikacji o wybitnych postaciach. Na przykład, wiele przygotowanych przez niego pozycji poświęcono Fryderykowi Chopinowi. Wołyń w tej serii reprezentowały kartki z widokami zamków i pałaców w Antoninach, Hubkowie, Dubnie, Zasławiu, Klewaniu, Korcu, Międzyrzecu Koreckim, Ostrogu, Równem, Sławucie i Tajkurach. Wydawnictwo drukowało je przeważnie w Zakładach Graficznych Franciszka Ziółkowskiego w Pleszewie.

Antoniny

Rezydencja hrabiów Potockich w Antoninach (obecnie rejon krasiłowski w obwodzie chmielnickim)

Hubkow

Ruiny zamku Siemaszków w Hubkowie zdewastowanego przez Szwedów w 1708 r. (rejon bereźneński w obwodzie rówieńskim)

Zaslaw

Pałac książąt Sanguszków w Zasławiu

Korzec

Ruiny zamku w Korcu

Miedzyrzec Korecki

Rezydencja hrabiów Steckich w Międzyrzecu Koreckim (rejon korzecki w obwodzie rówieńskim)

Ostrog

Ruiny zamku w Ostrogu

Rowne

Pałac Lubomirskich w Równem

Slawuta

Rezydencja książąt Sanguszków w Sławucie

Bialolowka

Zamek obronny w Białołówce (obecnie rejon różyński w obwodzie żytomierskim)

Tajkury

Ruiny zamku Wiśniowieckich z końca XVI – początku XVII wieku w Tajkurach (rejon rówieński w obwodzie rówieńskim)

Litografie Napoleona Ordy ukazały się także w serii składającej się z kilkudziesięciu pocztówek przedstawiających zamki i pałace. Została ona wydana w latach trzydziestych w wydawnictwie Polonia, które działało w Krakowie w latach 1927–1939. Wołyń w tej serii reprezentowały zamki w Dubnie i Sławucie.

Dubno

Zamek książąt Ostrogskich w Dubnie

Slawuta 1

Zamek w Sławucie

Wiktor LITEWCZUK

CZYTAJ TAKŻE:

WOŁYŃ NA POCZTÓWKACH POLSKIEGO TOWARZYSTWA KRAJOZNAWCZEGO

POCZTÓWKI WOŁYŃSKIEGO TOWARZYSTWA KRAJOZNAWCZEGO W OKRESIE MIĘDZYWOJENNYM

JAN BUŁHAK – OJCIEC POLSKIEJ FOTOGRAFII

KRZEMIENIEC OŚRODKIEM SZTUKI FOTOGRAFICZNEJ NA WOŁYNIU

Powiązane publikacje
Jak Polska odzyskała «Czerwone maki na Monte Cassino»
Artykuły
Jej tytuł nawiązuje do kwiatów, które rozkwitały na wzgórzach Monte Cassino. Jeszcze kilka lat temu prawa do tej znanej polskiej pieśni hymnicznej należały do rządu Bawarii. Jak to się stało, że wróciły do Polski? W 78. rocznicę bitwy pod Monte Cassino portal dlapolonii.pl przypomina opowieść Waldemara Domańskiego.
20 maja 2022
Rodzinne historie: Każda niedziela była wyjątkowa
Artykuły
Mirosława Butyńska z Krzemieńca jest członkinią miejscowego Towarzystwa Odrodzenia Kultury Polskiej imienia Juliusza Słowackiego i jedną ze współzałożycielek Stowarzyszenia Kultury Polskiej imienia Ewy Felińskiej na Wołyniu. Od początku lat 90. prowadziła wycieczki dla polskich turystów, najpierw w Łucku i okolicach, a później także w Krzemieńcu.
20 maja 2022
Pomoc Polakom z Ukrainy
Artykuły
Posiadacze Karty Polaka z Ukrainy i członkowie ich najbliższej rodziny, którzy znaleźli się Polsce po 24 lutego 2022 r. z powodu rosyjskiej inwazji mogą skorzystać z pomocy przewidzianej w ramach projektu «Pomoc Polakom z Ukrainy».
19 maja 2022
Trochę normalności w szaleństwie wojny
Artykuły
Niczym niesprowokowana, pełna agresja zbrojna rosji na Ukrainę rozpoczęła się 24 lutego tego roku. Wiedzieliśmy, że ograniczona wojna na wschodzie Ukrainy trwa od 2014 r., a putin, moskiewski dyktator, jest nieobliczalny i nie można ufać jego propagandzie i zapewnieniom. Mimo wszystko niewiele osób spodziewało się czegoś podobnego.
19 maja 2022
«Tam, gdzie grał – był teatr narodowy». Wspomnienie o Jerzym Treli
Artykuły
Był żywym pomnikiem teatru, a niektórzy mawiali wręcz, że «tam, gdzie gra Trela, tam jest teatr narodowy». Wybitny polski aktor Jerzy Trela zmarł 15 maja w Krakowie w wieku 80 lat.
18 maja 2022
Lekcja historii w Tarnopolu
Wydarzenia
W Ukrainie już trzeci miesiąc trwa pełnoskalowa wojna. Trzeci miesiąc wojskowi bronią niepodległości i suwerenności naszego kraju przed rosją. Co do tego mogą mieć obchody Dnia Konstytucji Polski? Okazuje się, że wiele.
18 maja 2022
Nowowołyńsk otrzymał wóz strażacki oraz karetkę pogotowia
Wydarzenia
Gmina Jaraczewo przekazała Hromadzie Nowowołyńsk samochód strażacki oraz specjalistyczną karetkę pogotowia podaje Rada Miejska w Nowowołyńsku.
17 maja 2022
Ochman – głos Polski prosto z Ameryki
Artykuły
Syn Polaków od lat mieszkających w USA wraca do Polski studiować śpiew solowy, dla sprawdzenia zgłasza się do telewizyjnego talent show i wygrywa. Oto Krystian Ochman – młody muzyk, który reprezentował Polskę w konkursie Eurowizja 2022 w Turynie, zdobywając dla nas 12. miejsce.
16 maja 2022
Dzięki mieszkańcom Łucka w warszawskiej bibliotece powstał dział książki ukraińskiej
Wydarzenia
W jednej z bibliotek polskiej stolicy stworzono dział książki ukraińskiej. Do inicjatywy dołączyli mieszkańcy Łucka, którzy zorganizowali zbiórkę książek dla dzieci, młodzieży i dorosłych. Od kwietnia są one przekazywane do Biblioteki Publicznej w Dzielnicy Śródmieście.
16 maja 2022