ABC kultury polskiej: Józef Łobodowski – buntownik z wyboru
Artykuły

Ilu jest poetów zapomnianych, których nikt już nie czyta? Dziś, gdy wszyscy piszą, a coraz mniej czytają, czy pamiętamy, czy czytamy takich poetów jak Józef Łobodowski? Czy przyciąga nas ich styl, obrazowanie, bunt, chuligaństwo, marzenia, którymi żyli?

Z jego biografii mógłby powstać ciekawy film. Był buntownikiem, niepokornym twórcą, brał udział w skandalach towarzyskich i obyczajowych. W młodości komunizował, ale szybko mu przeszło, gdy zobaczył na własne oczy procesy polityczne w Moskwie i głód na Ukrainie.

Urodził się na Litwie. Pierwszą wojnę przeżył na Kaukazie. Ojciec zmarł mu wcześnie. W latach 1933–1934 odbył służbę wojskową w Równem. W latach 1937–1938 mieszkał w Łucku. Był redaktorem czasopisma «Wołyń». Uważał, że naród ukraiński chce należeć do kultury Europy Zachodniej i Polacy, próbując mechanicznie podporządkować Ukraińców polskości, szkodzą sprawie. Blisko mu było do ruchu prometejskiego.

Nazwano go wybitnym poetą po tomikach «Rozmowa z ojczyzną» i «Demonom nocy». Chwalił go sławny krytyk literacki Kazimierz Wyka nazywając jego poezję «strumieniem kipiącej lawy».

W 1939 r. został żołnierzem. Walczył pod Wiśniczem, Łańcutem, Bolechowem. Po klęsce przedostał się na Węgry. Stamtąd wyruszył do Francji. Tam wydawał miesięcznik «Wrócimy». Następnie znalazł się w Hiszpanii. Chciał ruszyć do Wielkiej Brytanii, ale został zatrzymany i osadzony w wiezieniu. A potem został w Madrycie. Aż do śmierci. Samotny. Nie widział matki, żony, siostry. Nie zobaczył już nigdy Ojczyzny. Tylko jego prochy wróciły. Zostały złożone w grobie matki na cmentarzu w Lublinie przy ulicy Lipowej w 1988 r. – rok przed odzyskaniem niepodległości przez Polskę.

W swojej poezji Łobodowski nawiązywał do poezji Adama Mickiewicza. Blisko mu było do Józefa Czechowicza, z którym mieszkał w Warszawie przed wojną, blisko do katastrofistów. Echa Drugiej Awangardy zostały w nim do końca życia. Fascynował go Wschód, kochał Ukrainę. Znał blisko Zuzanne Ginczankę, której poświęcił tom wierszy «Pamięci Sulamity». Jego inspiracją były różne kultury literackie: polska, ukraińska, rosyjska, hiszpańska. Sięgał do starożytności – odwoływał się do Grecji i Rzymu. Uważał się za poetę śródziemnomorskiego. W jego poezji bardzo silnie brzmią wersy tęsknoty za ojczyzną i rodziną, widać wielką miłość do sztuki jako najwyższej formy działalności człowieka. Tęsknił za Ukrainą, za Lublinem, za dzieciństwem, jak wielu z nas – tułaczy, emigrantów, szukających szczęścia w innym miejscu.

Kilka lat przed śmiercią, która miała miejsce 18 kwietna 1988 r. Józef Łobodowski napisał: «Komunizm w Polsce umarł. Są tylko komuniści: czytaj: oportuniści, łgarze, karierowicze».

Tymon Terlecki – krytyk literacki, teatralny i eseista, nestor polskiej literatury emigracyjnej stawiał twórczość Łobodowskiego wyżej niż twórczość Czesława Miłosza.

Warto wziąć do ręki wiersze zapomnianego poety Józefa Łobodowskiego. Czyta się je dobrze, smakują wyśmienicie, mimo upływu lat, mimo tego, że już tak nikt nie pisze w XXI wieku. «Zmarli wszyscy romantycy, dziś wiersze piszą informatycy» – chciałoby się zarymować, a wiersze czytają tylko uczniowie, bo muszą, wariaci i nadwrażliwcy. Chciałbym, żeby tak nie było z poezją Józefa Łobodowskiego, gdzie znajdziemy polską szkołę ukraińską, mistycyzm Słowackiego, mistycyzm św. Jana od Krzyża, świat arabski, pieśni andaluzyjskie, nasze tęsknoty, cierpienie i ból.

Na koniec anegdotka, jakich wiele o poecie: Na jakimś odczycie w Żaganiu ktoś ze słuchaczy zapytał, co dzieje się z poetą Łobodowskim. «Przypadkiem wiem – odpowiedział Jan Kott. – Jest w Hiszpanii Frankistowskiej i przez radio wygłasza paszkwil na Polskę demokratyczną». Na to w sali odezwały się dwa głosy pytając: «O której godzinie?»

Wiesław PISARSKI,
nauczyciel języka polskiego skierowany do Łucka przez ORPEG

CZYTAJ TAKŻE:

ABC KULTURY POLSKIEJ: KAŻDY Z NAS JEST DZIECKIEM KOCHANOWSKIEGO

ABC KULTURY POLSKIEJ: ANDRZEJ STASIUK – CUD DOŚWIADCZANIA ŻYCIA

ABC KULTURY POLSKIEJ: WSZECHŚWIAT STANISŁAWA LEMA

KSIĘGI OLGI TOKARCZUK

ABC KULTURY POLSKIEJ: W JEGO KSIĄŻKACH ZNAJDZIESZ TO, CO DLA CIEBIE NAJWAŻNIEJSZE

ABC KULTURY POLSKIEJ: TADEUSZ RÓŻEWICZ – PO PROSTU CZYTAĆ

Powiązane publikacje
ABC kultury polskiej: Skandaliści w sztuce
Artykuły
Od zawsze artyści poszukiwali nowych środków artystycznego wyrazu, ciekawszych form oraz obszarów, w których mogliby wytyczać ścieżki prowadząc swoich widzów w nieznane lub niejednoznaczne stany emocjonalne. Takie zabiegi światu wiadome są od lat.
23 września 2022
ABC kultury polskiej: Marian Kociniak – niezapomniany Grzegorz Brzęczyszczykiewicz
Artykuły
Szerokiej publiczności polskiej najbardziej znany jest z trylogii komediowej «Jak rozpętałem II wojnę światową», z legendarnego kabaretu Marcina Wolskiego «60 minut na godzinę», gdzie odtwarzał rolę Maniusia oraz z roli Murgrabi z serialu «Janosik».
08 września 2022
ABC kultury polskiej: Kuszenie Świętego Antoniego
Artykuły
Każdy turysta i rodowity mieszkaniec Krakowa ma szanse odwiedzić kilkadziesiąt muzeów oferujących bogate, interesujące a częstokroć unikalne zbiory. Oczywiście skrajną naiwnością wykazałby się ten, kto chciałby owe skarby w krótkim czasie obejrzeć.
26 sierpnia 2022
ABC kultury polskiej: Ignacy Gogolewski – mistrz mowy polskiej
Artykuły
Wiele postaci literackich kojarzymy z aktorami, którzy wcielili się w role bohaterów wybitnych dzieł przeniesionych na duże lub małe ekrany. Jedną z takich postaci jest Ignacy Gogolewski, który zagrał Antka Borynę w serialu na podstawie powieści Władysława Reymonta «Chłopi» powstałym w latach 1971–1973 oraz jego wersji kinowej w reżyserii Jana Rybkowskiego z roku 1973.
29 lipca 2022
ABC kultury polskiej: Kaśka Sochacka – upór i talent
Artykuły
Upór, pracowitość, talent i odrobina szczęścia doprowadziły ją do popularności, dużej liczby fanów jej niezwykłego głosu oraz przyznania dwóch Fryderyków w 2022 r. za Fonograficzny Debiut Roku i za Album Roku Indie Pop za płytę «Ciche dni».
14 lipca 2022
ABC kultury polskiej: «Wiosna, ach to ty»
Artykuły
Radosne ćwierkanie ptaków, namacalne, rozleniwiające ciepło słonecznych promieni, pędzące po błękitnym niebie kawalkady już nie szarych chmur lecz białych, puchatych obłoków. Nowe pokłady energii, wszechobecna zieleń świeżych szat świata i nadzieje na lepsze jutro… Jak tu nie kochać wiosny? Z pewnością uwielbiali ją także polscy artyści przełomu XIX i XX wieku.
31 maja 2022
ABC kultury polskiej: Paweł Łoziński – reżyser w drodze
Artykuły
Paweł Łoziński to znany w Polsce reżyser, scenarzysta i producent interesujących filmów dokumentalnych. W wywiadzie dla internetowego radia «357» na pytanie: «Kim jesteś?» odpowiedział: «Człowiekiem w drodze».
24 maja 2022
Konopnicka: zawłaszczenia i rewizje
Artykuły
Była kobietą niezwykłą. Cechowała ją odwaga, determinacja, a przede wszystkim – niebywała ciekawość świata. Badacze jej życia i twórczości wiedzą to od dawna. Tymczasem większość osób przemierzających nazwane jej imieniem ulice ma w głowie zupełnie inny obraz. Staje im przed oczami matrona w długiej sukni, często w towarzystwie dzieci. Połączenie Matki Polki z narodowym wieszczem. 23 maja obchodzimy 180. rocznicę urodzin Marii Konopnickiej.
23 maja 2022
«Tam, gdzie grał – był teatr narodowy». Wspomnienie o Jerzym Treli
Artykuły
Był żywym pomnikiem teatru, a niektórzy mawiali wręcz, że «tam, gdzie gra Trela, tam jest teatr narodowy». Wybitny polski aktor Jerzy Trela zmarł 15 maja w Krakowie w wieku 80 lat.
18 maja 2022