ABC kultury polskiej: Artur Grottger – malarz Niepodległej
Artykuły

Artur Grottger uchodzi, obok takich malarzy jak Matejko, Siemiradzki, Gerson, za jednego z najwybitniejszych przedstawicieli nurtu polskiej szkoły malarstwa historycznego. Jego prace w większości inspirowane są niezwykle ważnymi wydarzeniami w historii Polski.

«Byłam jak obłąkana. Już długo przedtem całymi tygodniami nie spałam z trwogi nieopisanej, nieokreślonej, bo ani chwili nie wierzyłam, że choroba ta tak się może zakończyć. Cios ten zastał mnie zupełnie nieprzygotowaną. Zachwiał moimi zmysłami. (...) Postanowiłam sama sprowadzić do Lwowa trumnę. (...) Trumnę mi złożyli u Bernardynów w korytarzu, tam, gdzie stacje Męki Pańskiej na ścianach. Każdą sercem przebolałam. Odjęto wieko. (...) Naokoło stali: Filippi z gipsem dla zdjęcia odlewu z ręki, który mieć pragnęłam, Kornel Ujejski, Karol Maszkowski, Oleś Grottger i Karol Młodnicki. Ale gdy się Filippi nachylił, aby zdjąć batyst osłaniający twarz, zabrakło mi sił, nie byłam w stanie popatrzeć. Bezwładna osunęłam się na kolana. Nie widziałam go. Nie zdołałam. Oleś Grottger przyniósł mi po chwili mój pierścionek z opalem. Gdy Filippi robił odlew, pierścionek pozostał w formie. Popatrzyłam i kazałam założyć na powrót. Także listy moje, tak przezeń ukochane, włożył mu Ujejski do trumny. I krzyżyk na piersi ode mnie i bukiet róż».

Te słowa zapisała w pamiętniku Wanda Monne. Wielka i niespełniona miłość malarza. Oboje poznali się w 1866 r. na balu w lwowskim Towarzystwie Strzeleckim. Artur miał wówczas 29 lat, a Wanda 16. On wnuk francuskich i węgierskich dziadków, ona prawnuczka Francuzów i Saksonów. To było nagłe i gwałtowne uczucie. Po balu artysta odwiózł pannę do domu, gubiąc po drodze swoje futro. Dziesięć dni później wyznał jej miłość. Biedny artysta nie miał zbyt wielkich szans na doprowadzenie do ołtarza swojej wybranki. Jedynym rozsądnym wyjściem z sytuacji wydawał mu się wyjazd do Paryża, w którym chciał zdobyć sławę, a przede wszystkim pieniądze. Nie wrócił już do swojej ukochanej. Zmarł w Paryżu 13 grudnia 1867 r.

Wanda, mimo sprzeciwu matki i ciotki, spieniężyła całą swoją biżuterię, sprzedała część swojego posagu i za uzyskane środki finansowe sprowadziła ciało ukochanego z Paryża do Lwowa, aby pochować go na Cmentarzu Łyczakowskim. Do końca swojego życia pielęgnowała pamięć o Arturze. Jej córka, poetka Maryla Wolska włożyła jej do trumny pukiel włosów Grottgera.

W patriotycznych rysunkach oraz na obrazach o Powstaniu Styczniowym, a także na alegorycznych przedstawieniach Polonii wiele kobiet ma rysy Wandy Monne.

Artura Grottgera uważa się za malarza Powstania Styczniowego – największego, najdłużej trwającego, a zarazem ostatniego z polskich powstań narodowowyzwoleńczych XIX wieku.

Prace artysty utrwaliły w pamięci i wyobraźni wielu pokoleń Polaków sceny powstańczych walk, agonii i męczeństwa. Dzieła malarza w niezwykle sugestywny sposób oddają istotę, piękno, a zarazem tragedię tego powstańczego zrywu. Jego twórczość zyskała ogromną popularność dzięki swojej głęboko patriotycznej wymowie.

Grottger 2

Czarno-białe serie rysunków, nazywane cyklami, stały się najbardziej charakterystyczną i najsławniejszą częścią twórczości Grottgera. Należą do nich: Warszawa I, Warszawa II, Polonia, Lithuania, Wojna. Rysunki nadawały historycznym scenom, przedstawianym w sposób alegoryczny, wymiar ponadczasowy, uniwersalny. Wszystkie cykle łączyła ze współczesnym Grottgerowi polskim odbiorcą więź mentalna oraz ocena wydarzeń politycznych. Rosnąca w narodzie potrzeba wyzwolenia się z kajdan i ograniczeń cenzury spowodowała nasilenie zainteresowania pracami artysty. Jego dzieła to manifestacje dążeń narodowych. Stały się symbolem walki i oporu.

Ponieważ malarz doskonale operował światłocieniem, pozwoliło mu to budować groźny, wręcz nieziemski nastrój prac poprzez odpowiednie zestawienie różnorodnych odcieni szarości.

Grottger 1

Tak jak na Powstanie Styczniowe, tak i na inne doniosłe wydarzenia z historii Polski patrzymy oczyma Artura Grottgera, oglądamy je przez pryzmat jego wyobraźni. Ekspresyjne, pełne symboliki wizje artysty stały się obrazem tragedii narodu polskiego. Wielu znawców malarstwa uważa, że obrazy artysty są dla sztuk plastycznych tym, czym dla literatury twórczość Mickiewicza i Słowackiego.

Gabriela WOŹNIAK-KOWALIK,

nauczycielka skierowana do Łucka i Kowla przez ORPEG
Fot. Wikipedia

CZYTAJ TAKŻE:

ABC KULTURY POLSKIEJ: A JAK ASAMBLAŻ

ABC KULTURY POLSKIEJ: B – JAK BEKSIŃSKI ZDZISŁAW

ABC KULTURY POLSKIEJ: C JAK JAN CYBIS

ABC KULTURY POLSKIEJ: D JAK DUNIKOWSKI XAWERY

ABC KULTURY POLSKIEJ: ERNO ERB – NIEZWYKŁY MALARZ ZWYCZAJNYCH LUDZI

ABC KULTURY POLSKIEJ: F JAK FAŁAT I FANGOR

Powiązane publikacje
ABC kultury polskiej: Paweł Łoziński – reżyser w drodze
Artykuły
Paweł Łoziński to znany w Polsce reżyser, scenarzysta i producent interesujących filmów dokumentalnych. W wywiadzie dla internetowego radia «357» na pytanie: «Kim jesteś?» odpowiedział: «Człowiekiem w drodze».
24 maja 2022
Konopnicka: zawłaszczenia i rewizje
Artykuły
Była kobietą niezwykłą. Cechowała ją odwaga, determinacja, a przede wszystkim – niebywała ciekawość świata. Badacze jej życia i twórczości wiedzą to od dawna. Tymczasem większość osób przemierzających nazwane jej imieniem ulice ma w głowie zupełnie inny obraz. Staje im przed oczami matrona w długiej sukni, często w towarzystwie dzieci. Połączenie Matki Polki z narodowym wieszczem. 23 maja obchodzimy 180. rocznicę urodzin Marii Konopnickiej.
23 maja 2022
«Tam, gdzie grał – był teatr narodowy». Wspomnienie o Jerzym Treli
Artykuły
Był żywym pomnikiem teatru, a niektórzy mawiali wręcz, że «tam, gdzie gra Trela, tam jest teatr narodowy». Wybitny polski aktor Jerzy Trela zmarł 15 maja w Krakowie w wieku 80 lat.
18 maja 2022
Ochman – głos Polski prosto z Ameryki
Artykuły
Syn Polaków od lat mieszkających w USA wraca do Polski studiować śpiew solowy, dla sprawdzenia zgłasza się do telewizyjnego talent show i wygrywa. Oto Krystian Ochman – młody muzyk, który reprezentował Polskę w konkursie Eurowizja 2022 w Turynie, zdobywając dla nas 12. miejsce.
16 maja 2022
ABC kultury polskiej: Bez reszty oddany teatrowi
Artykuły
Kiedy ten wielki aktor umierał na serce 22 lutego 1992 r. w Teatrze Nowym w Poznaniu, jego ostatnie słowa były cytatem z «Króla Leara» Williama Shakespeare’a.
12 maja 2022
ABC kultury polskiej: Wacław Szymanowski – artysta, który wyrzeźbił muzykę
Artykuły
Konkurs Chopinowski za każdym razem rozpala do czerwoności emocje melomanów. Wiem coś na ten temat, albowiem, jak wielu podobnych mi ludzi, zawsze z wypiekami na twarzy oczekuję na werdykt jury. Przy tej okazji, wcześniej czy później, na ekranie telewizora musi pojawić się jedna z najbardziej znanych i rozpoznawalnych rzeźb.
19 kwietnia 2022
Jarosław Marek Rymkiewicz – prawda o naturze świata i o człowieku
Artykuły
Jarosław Marek Rymkiewicz zmarł 3 lutego 2022 r. Był poetą, eseistą, krytykiem literackim, dramaturgiem i publicystą politycznym.
27 marca 2022
ABC kultury polskiej: Rybak
Artykuły
Kiedy tylko zaczęłam trochę więcej rozpoznawać otaczający świat i zrozumiałam, że istnieją kredki, farby i ołówek – co ciekawe stolarski – a ich użycie daje mi ogromną przyjemność, w wolnych chwilach zajęłam się stawianiem swoich pierwszych kresek i barwnych plam na papierze.
17 marca 2022
ABC kultury polskiej: Mariusz Szczygieł – mistrz polskiego reportażu
Artykuły
Mariusz Szczygieł jest dziennikarzem, reportażystą, eseistą, pisarzem i wykładowcą akademickim. Największą popularność wśród czytelników przyniosła mu książka «Gottland» z 2015 r. Dziennik «Le Figaro» napisał o niej: «To nie jest książka, to klejnot».
15 lutego 2022