«Żyć jest bardzo niezdrowo. Kto żyje, ten umiera» – pisał Stanisław Jerzy Lec. Jego krótkie, celne i błyskotliwe myśli nieuczesane krążą często wśród nas w rozmowach, ale już najczęściej nie pamiętamy, że to on jest ich twórcą.

Zetknąłem się z myślami Leca w czasie nauki w liceum. Zabawialiśmy się nimi na przerwach i w drodze do domu ze szkoły.

6 marca minęło 110 lat od narodzin Stanisława Jerzego Leca, którego «Myśli nieuczesane» należą do klasyki literatury polskiej. Stanisław Lec właściwie nazywał się Stanisław Jerzy de Tusch-Letz i pochodził z rodziny żydowskiej. Był poetą, satyrykiem, aforystą i tłumaczem literatury niemieckiej. Zmienił swoje nazwisko na Lec, bo po hebrajsku oznacza bystrego obserwatora, który to, co widzi, na swój sposób wyjaśnia i interpretuje w celny sposób.

Urodził się we Lwowie, nauki pobierał tamże oraz w Wiedniu. Studiował polonistykę, a potem prawo.

Jego losy życiowe są bardzo interesujące, mogłyby stanowić podstawę fabuły do ciekawego filmu przedstawiającego losy jednostek podczas II wojny światowej, hitleryzmu, stalinizmu i życia w «wesołym baraku» PRL-u.

Lec w swoich powiedzonkach odwoływał się do formuły starożytnych sentencji. Stały się one trafnymi komentarzami do czasów, w których żył, do zjawisk społecznych, zachowań ludzkich, polityki i erotyki. «Myśli nieuczesane» wyszły drukiem w 1957 r., a «Myśli nieuczesane nowe» w 1964 r. i zostały przetłumaczone na wiele języków.

Stanisław Jerzy Lec nie pouczał ludzi, nie moralizował. Wskazywał na paradoksy ludzkiej egzystencji i wady ludzi. Myśli jego nadal zadziwiają ciętą, skrótową logiką. Wywołują uśmiech. Niosą wspaniałe poczucie humoru. Nie ma w nich zbędnych słów, tak jak w bardzo dobrym filmie. Jest za to doświadczenie człowieka od setek lat zmagającego się z życiem, śmiercią, ziemskim losem i zagadką istnienia.

Lec wiedział, jak wielu pisarzy przed nim i po nim, że człowiek jest pyszny, żądny władzy, egoistyczny, tchórzliwy i kłamliwy. Ma wiele wad, ale pragnie być lepszym, stara się, pracuje nad sobą. Jego myśli odnoszą się właśnie do tych negatywnych cech człowieka i jego pragnień zaliczenia się do aniołów chodzących po niebie, a uwięzionych w ciele.

Był lewicowcem, racjonalistą, ale wierzył w magię liczby 22. I ta liczba, jak wszystkim mówił, nieustannie powtarzała się w jego życiu. Pozostał wierny swoim myślom, zaskakującym, pełnym paradoksów i humoru. Specyficzne poczucie humoru zachował do końca. Leżąc już na łożu śmierci, w szpitalu, kiedy przyniesiono mu korektę książki, powiedział: «Nie mogę zrobić korekty, jestem zajęty wyłącznie umieraniem».

Zmarł 7 maja 1966 r., 22 lata po ucieczce z hitlerowskiego obozu śmierci w Tarnopolu. Został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Na płycie nagrobnej wyryto jego aforyzm: «Niełatwo jest żyć po śmierci. Czasem trzeba na to stracić całe życie».

Sięgajmy od czasu do czasu po myśli, aforyzmy i powiedzonka Stanisława Jerzego Leca, bo naprawdę warto.

Wiesław PISARSKI,
nauczyciel języka polskiego skierowany przez ORPEG do pracy dydaktycznej w Kowlu

22 myśli nieuczesane Stanisława Jerzego Leca:

Bezmyślność zabija. Innych.

Miłość ojczyzny nie zna granic cudzych.

Sumienie miał czyste. Nieużywane.

Wolę napis «Wstęp wzbroniony» od napisu «Wyjścia nie ma».

Człowiek ma jeszcze tę wyższość nad maszyną, że może się sam sprzedać.

A co by było, gdyby Bóg z żebra Adama zrobił drugiego Adama?

A może szczęście ukrywa się pod jakimś pseudonimem.

Czy jestem ateistą? Bóg jeden raczy wiedzieć.

Diabeł nie śpi z byle kim.

Jesteśmy coraz bliżej odkrycia Boga przez naukę. Drżę wtedy o Jego los.

Mężczyźni wolą kobiety ładne niż mądre, ponieważ łatwiej im przychodzi patrzenie niż myślenie.

Nie obiecujcie sobie zbyt wiele po końcu świata.

Otyli żyją krócej. Ale jedzą dłużej.

Przez życie trzeba przejść z godnym przymrużeniem oka, dając tym samym świadectwo nieznanemu stwórcy, że poznaliśmy się na kapitalnym żarcie, jaki uczynił, powołując nas na ten świat.

Przywarli do siebie tak blisko, że nie było już miejsca na żadne uczucia.

Trzeba wielu lat, by znaleźć przyjaciela, wystarczy chwila, by go stracić.

Wiele rzeczy nie powstało z powodu niemożności ich nazwania.

Wszystko mija, nawet najdłuższa żmija.

Z czego powstałeś zależy od genetyki, w co się obrócisz, od polityki.

Marzenie tyranów: skrócić obywateli o głowę i utrzymać ich przy życiu.

Młotem możesz człowieka zabić i sierpem możesz zabić. A co dopiero sierpem i młotem.

Gdyby ewangeliści ożyli, wzięliby takie tantiemy za swe Ewangelie, że z łatwością mogliby na ziemi urządzić Królestwo Boże.

CZYTAJ TAKŻE:

ABC KULTURY POLSKIEJ: MAGDALENA TULLI – JEST NADZIEJA

ABC KULTURY POLSKIEJ: HENRYK SIENKIEWICZ – PISARZ SPEŁNIONY

ABC KULTURY POLSKIEJ: KAŻDY Z NAS JEST DZIECKIEM KOCHANOWSKIEGO

ABC KULTURY POLSKIEJ: ANDRZEJ STASIUK – CUD DOŚWIADCZANIA ŻYCIA

ABC KULTURY POLSKIEJ: WSZECHŚWIAT STANISŁAWA LEMA

ABC KULTURY POLSKIEJ: KSIĘGI OLGI TOKARCZUK

ABC KULTURY POLSKIEJ: W JEGO KSIĄŻKACH ZNAJDZIESZ TO, CO DLA CIEBIE NAJWAŻNIEJSZE

ABC KULTURY POLSKIEJ: TADEUSZ RÓŻEWICZ – PO PROSTU CZYTAĆ

ABC KULTURY POLSKIEJ: JÓZEF ŁOBODOWSKI – BUNTOWNIK Z WYBORU